“მწვანე ალტერნატივას” ჩატარებული კვლევით, რიკოთის უღელტეხილზე ავტობანის მშენებლობამ მდინარე რიკოთულასგან მომავალი საფრთხეები გაამძაფრა და გაზარდა ღვარცოფული პროცესების განვითარების რისკი.
კვლევაში აღნიშნულია, რომ “აღმოსავლეთ-დასავლეთის მაგისტრალის საგზაო სამუშაოების შედეგად, მდინარის კალაპოტის გარკვეული მონაკვეთები შევიწროვებულია ინერტული მასალის შეტანით.
გარდა ამისა, სოფელ ხევის სკოლის მიმდებარე ტერიტორიაზე შეინიშნება მდინარე რიკოთულას კალაპოტის გასწორხაზოვნება და კალაპოტის ხელოვნური ცვლილება, რის შედეგადაც 100-წლიანი განმეორებადობის მქონე წყალდიდობის შემთხვევაში, მდინარის მიერ მოცემულ მონაკვეთზე წყლის გადაადგილების ნაკადი, საშუალო ნაკადზე 75-ჯერ მეტი იქნება.
ადგილობრივების მოთხოვნით და საჯარო ინსტიტუტებთან რამდენიმეთვიანი კომუნიკაციის შემდეგ, ივნისში სკოლასთან ჯებირების მოწყობა დაიწყო. თუმცა, საფუძვლიანი კვლევის გარეშე, შეუძლებელია იმის თქმა, რამდენად საკმარისია აღნიშნული ღონისძიება სკოლის დასაცავად.
მსოფლიო ბანკმა 2024 წლის 19 ივნისს წერილობით გვაცნობა, რომ მათ მიერ დაქირავებული საერთაშორისო ექსპერტი შეისწავლის მდინარე რიკოთულას ჰიდროლოგიურ მდგომარეობას, ჯერჯერობით, ამ კვლევის შედეგი ცნობილი არ არის”.
“მწვანე ალტერნატივას” ადგილობრივი თემების კოორდინატორი მარიამ ფაცაცია “გურია ნიუსთან” რიკოთის უღელტეხილზე არსებული გამოწვევების შესახებ საუბრობს.
_ რა გამოწვევების წინაშეა რიკოთის უღელტეხილი?
_ რიკოთის მაგისტრალის პროექტი ერთ–ერთი საკვანძო მიმართულებაა, რადგან აღმოსავლეთ და დასავლეთს შორის წარმოადგენს ყველაზე რთულ მონაკვეთს გზის გასაყვანად.
ამ მაგისტრალის მშენებლობა მთავრობას სურდა, როგორც “საუკუნის პროექტის” და მოსახლეობასაც სურდა, უსაფრთხოების უზრუნველყოფისთვის ადგილზე და გადაადგილების დროის შესამცირებლად. თუმცა, იმ ტექნიკურმა გადაწყვეტილებებმა და პროცესმა, რომლის თანახმადაც რიკოთის უღელტეხილზე სამშენებლო საპროექტო სამუშაოები მიმდინარეობდა, შექმნა ძალიან ბევრი გამოწვევა. მეწყრული კერების განვითარება ერთი ასეთი გამოწვევაა და ხშირად გვახსენებს თავს, განსაკუთრებით, წვიმების შემდგომ. თუმცა, ნაკლები ყურადღება ექცევა სანაყაროების საკითხს. სანაყაროები გულისხმობს ინერტული მასალის დაკონსერვების ადგილს. რიკოთის უღელტეხილზე აუცილებელი გახდა ამ სანაყაროების მოწყობა, რადგან ძალიან ბევრი ინერტული მასალა დაგროვდა გვირაბების გაყვანის პროცესში და გარდა ამისა დაგროვდა მეწყრული პროცესების განვითარების შემდგომ. დაახლოებით 25-მდე სანაყაროს ტერიტორიაა, რომელზეც ნებართვა არის გაცემული და ამ სანაყაროების უმეტესობა განთავსებულია მდინარეებთან ძალიან ახლოს, მდინარეების კალაპოტის გვერდით, ხევებში, ხეობებში, რაც დამატებით საფრთხეებს წარმოშობს.
_ როგორ ფიქრობთ, რადგან ნებართვა გაცემულია, სამომავლო საფრთხეების გათვალისწინება არ მოხდა?
_ საფრთხეები არ არის სათანადოდ გათვალისწინებული, რადგან ნებართვები გაცემულია წერტილოვნად თითოეული სანაყაროსთვის და არ არის გათვალისწინებული ამ მოწყვლად ადგილებში მთლიანობაში რა საფრთხეებს წარმოშობს. ნებართვა არის აღებული რამდენიმე სანაყაროზე ერთდროულად ან ცალ–ცალკე და არ არის მთლიანობაში ამ სანაყაროების რაოდენობა გათვალისწინებული. გარდა ამისა, საგულისხმოა, რომ ორი დიდი სანაყარო მდებარეობს ერთი სოფელ ხევში და მეორე სოფელ ვერტყვიჭალასთან. ამ სანაყაროების ნებართვები გაცემულია, მაგრამ არ არის ნებართვის პირობები შესრულებული. წყალდაცვითი ზომები არ არის მიღებული და ამ სანაყაროების ექსპლუატაცია ხდება უსაფრთხოების წესის დარღვევით. ჩვენ იანვარში საკუთარი თვალებით ვნახეთ როგორ ყრიდნენ მდინარეში ინერტულ მასალას, იმ იმედით რომ მდინარე გაიტანდა, რადგან სანაყაროები აღარ ყოფნის იმ ინერტული მასალის დაკონსერვებას, რაც წარმოიქმნა რიკოთის გვირაბების მშენებლობის პროცესში. ადგილობრივები მიმართავენ ხოლმე გარემოს დაცვის ზედამხედველობის სააგენტოს და როცა ჩვენ დავტოვეთ ტერიტორია ეს სააგენტო ადგილზე იმყოფებოდა, შემოვიდა მათი ავტომობილი ტერიტორიაზე, თუმცა რეაგირება არის ძალიან ინერტული. ცდილობენ, რომ პასუხისმგებლობა აარიდონ კომპანიას და მაშინაც კი თუ ეს კომპანია დაჯარიმდება, ის თანხა, რომლითაც კომპანია ჯარიმდება არ შეესაბამება იმ საფრთხეებს, რომელსაც ისინი წარმოშობენ გაუფრთხილებელი პროცედურების წარმოებით.
რაც შეეხება საფრთხეებს, ამ მხრივ ყველაზე კრიტიკული როგორც ჩანს მეჩხეთურას ხეობაში მოწყობილი სანაყაროა.
“აქ უზარმაზარი მასებია, რომლებიც მდინარეში იყრება. იქ წყალმოვარდნა რომ მოხდეს, ინტენსიური წვიმების დროს ყველაფერს ჩამოიტანს. ფაქტობრივად. ღვარცოფის მასალა გროვდება“, _ აღნიშნავს “მწვანე ალტერნატივას” მოწოდებული ინფორმაციის თანახმად, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი ზურაბ ჯავახიშვილი.
ინფორმაციისთვის, რიკოთის საუღელტეხილო გზა დასავლეთ-აღმოსავლეთ დერეფნის ერთი ნაწილია და 51 კილომეტრს მოიცავს. ამ მონაკვეთის რეაბილიტაცია _ მოდერნიზაციაზე მუშაობა 2019 წელს დაიწყო და დღემდე გრძელდება _ დროდადრო, გზის სავალი ნაწილის მიწით, ლოდებით თუ ლაფით ჩახერგვის ფონზე.
მომდევნო წლები გარდამტეხი იქნება აღნიშნული მაგისტრალის მშენებლობის კუთხით და ეტაპობრივად დასრულდება სხვადასხვა მონაკვეთები.
2030 წლისთვის კი სრულად დასრულებული იქნება წითელი ხიდი-სარფის არსებული მარშრუტის 430 კილომეტრი გზის მშენებლობა.
შედეგად, მგზავრობის დრო განახევრდება და ნაცვლად 8 საათისა, გახდება 4 საათი, ხოლო გამტარუნარიანობა გაიზრდება საშუალოდ 3-ჯერ. გაგრძელდება მაგისტრალური გზების მშენებლობა სატრანსპორტო დერეფნების განვითარების მიზნით და 2030 წლის ბოლოსთვის ჯამში აშენდება 760 კმ მაგისტრალური გზა.
პროექტი ხორციელდება სახელმწიფო ბიუჯეტით და ფინანსური ინსტიტუტების (WORLD BANK, ADB, JICA, EIB, AIIB) დაფინანსებით.
ჩვენ მარიამ ფაცაციას სამტრედია-ლანჩხუთი-გრიგოლეთის მონაკვეთის მშენებლობის შესახებაც ვკითხეთ:
_ ჩვენ მარტო რიკოთის მონაკვეთი შევისწავლეთ, თუმცა ძირითადი პრაქტიკა ასეთია, რომ მთლიანად ყურადღება გადატანილია ხარჯების შემცირებაზე და ცდილობენ, სამშენებლო ტერიტორიასთან ახლოს იპოვნონ ნარჩენების განთავსების ადგილები და ასეთი ადგილები შესაძლოა არ იყოს უსაფრთხო არც ადგილობრივებისთვის და შემდგომ უკვე იმ ადამიანებისთვის, ვინც ამ გზებზე მოძრაობენ.
აქვე მარიამ ფაცაცია ჩვენთან საუბრისას აღნიშნავს, რომ “სატრანსპორტო პოლიტიკა მთლიანად არის გაწერილი ტვირთების გადაზიდვის მიმართულებით და მგზავრთა გადაყვანის პროცესი არის სრულიად უგულებელყოფილი. ძირითადად პოლიტიკა ეხმიანება ეკონომიკური რაციონალიზმის მოდელს. ანუ მთლიანად აგებულია მთელი ლოგიკური ჯაჭვი გადაწყვეტილების მიღების პროცესში, თუ რა ეკონომიკურ სარგებელს მიიღებს სახელმწიფო ტვირთის გადატანის პროცესში და სრულად უგულებელყოფილია ადამიანი და მისი საჭიროებები, ეს იქნება ქალაქებს შორის მოძრაობა, ქალაქში მოძრაობა თუ მუნიციპალიტეტსა და სოფელს შორის გადაადგილება.
ავტორი
