ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯვარცხმაში, მდინარაძეების საკარმიდამო ნაკვეთში არქეოლოგიური გათხრები მიმდინარეობს.
თავდაპირველად, საგაზაფხულო სამუშაოების დროს, ოჯახის დიასახლისმა ლიანა თოდუამ აღმოაჩინა ხელცული _ უძველესი იარაღი, რომლის შესახებ, როგორც თვითონ ამბობს, ბევრი ინფორმაცია მოიძია, თუ როგორ შეიძლებოდა აღმოჩენილიყო უძველესი ნივთი თავის ეზოში. მან აქტიურად დაიწყო ეზოში აღმოჩენილ სხვადასხვა ქვასა თუ ნივთზე დაკვირვება. ქალბატონი ლიანა ისტორიკოსი გახლავთ და, შესაბამისად, აღმოჩენილი ნივთები რომ უბრალო ქვები არ იყო, ეჭვიც არ შეპარვია. გადაწყვიტა, ნივთები არქეოლოგისთვის ეჩვენებინა, შემდგომ კი მუზეუმს წარუდგინა.
“ჩემთვის, როგორც ისტორიკოსისთვის, ეს არის ძალიან დიდი აღმოჩენა და წარსულთან უშუალო შეხება”, _ აღნიშნავს ლიანა თოდუა.
როგორც ჩვენი რესპონდენტი გვიყვება, 2012 წელს, ჩოხატაურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმმა პირველი ცნობა არქეოლოგ გურამ ჩხატარაშვილს მიაწოდა, რომ სოფელ ჯვარცხმაში, ერთ-ერთ საკარმიდამო ნაკვეთში საინტერესო ნივთები აღმოაჩინეს. ბათუმის არქეოლოგიური მუზეუმი მაშინვე დაინტერესდა ინფორმაციით, წაიღეს ნივთები, შეისწავლეს. გაკეთდა გრაფიკული და ფოტოფიქსაცია, ასევე, მომზადდა საპუბლიკაციოდ. 2013 წელს საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში გაკეთდა მოხსენება _ “ახალი არქეოლოგიური აღმოჩენები სოფელ ჯვარცხმიდან”.
ამის შემდეგ, ისტორიკოსთა ჯგუფი ყოველწლიურად სტუმრობდა სოფელ ჯვარცხმას, რადგან ყოველ საგაზაფხულო საქმიანობას თან ახლდა ახალი ნივთიერი ძეგლების აღმოჩენა.
“როდესაც აღმოჩენებმა სისტემატური სახე მიიღო, გადავწყვიტეთ, რომ აქ საჭირო იყო გეგმაზომიერი არქეოლოგიური სამუშაოების გახორციელება”, _ ამბობს “გურია ნიუსთან” საუბრისას არქეოლოგი გურამ ჩხატარაშვილი.
2018 წელს დაიწყო არქეოლოგიური სამუშაოები ბათუმის არქეოლოგიური მუზეუმისა და ჩოხატაურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმის თანამშრომლობით. აღმოჩენილია ასამდე ერთეული საექსპოზიციო მასალა, რომელიც განთავსდება ჩოხატაურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.
“აღმოჩენილი ნივთები მიეკუთვნება ახალი ქვის ხანის დასაწყისს, ანუ ადრე ნეოლითურ პერიოდს. მის ანალოგად, შესაძლოა, მივიჩნიოთ ანასეულში, გურიანთაში, ოდიშში აღმოჩენილი ადრე ნეოლითური ძეგლები, თუმცა, მსგავს ძეგლებზე არ მიმუშავია. ეს იყო პირველი ნამდვილად დიდი აღმოჩენა”, _ ამბობს არქეოლოგი.
მისივე თქმით, აღმოჩენილია, ძირითადად, გაპრიალებული ნივთები:
“ჯვარცხმის მონაპოვარი მთლიანად არის გაპრიალებული და მას ანალოგი დასავლეთ ამიერკავკასიაში არ მოეძებნება. ასევე, აღმოჩენილია ქვის სათლელები. კაჟის იარაღები, სანაყი ქვები, შურდულის ქვები, ცული და ობსიდიანი _ ვულკანური მინა. აღმოჩენილი არტეფაქტები მოიცავს VIII-VII ათასწლეულს”.
არქეოლოგის განმარტებით, ნეოლითის პერიოდის რუკაზე ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ადგილი ჰქონდა სოფელ ჯვარცხმას:
“6 წელი ვცდილობდი, აღნიშნული ადგილის შესწავლით სხვების დაინტერესებას. აჭარის მთავრობის დახმარებით, გამოინახა გარკვეული თანხა დაზვერვითი სამუშაოებისთვის. შევარჩიეთ ეს ადგილი, რადგან სწორედ ამ ტერიტორიაზე იქნა აღმოჩენილი არა ერთი ნივთიერი ძეგლი, _ ამბობს არქეოლოგი, _ აღმოჩენილი ნივთები 70 ეკზემპლარია. მსგავსი აღმოჩენა ჩოხატაურს არ ახსოვს. აღნიშნული ნივთები მეტყველებს იმაზე, რომ აქ მყოფი ადამიანი მკვიდრი მცხოვრები იყო და ნელ-ნელა ითვისებდა ტერიტორიას, ასევე, მას თავისი მეურნეობა ჰქონდა.
ნეოლითის ხანის მოცემულ პერიოდში, ადამიანი სახლდება ერთ კონკრეტულ ადგილზე და მისდევს, როგორც მეცხოველეობას, ასევე, მეურნეობას. სოფელ ჯვარცხმაში აღმოჩენილი ნივთებიც სწორედ ამაზე მეტყველებს, მიუხედავად იმისა, რომ საცხოვრისი ვერ იქნა აღმოჩენილი _ მიწის ხშირმა დამუშავებამ, შესაძლოა, წაშალა კვალი.
ამ ეტაპზე მიმდინარეობს ფოტო ფიქსაცია, გრაფიკულად ჩახატვა, რაზეც ბათუმიდან მოწვეული სპეციალისტები ზრუნავენ და დღის ბოლოს ველი ოფიციალურად დაიხურება (საუბარი ჩაწერილია 28 სექტემბერს. ავტ)“.
გურამ ჩხატარაშვილის თქმით, სამომავლოდ აუცილებლად უნდა იქნას შესწავლილი მიმდებარე ტერიტორიები, რადგან, მისივე თქმით, აღმოჩენილი რიყის ქვის ნივთების შემთხვევაში, გამოყენებულია მდინარეების _ გუბაზეულისა და სუფსის ნაპირას არსებული ქვები. კაჟის შემთხვევაში კი, არქეოლოგის მოსაზრებით, აუცილებლად უნდა ყოფილიყო ქვის გამოსავლები წყარო:
“სამომავლოდ, აღნიშნულის გამოსაკვლევად გეოლოგების მუშაობა იქნება საჭირო. შესაძლოა, მთაში, კონკრეტულად კი, ბახმაროში არსებობდეს მსგავსი ქვის გამოსავლები წყარო, რადგან ანალოგიური სიტუაციაა აჭარაში _ შავი ზღვის პირას გავრცელებული კაჟი, ძირითადად, კურორტ ბეშუმიდან არის ჩამოტანილი. ჯვარცხმაში აღმოჩენილია, აგრეთვე, შავი ვულკანური მინა, რომელიც უშუალოდ ჯავახეთიდანაა მოტანილი, კონკრეტულად, ჭიქიანის მთიდან, რომელიც ვულკანური წარმოშობისაა”, _ გვითხრა ჩხატარაშვილმა.
კითხვაზე _ რამდენად ღირებულია ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტისთვის აღნიშნული აღმოჩენები, არქეოლოგი გვპასუხობს, რომ ეს ფაქტი რაიონისთვის მნიშვნელოვანია.
_ ჩოხატაურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში არ არის გამოფენილი ის პერიოდი, რომელზედაც ჩვენ გვაქვს საუბარი. ეს რაიონისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია, ამიტომაც, ვფიქრობ, და დარწმუნებული ვარ, რომ ერთი კარადა ნამდვილად იქნება საჭირო საექსპოზიციო დარბაზში, რომ ახალი ქვის ხანას დაეთმოს. რადგან მსგავსი აღმოჩენა სამხრეთ-დასავლეთ და ამავდროულად, მთლიანად დასავლეთ საქართველოში შეიძლება თითზე ჩამოსათვლელი იყოს”, _ ამბობს გურამ ჩხატარაშვილი.
მისივე თქმით, სამომავლოდ კონკრეტული ტერიტორიის შესწავლა აღარ იგეგმება, რადგან მოცემული ტერიტორია სრულად იქნა შესწავლილი. შესაძლოა, სხვა ნივთებიც აღმოჩნდეს, მაგრამ ეს ახალი ინფორმაციის მიღების საშუალებას არ მისცემს მკვლევართა ჯგუფს.
თუმცა, არქეოლოგები საინტერესოდ მიიჩნევენ გარშემო არსებული ტერიტორიების შესწავლას _ სადაზვერვო საქმიანობები იგეგმება სოფლებში _ ვაზიანსა და ინტაბუეთში. ამავდროულად, დაწყებულია კაჟის გამოსავლები წყაროს ძებნა ბახმაროს მთიანეთში. ასევე, აღნიშნულ ტერიტორიაზე რკინის წიდების აღმოჩენის გამო, იგეგმება რკინის ხანის შემსწავლელი სპეციალისტების ჩართვაც.
