ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის დაბა ლაითური მდებარეობს მდინარეების _ ჩოლოქისა და ნატანების შუამდინარეთში, ზღვის დონიდან 80 მეტრზე, ოზურგეთის ცენტრიდან 14 კილომეტრის დაშორებით.
სახელწოდება ლაითურის წარმოშობის შესახებ ორი ვერსია არსებობს. გადმოცემის თანახმად, ლაითურის ტერიტორიაზე დასახლებულ დუხობორებს მეფის რუსეთის მთავრობისთვის წერილი მიუწერიათ „Мы живём здесь, где лаят туры“ (ჩვენ ვცხოვრობთ იქ, სადაც ტურები ყეფენ). სწორედ ამიტომ, მოგვიანებით, ამ ადგილს ლაითური შეერქვა.
პროფესორ იური სიხარულიძის მოსაზრებით ლაზიკის სამეფოს დაშლის შემდეგ გურიაში მეგრულ-ჭანური ტოპონომიკა თანდათანობით ჩააანაცვლა ქართულმა. ამ შემთხვევაში ლაითური უნდა უკავშირდებოდეს ვინმე აზნაურ ლაითაძეს, რომელიც ამ ტერიტორიებს ფლობდა.
ლაითურის ტერიტორიაზე ადამიანს ჯერ კიდევ ახალი ქვის ხანაში უცხოვრია. ლაითურის ტერიტორიაზე აღმოჩენილია გვიანი ნეოლითისა და გვიანბრინჯაო-ადრერკინის ხანის არქეოლოგიური ძეგლები. ცალკეული ნივთები აღმოჩენილ იქნა 1984 და 1988 წლებში. ლაითურში აღმოჩენილია შემდეგი არქეოლოგიური მასალა: ბრინჯაოს 3 წალდი, 11 თოხი, 13 ცალი სეგმენტი, ზოდები, ბრინჯაოს ცულები და ნამგალი. გარდა სამეურნეო იარაღებისა, დაბა ლაითურის ტერიტორიაზე აღმოჩენილი აანტიკური ხანის ლითონსადნობი სახელოსნოც, რაც იარაღის დამუშავების „მაღალგანვითარებულ“ ტექნიკაზე უნდა მიგვითითებდეს.
ლაითურში იყო გაუვალი ტყე, რომელსაც სამალავად იყენებდნენ იყენებდნენ ტყვეთა სყიდვაში ჩაბმული მოვაჭრეები. გადმოცემის თანახმად, თუ გამტაცებლები მდევარს ამ ტყეებში შეასწრებდნენ, მდევარი პირს მყისვე უკან იქცევდა, რადგან იცოდა, აქ მაინც ვერაფერს გახდებოდა. განსაკუთრებით მრავლად იყო მგელი და ტურა. ლეგენდის თანახმად, სწორედ ამ უკანასკნელს უკავშირდება „ლაითურის“ ეტიმოლოგია.
პირველი დასახლებები ლაითურის ახლანდელ ტერიტორიაზე 1911 წელს ჩნდება. რუსეთის იმპერიის მთავრობამ, ლაითურის ყიმირი მიწების ასათვისებლად, აქ ოსმალეთის იმპერიიდან რუსი მოსახლეობა _ დუხობორები გადაასახლა. დუხობორების ხუთასამდე კომლმა, რომელთაც სესხით თითო ჰექტარი მიწა და ორთვალა ოდა-სახლები მისცეს, ამ ტერიტორიაზე ორი დასახლება _ უსპენსკოე და ვოზნესენსკოე შექმნა. ნოტიო-სუბტროპიკული ჰავა და დაჭაობებული ნიადაგი ამ ტერიტორიაზე ისეთი კულტურების მოყვანას უწყობდა ხელს, როგორიც იყო სიმინდი, ბრინჯი, კარტოფილი და სხვა, თუმცა 1914 წელს, პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე რუსეთის მთავრობამ გადაწყვიტა ორივე სოფელი აეყარა და გადაესახლებინა ყირიმში.
დუხობორები ფოთის ნავსადგურიდან გემით გამგზავრებულან ყირიმისაკენ, თუმცა ნოვოროსიისკის მიდამოებში მტერს მათი გემი ჩაუძირავს. 1918 წლის აპრილიდან ივნისის ჩათვლით ოსმალეთის იმპერიის ჯარებს ჰქონდათ დაკავებული.
1926 წლამდე ლაითურში 1650 კვ. მეტრზე ჩაის პლანტაციები გაშენდა . 1930 წელს შეიქმნა კიროვის სახელობის ლაითურის საბჭოთა მეურნეობა და დაიწყო ტყის გაჩეხვა. 1935 წელს აშენდა ჩაის ფაბრიკა. 1946 წელს ლაითურის ტერიტორიაზე გაშენებული იყო 1700 ჰექტარი ჩაის, 200 ჰექტარი ტუნგისა და 114 ჰექტარი ციტრუსის პლანტაცია. მოსახლეობის რაოდენობა აღემატებოდა 1000 ადამიანს.
1953 წელს დასახლებას მიენიჭა დაბის სტატუსი. 1955 წელს გაიხსნა 11 კილომეტრიანი საჰაერო-საბაგირო ჩაის ფაბრიკასა და V, VI და VII აგროგანყოფილებებს შორის. 1958 წლის 14 მაისს ლაითურის მეურნეობაში, ჭანიეთის და ლიხაურის პარალელურად, პირველად გამოსცადეს ჩაის საკრეფი მანქანა, რაც იმდროინდელმა პროპაგანდამ საბჭოთა მეურნეობის უდიდეს წარმატებად გამოაცხადა.
1969 წელს, საქართველოს მინისტრთა საბჭოს დადგენილებით, ხულოს რაიონიდან ლაითურში დასახლდა აჭარლების 300 ოჯახი.
1972 წელს, ნიკოლოზ სანიშვილმა ლაითურში გადაიღო ქართული მხატვრული ფილმი „ჩარი-რამა“.
1997 წელს ლაითურის ჩაის პლანტაციის ყოფილი ტერიტორიები კერძო მესაკუთრეებმა შეიძინეს. 2007 წელს ლაითურში ციხის მშენებლობა დაიწყო, რომელიც ამჟამად უსახსრობის შეჩერებულია.
2012 წლიდან ლაითურში 50 ჰექტარზე გაშენდა ლურჯი მოცვის პლანტაციები. მოცვი რუსეთსა და გაერთიანებულ სამეფოში იყიდება.
ხაზგასასმელია კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტი _ ლაითურში, მერიისა და ქ. ოზურგეთის საზღვარზე მდებარეობს კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლი, ლაითურის ეკლესია. ის წარმოადგენს გვიან-შუა საუკუნეების ხუროთმოძღვრებაში გამონაკლისს, რადგან თავისი ფორმით ერთ-ერთი გამორჩეულია.
ასეთი როტონდის ტიპის ეკლესიები საქართველოში გარდა გვიანანტიკური წარმართული ტაძრების ნანგრევებისა და ადრექრისტიანული ხანის იშვიათი გამონაკლისისა საქართველოში ცნობილი არაა. ეკლესია გეგმით წრიული ფორმისაა (დმ – 5 მ). დგას ერთსაფეხურიან ცოკოლზე. ნაგებია რიყის ქვით დუღაბზე. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. აღმოსავლეთის მხარეს სამი თაღოვანი სარკმელია გაკეთებული, ხოლო ჩრდილოეთის და სამხრეთის მხარეს – თითო. კარისა და სარკმლების საპირეებად ბაზალტის ქვებია გამოყენებული. კარის დირეზე ჩამკეტი ფოსოებია შემორჩენილი.
სამლოცველოს თაღოვანი გადახურვა აქვს, რომელიც შელესილია და მოხატული. შემორჩენილია მაკურთხებელი უფლის გამოსახულება, რომლის გარშემოც იკითხება მოციქულთა თავის ნაწილები. მხატვრობა გვიანი შუა საუკუნეებისაა.
ლაითურში დგას ასევე სტაროვერების ეკლესია. ის აშენებულია 1928 წელს შემდეგ და ჩამოსხმულია ცემენტით. კომუნისტურ პერიოდში ეკლესია გადაკეთებული იყო სასადილოდ.
მომზადებულია ვიკიპედიას მასალების მიხედვით
