მეცნიერების მიერ ჩატარებული ახალი კვლევის თანახმად, ატლანტის ოკეანე ფართოვდება. ერთ მხარეს გადააქვს ამერიკა, ხოლო მეორე მხარეს ევროპა და აფრიკა. მაგრამ ამის გამომწვევი ზუსტი მიზეზი ჯერჯერობით ცნობილი არ არის. ამის შესახებ საუბარია livescience-ის მიერ გამოქვეყნებულ სტატიაში.
ახალი კვლევის თანახმად, დედამიწის ქერქის სიღრმეში, მანტიაში მოქცეულ ფენაში, ცხელი ქვები მაღლა იწევს და ტექტონიკურ ფირფიტებს უბიძგებს – იმ კლდოვანი ნაჭრებს, რომლებიც ქმნიან დედამიწის ქერქს – ატლანტიკის ქვეშ.
მანამდე, მეცნიერები ფიქრობდნენ, რომ კონტინენტები ძირითადად იშლებოდნენ, რადგან ოკეანის ქვეშ ფირფიტები საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობდნენ და სხვა ფირფიტებს ეჯახებოდნენ, სიმძიმის ძალის ქვეშ იკეცებოდნენ. მაგრამ ახალი კვლევის თანახმად, ეს არ არის მთელი სურათი.
კვლევა 2016 წელს დაიწყო, როდესაც მკვლევართა ჯგუფი სამეცნიერო გემით ატლანტის ოკეანის ფართო ნაწილში გაემგზავრა სამხრეთ ამერიკასა და აფრიკას შორის- თქვა კვლევის წამყვანმა ავტორმა მათე აგიუსმა, რომელიც იმ დროს ბრიტანეთის საუთჰემპტონის უნივერსიტეტის პოსტდოქტორანტი იყო, მაგრამ ახლა იტალიაში რომა ტრეის უნივერსიტეტშია.
აგიუსმა თქვა, რომ ადგილი მოგზაურობისთვის განსაკუთრებით პოპულარული მარშრუტი არ არის და აღნიშნა, რომ ზოგჯერ დღეები ისე გადიოდა, სხვა ხომალდს ან თვითმფრინავს ვერ ხედავდნენ. ურთიერთქმედება შემოიფარგლება შემთხვევითი შემხვედრი ვეშაპებით და დელფინებით, რომლებიც ბანაობენ და დროებითი სიგნალით გემის Wi-Fi ქსელიდან.
ოკეანეების ეს უზარმაზარი, ცარიელი მონაკვეთი ეყრდნობა წარმოუდგენლად მნიშვნელოვან გეოლოგიურ ადგილს: ატლანტის შუა ქედს, პლანეტის უდიდეს ტექტონიკურ საზღვარს, რომელიც ვრცელდება 10,000 კილომეტრზე (16,093 კილომეტრი) ყინულოვანი ოკეანიდან სამხრეთ აფრიკის მწვერვალამდე. ეს არის ადგილი, სადაც სამხრეთ ამერიკისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ფირფიტები გადაადგილდება ევრაზიული და აფრიკული ფირფიტებისგან, წელიწადში დაახლოებით 1,6 დიუმიანი (4 სანტიმეტრი) სიჩქარით.
აგიუსმა და მისმა გუნდმა ხუთი კვირა გაატარეს ქედის მცირე ნაწილის გასწვრივ – დაახლოებით 621 მილი (1000 კმ) – ჩამოაგდეს სეისმომეტრი (ინსტრუმენტები, რომლებიც აფიქსირებენ სეისმურ ტალღებს ან ვიბრაციებს, მაგალითად მიწისძვრებიდან) ზღვის ფსკერზე.
ერთი წლის შემდეგ მკვლევარებმა შეაგროვეს სეისმომეტრები.
„აქამდე ჩვენ არასდროს გვქონია კარგი სურათები იმის შესახებ, თუ რა ხდება ოკეანის ქვეშ”, – თქვა აგიუსმა. მასალის მიხედვით, მკვლევარებს შეუძლიათ გამოიყენონ მონაცემები სურათების შესაქმნელად, რაც მათ საშუალებას მისცემს გაეცნონ დედამიწის სხვადასხვა ფენებს. სეისმომეტრებმა აიღეს ვიბრაციები მიწისძვრებიდან, რომლებიც გავრცელდა მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხიდან და დედამიწის ღრმა მანტიის გავლით – ძირითადად მყარი, ცხელი კლდის ფენა დაახლოებით 1800 მილი (2,900 კმ) სისქით.
მიუხედავად იმისა, რომ გუნდის თავდაპირველი მიზანი იყო გაეცნოთ თუ როგორ დაიბადნენ ფირფიტები და როგორ დაბერდნენ, და ისინი ნამდვილად აპირებდნენ დედამიწის ზედაპირის სიღრმეების შესწავლას, მკვლევარებმა აღმოაჩინეს ღრმა ფენომენის მტკიცებულებები.
მათ დაადგინეს, რომ ქედში იმ ადგილას, მანტიის გარდამავალი ზონა – უფრო მაღალი სიმკვრივის რეგიონი, რომელიც მსახურობს როგორც კარიბჭე ზედა და ქვედა ფენებს შორის – საშუალოზე თხელი იყო, რაც იმას ნიშნავს, რომ ის ნორმალურთან შედარებით უფრო ცხელი იყო.
აგიუსმა თქვა, რომ გარდამავალი ზონის შედარებით მაღალმა ტემპერატურამ ხელი შეუწყო ცხელი კლდის დედამიწის ქვედა მანტიიდან მის ზედა მანტიამდე მისვლას, რაც აქტიურად აშორებს ფირფიტებს.
მკვლევარებმა ადრე მიიჩნიეს, რომ ფირფიტები ძირითადად ერთმანეთს ემიჯნებოდა სუბდუქციის ზონებში „მოწევის“ გამო და ეს პრცესი კიდევ ხდება, მაგრამ მათი დასკვნების თანახმად, სუბდუქციის ზონების ფირფიტების დაშორების შედეგად, ქედების ქვეშ მდებარე მილები შეიძლება აქტიურად დაეხმაროს მათ დაშლაში. თუმცა გაუგებარია, ეს პროცესი მხოლოდ ატლანტიკის შუა ქედს უკავშირდება თუ მსოფლიოს ყველა ქედი ერთსა და იმავეს განიცდის, თქვა აგიუსმა.
”დასკვნებმა” დამატებითი თავსატეხი გააჩინა”- თქვა ჯეროენ რიტსემამ, მიჩიგანის უნივერსიტეტის დედამიწის და გარემოს მეცნიერებათა განყოფილების პროფესორმა, რომელიც არ მონაწილდეობდა კვლევაში და აღნიშნა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ მათი ანალიზი “შესანიშნავია”, კვლევის მოცულობა შეზღუდულია.
მათ ატლანტიკის ზღვის ფსკერის მხოლოდ მცირე ნაწილი დაათვალიერეს, ამიტომ გაუგებარია, გამართლდება თუ არა მათი დასკვნები მთელს შუა ატლანტიკურ ქედზე ან თუნდაც სხვა შუა ოკეანის ქედებში. უფრო მეტიც, შეიძლება არსებობდეს სხვა განმარტებებიც.
„ეს არის ძალიან “შესანიშნავი მონაცემების ნაკრები, რომლებიც მათ დიდი ტკივილით შეაგროვეს”,_ ამბობს ბარბარა რამონოვიჩი, კალიფორნიის უნივერსიტეტის პროფესორი, ბერკლის დედამიწის და პლანეტარული მეცნიერების სამაგისტრო სკოლის პროფესორი და პარიზის კოლეჯის კოლეჯის ემერიტუტის პროფესორი.
”ეჭვი არ მეპარება მათ ანალიზში. მე ვერიდები მათ ინტერპრეტაციას,” – განუცხადა რამონოვიჩმა LiveScience- ს. მან ახლოს არის ცნობილი ნაფლეთები, რომლებიც შეიძლება კომპენსირებული ყოფილიყო და ამ ადგილის გახურება გამოიწვია, თქვა მან.
ვედრან ლეკიჩი, მერილენდის უნივერსიტეტის გეოლოგიის დეპარტამენტის ასოცირებული პროფესორი, რომელიც ასევე არ მონაწილეობდა ამ კვლევაში, ამბობს, რომ მათი ახსნა დასაჯერებელია “, მაგრამ არა ერთადერთი, რაც ხსნის შედეგებს.” თუ დასკვნები სხვაგან გაიმეორება, ამან “შესაძლოა კითხვის ნიშნის ქვეშ დააყენოს ჩვენი გაბატონებული შეხედულება ქედების შესახებ”, – დასძინა მან.
აგიუსის თქმით, ამ და სხვა მსგავსმა დასკვნებმა შეიძლება შეცვალოს ჩვენი რუქები. დაახლოებით 300 მილიონი წლის წინ, შვიდივე კონტინენტი ერთად გადაკეთდა ერთ სუპერკონტინენტად, რომელსაც პანგეას უწოდებენ. მილიონობით წლის განმავლობაში ფირფიტებმა გაყო კონტინენტები და შექმნეს ოკეანეების საზღვრები და თანამედროვე რუკა, მაგრამ ატლანტის ოკეანეების გავრცელება და წყნარი ოკეანეების შემცირება ნელა, შეუმჩნევლად აძველებს ამ რუკებს და უფრო და უფრო უზუსტობას ხდის მათ.
