ომი აღმოსავლეთ უკრაინაში 2014 წლის 6 აპრილს დონეცკისა და ლუგანსკის ოლქებში ადგილობრივ ხელისუფლებასა და რუსეთის მომხრე აჯანყებულებს შორის დაიწყო. ომს წინ უძღვოდა 2014 წლის უკრაინის რევოლუცია, რომელმაც რუსეთის მომხრე უკრაინის პრეზიდნტის, ვიქტორ ინუკოვიჩის მმართველობა დაასრულა. საპასუხოდ რუსმა აქტივისტებმა დაიკავეს ადმინისტრაციული შენობები და აეროპორტები ყირიმის ნახევარკუნძულზე, სადაც მოსახლეობის უმეტესობას რუსები შეადგენენ.
მარტში ჩატარებული რეფერენდუმის საფუძველზე რუსეთის ხელისუფლებამ ყირიმის ანექსია მოახდინა. ყირიმის ნახევარკუნძული დე-ფაქტოდ შეიყვანეს რუსეთის შემადგენლობაში როგორც ყირიმის ფედერალური ოლქი, რომელიც შედგება რუსეთის ფედერალური ორი ოლქისგან – ყირიმის რესპუბლიკა და ქალაქი სევასტოპოლი.
შეიარაღებულმა დაპირისპირებამ თავი იჩინა უკრაინის აღმოსავლეთშიც, სადაც რუსეთის მომხრე შეიარაღებულმა აქტივისტებმა აპრილში ადმინისტრაციული შნობები დაიკავეს . საპასუხოდ კი უკრაინის ხელისუფლებამ კონტრტერორისტული ოპერაცია დაიწყო, რაც მალე სრულმასშტაბიან კონფლიქტში გადაიზარდა.
უკრაინის მხარე მიიჩნევს, რომ რუსეთმა ყირიმის ანექსირებით დაარღვია საერთაშორისო კანონმდებლობა და არაერთი შეთანხმება. მათ შორის: 1991 წლის შეთანხმება დსთ-ს ჩამოყალიბების შესახებ, რუსეთ-უკრაინას შორის მეგობრობის, თანამშრომლობისა და პარტნიორობის შეთანხმება, ჰელსინკის შეთანხმება.
აღნიშნული ქმედება დაგმობილ იქნა მსოფლიოს მრავალი ლიდერის მიერ, რომლებიც ხაზს უსვამენ, რომ უკრაინის ტერიტორიის უკანონო ანექსიით დაირღვა უკრაინის დამოუკიდებლობის და სუვერენიტეტის შესახებ 1994 წელს გაფომებულ ბიდაპეშტის მემორანდუმი, რომელზეც რუსულ მხარეს აქვს ხელმოწერილი.
ყირიმის ანექსია გახდა „დიდი რვიანის“ დანარჩენი წევრების მიერ ჯგუფიდან რუსეთის გარიცხვის გადაწყვეტილების, შემგომ კი ქვეყანაზე სანქციების პირველი პაკეტის დაკისრების საფუძველი. გაეროს გენერალურმა ანსამბლეამ მიიღო „საერთაშორისოდ აღიარებულ საზღვრებში უკრაინის ტერიტორიული მთლიანობის“ აღიარების შესახებ რეზოლუცია და ასევე არ სცნო ოკუპირებულ ტერიტორიაზე ჩატარებული ხმის მიცემა და ანექსიის კანონიერება.
გაეროს რეზოლუცია ასევე ხაზს უსვამს, რომ „რეფერენდუმს არ გააჩნია იურიდიული ძალა და აღიარება, შესაბამისად ვერ გახდება ყირიმის სტატუსის რაიმე ცვლილების საფუძველი“. რეზოლუცია მოუწოდებს ყველა ქვეყანას და საერთაშორისო ორგანიზაციას, არ სცნონ და არ მოიაზრონ რუსეთის მიერ უკრაინის ტერიტორიის ანექსიის ცნობა.
რუსეთის ფედერაცია ეწინააღმდეგება „ანექსიის“ იარლიყს და როგორც ვლადიმირ პუტინი განსაზღვრავს, რეფერენდუმი იყო ხალხის თვითგამორკვევის უფლების რეალიზაცია. 2015 წლის ივლისში რუსეთის პრემიერ-მინისტრამა დიმიტრი მედვედევმა განაცხადა, რომ ყირიმი სრულად იქნა ინტეგრირებული რუსეთთან.
ვის ეკუთვნის ყირიმის ნახევარკუნძული?
ყირიმი რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა 1783 წელს, როდესაც ანექსირებულ იქნა ყირიმის სახანო. შემდეგ ყირიმი გახდა რუსეთის საბჭოთა ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკის (რსფსრ) ნაწილი 1954 წლამდე. თავდაპირველად, 1783 წლის 19 აპრილს, რუსეთის იმპერატორმა ეკატერინე მეორემ ხელი მოაწერა მანიფესტს რუსეთის იმპერიისთვის ყირიმის მიერთების შესახებ. შემდეგ წელს ყირიმს უკვე ერქვა ტავრიდას ოლქი, ხოლო 1795 წელს გახდა ნოვოროსიისკის გუბერნიის ნაწილი, 1802 წელს კი, გადაკეთდა ტავრიდის გებერნიად.
რუსეთის სამოქალაქო ომის პირველ ხანებში ჩამოყალიბდა რამდენიმე მოკლევადიანი მთავრობა (ყირიმის სახალხო რესპუბლიკა, ყირიმის რეგიონალური მთავრობა, ყირიმის სსრ), მაგრამ ისინი ჩანაცვლდნენ თეთრების მიერ. 1921 წლის ოქტომბერში ჩამოყალიბდა რსფსრ-ის ყირიმის ავტონომიური სსრ. მეორე მსოფლიო ომის და ყველა ადგილობრივი ყირიმელი თათრის დეპორტაციის შემდგომ, 1946 წელს, ყირიმის ასსრ-მ დაკარგა ავტონომია და ჩამოქვეითდა რუსეთის სფსრ-ის ოლქად.
1954 წელს საბჭოთა კავშირის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის დეკრეტით ყირიმის ოლქი რუსეთის სფსრ-სგან გადაიყვანეს უკრაინის სსრ-ში.
1989 წელს, „პერესტროიკის“ მიმდინარეობისას, უმაღლესმა საბჭომ სტალინის მართველობის პერიოდში ყირიმელი თათრების დეპორტაცია უკანონოდ გამოაცხადა და მუსულმანური ეთნიკური ჯგუფის უდიდეს ნაწილს ყირიმში დაბრუნების ნება დართო.
ემზადება თუ არა რუსეთი უკრაინაში შესაჭრელად?
რუსეთის შეიარაღებული ძალების მეთაურმა, ვალერი გერასიმოვმა უარყო ინფორმაცია იმის შესახებ, რომ რუსეთი უკრაინაში ინტერვენციისთვის ემზადება და მას სიცრუე უწოდა, თუმცა ფაქტია, რომ მის საზღვრებთან 100 000 ჯარისკაცი ჰყავს განლაგებული.
რუსეთი დიდი ხანია ეწინააღმდეგება უკრაინის პროდასავლურ ორიენტაციას და ამ შემთხვევაშიც მისი ერთადერთი მოთხოვნა უკრაინის ნატოსკენ მსვლელობის შეჩერებაა. მას გარანტიები სჭირდება დასავლეთისგან, რომ უკრაინა ჩრდილო-ატლანტიკური ორგანიზაციის წევრი არ გახდება.
რუსეთს სურს, ნატოს საზღვრები დაუბრუნდეს 1997 წლამდე არსებულ საზღვრებს და ორგანიზაციამ შეწყვიტოს აღმოსავლეთ ევრობაში გაფართოვება.
[sexy_author_bio]
