ძალადობა _ ძალის აშკარა ან ფარული გამოყენებაა ადამიანის ან ადამიანთა ჯგუფისაგან ისეთი რამის მისაღწევად, რაზედაც ისინი თავისი ნებით არ თანხმდებიან. ძალადობა არის ყოველგვარი ქმედება ან სიტყვა, რომელსაც შეუძლია, ადამიანი შეურაცხჰყოს, ზიანი მოუტანოს მას ან შეულახოს კანონით მინიჭებული უფლებები. ძალადობის დროს ითრგუნება ადამიანის ნება, შელახულია მისი ხელშეუხებლობა, ღირსება და თავისუფლება. ესენი კი ადამიანის განუყოფელი უფლებებია.
2023 წელს გურიაში ფიზიკური ძალადობის _ 47, ფსიქოლოგიური ძალადობის _ 67, ეკონომიკური ძალადობის _ 1, სექსუალური ძალადობის _ 1, ხოლო იძულების 4 შემთხვევა დაფიქსირდა.
სულ კი რეგიონში ოჯახში ძალადობის ფაქტებზე 83 შემაკავებელი ორდერი გამოიცა.
სტატისტიკური მონაცემების თანახმად, ძალადობის მსხვერპლი 8 მამაკაცი და 70 ქალი გახდა, მათ შორის, 8 არასრულწლოვანია.
მაგრამ, სამწუხაროდ, შემაკავებელი ორდერი ზოგჯერ ვერ ხდება ძალადობის მსხვერპლის სრულად დაცვის გარანტი, რადგან პირები, ვის მიმართაც შემაკავებელი ორდერი გამოიცა, მას არღვევენ. ამის შესახებ ჩვენ ცოტა ხნის წინ ჩვენი რესპონდენტიც გვიყვებოდა წერილში – “თუ გამოუშვებენ მომკლავს”, სადაც ის ყოფილი მეუღლის ციხიდან უხლოეს ხანებში გამოშვებით გამოწვეულ შიშზე გვესაუბრებოდა.
კანონის უზენაესობის ცენტრის წარმომადგენელი ნატი გელოვანი “გურია ნიუსთან” საუბრისას ამბობს, რომ ხშირად საზოგადეობას არ აქვს სწორი ინფორმაცია ძალადობისგან თავდაცვის მექანიზმების შესახებ და უფრო მეტიც, თვით უწყებაში დასაქმებული პირებიც კი არ არიან კარგად საკითხში გათვითცნობიერებულები.
“მნიშვნელოვანია, საზოგადოებას ჰქონდეს სწორი ინფორმაცია. ხშირ შემთხვევაში, არათუ საზოგადოებამ და ძალადობის მსხვერპლმა არ იციან თავდაცვის დაცვის მექანიზმების შესახებ, არამედ თვითონ სერვისის გამწევმა პირმაც კი არ იცის სრულად ამ მექანიზმის თაობაზე. საქართველოში დამცავი და შემაკავებელი ორდერების მექანიზმი ძალიან ეფექტური არის თავისი არსით, მაგრამ არ ხდება მისი სათანადო აღსრულება. საკანონმდებლო დონეზე საკმაოდ კარგად გვაქვს მოწესრიგებული ის ნორმები, რომლებიც იცავენ მსხვერპლ ქალებს გენდერული ნიშნით ძალადობის შემთხვევაში და ოჯახში ძალადობის შემთხვევაში, ნებისმიერი სქესის მქონე პირს. მაგრამ, რაც შეეხება პრობლემას, 2018 წლიდან ზრდა იყო შემაკავებელი ორდერების და შემაკავებელმა ინსტრუმენტმა ხელი შეუწყო იმას, რომ, მაგალითად, 2018 წელს მომხდარი ყველა ფემიციდიდან მსხვერპლს არცერთ შემთხვევაში წინარე მომართვა არ ჰქონდა. ამან შეუწყო ხელი იმას, რომ გაზრდილი იყო შემაკავებელი ორდერების მაჩვენებელი და რეაგირების მაჩვენებელი. 2021 წლიდან შემკავებელი ორდერების გამოცემამ დაიწყო კლება. 2000-ით შემცირებულია შემაკავებელი ორდერების მაჩვენებელი წინა წლებთან შედარებით. ამ შემცირების ფონზე საზოგადოების ნაწილს აქვს განცდა, რომ ეს შემცირება გამოწვეულია არა ოჯახში ძალადობის შემცირებით, არამედ რეაგირების მაჩვენებლის შემცირებით. იმიტომ, რომ ფემიციდი იზრდება, გამოცემული ორდერების რაოდენობა მცირდება. საზოგადოების დაბალინფორმირებულობასთან ერთად პრობლემას წარმოადგენს სამართალდამცავების კომპეტენცია და სენსიტიურობა. 2020 წლიდან ჩვენ გვაქვს ძალიან კარგი მექანიზნი, ძალადობის მაღალი რისკის დროს ელექტრონული ზედამხედველობის მექანიზმის, ე,წ. სამაჯურის გამოყენება, რომელიც მაღალი რისკის გამეორების შემთხვევაში გამოიყენება. სამწუხაორდ, ამ სამაჯურის გამოყენება ძალადობის ყოველ 170-ე შემთხვევაზე ხდება. სტატისტიკა არსად არ იძებნება, მე გამოვითხოვე და 112 შემთხვევაზე არის გამოყენებული 2 წლის განმავლობაში. მაშინ როდესაც 16 000 შემაკავებელი ორდერია გამოცემული”,_ ამბობენ.
_ როგორ ხდება შემაკავებელი ორდერის და ელექტროსამაჯურის გამოცემა?
_ შემაკავებელი ორდერის გამოცემამდე ხდება რისკის ინსტრუმენტის კითხვების შევსება. ამ კითხვებს აქვს თავის ქულები მინიჭებული და სპეციალურად არის გამოყოფილი ელექტროსამაჯურის გამოსაცემად დასათვლელი ქულები და თუ ამ გაცემული პასუხებიდან გამომდინარე შეადგენს 15 ქულას, სამართალდამცავი უწყების წარმომადგენელი ვალდებულია გამოსცეს შემაკავებელი ორდერის ფარგლებში ელექტროსამაჯური.
გარდა ამისა, ქულებთან ერთად აუცილებელია მსხვერპლის თანხმობაც, რაც სამართალდამცავ უწყებათა თქმით, პრობლემაა, რადგან მსხვერპლები უარს ამბობენ სამაჯურის გამოყენებაზე. ეს სამაჯური ორი ნაწილისგან შედგება. ერთი უმაგრდენა მსხვერპლს, მეორე მოძალადეს, რომ ამ ორმ მოწყობილობამ ერთმანეთთან მიახლოება აკონტროლოს. მსხვერპლები უმეტეს შემთხვევაში უარს ამბობენ, იმისტომ რომ სამართალდამცავმა განუმარტა, რომ რადიოაქტიურ ნივთიერებას შეიცავს და შეუძლია რადიაცია გამოიწვიოს. გარდა ამისა, სამაჯურის დაზიანების შემთხვევაში გადახდის საშუალება არ აქვთ. არასწორი ინფორმაციის გამო მსხვერპლები უარს ამბობენ დაცვის ამ მექანიზმის გამოყენებაზე. თუ სწორად განმარტავ, რომ ამ სამაჯურს არც რადიაციის გამოწვევა შეუძლია და არც ნაკაწრის შემთხვევაში 5000 ლარის გადახდა არ მოგიწევს. არასწორად ხდება მსხვერპლების ინფორმირება. მიზანი ორია _ დამაგრების პერიოდია რთული და დროში გაწელილი, მეორე საკითხი კიდევ ისაა, რომ ბევრმა არ იცის ამ სამაჯურის დამაგრება და გადამზადება სჭირდებათ.
_ როცა პენიტენციურ დაწესებულებას ტოვებს პირი, რომელიც ოჯახში ძალადობის ბრალდებით იხდიდა სასჯელს, როგორ უნდა იგრძნოს თავი დაცულად ძალადობის მსხვერპლმა?
_ რაც შეეხება პენიტენციურიდან გამოსვლას, აქაც დგას ინფორმირებულობის პრობლემა. ქალთა მიმართ და ოჯახში ძალადობის შესახებ კანონში, მე-17 პრიმა მუხლში პირდაპირ წერია, რომ როდესაც პენიტენციურ დაწესებულებას ტოვებს ის პატიმარი, რომელიც ოჯახში ძალადობის ფაქტზე არის მსჯავრდებული, აღნიშნულის შესახებ ეს დაწესებულება ინფორმაციას აწვდის შინაგან საქმეთა სამინისტროს. თავის მხრივ, ეს უწყება ვალდებულია შეავსოს გასაუბრების ოქმები მსხვერპლთან და შეაფასოს, ხომ არ არის ძალადობის განმეორების რისკი და ამის საფუძველზე, გამოსცეს ან არ გამოსცეს შემაკავებელი ორდერი და რა ქულებიც დაგროვდება იმის მიხედვით, ელექტრონული ზედამხედველობაც მოითხოვოს. ეს რომ სავალდებულოა, ეს რომ მსხვერპლმა არ იცის, ესეც უკვე პრობლემაა. მსხვერპლს, რომელსაც ეშინია, რომ ნებისმიერ დროს შეიძლება გამოვიდეს ყოფილი მეუღლე და მასზე თავდასხმა განახორციელოს ან იძალადოს, ეს შიში თუ რელევანტურია, დასაბუთებულია მისი არსებობა, ეს შიში უკვე შეიძლება გახდეს შემაკავებელი ორდერის გამოცემის საფუძველი, ისე რომ მსხვერპლს არც კი მიუახლოვდეს მოძალადე. თან კანონში წერია, გამოსვლამდე გონივრული ვადით ადრე, მსხვერპლს, შეუძლია მოითხოვოს შინაგან საქმეთა სამინისტროდან ამ პროცედურის გახორციელება.
