ბოლო წლების განმავლობაში, თხილის კულტურის არსებობას სიდამპლის დაავადებამ სერიოზული საფრთხე შეუქმნა. არა ერთი ფაქტის მოწმეც გავხდით, რომ გლეხმა საკუთარ საკარმიდამო ნაკვეთში თხილის მცენარე აჩეხა და კენკროვანი კულტურა ან ჩაი გააშენა. ასეთი ფაქტი, მართალია, ბევრი არ არის, თუმცა, საუბარი ბევრგან ისმის, რომ გააგრძელონ თუ არა თხილის მოვლა-შეწამვლის ღონისძიებები, თუ ამოძირკვონ ზოგიერთის მსგავსად და იფიქრონ ახალი კულტურის გაშენებაზე.
დღეისთვის ოზურგეთში უკვე დაწყებულია თხილის ჩაბარება. მიმღები პუნქტები ერთ კილოგრამს ორ ლარად იბარებენ, რაც ამ დროისთვის ურიგო ფასი არ არის, რადგან ნაყოფი მთლიანად ნედლია და წონა, რომელიც გამოშრობის შემდეგ, თითქმის, ნახევრდება, ახლა მეურნის სასარგებლოდ “მუშაობს”.
როგორც მიმღებ პუნქტებში გვეუბნებიან, მათ უკვე აქტიურად დაიწყეს მუშაობა და შარშანდელთან შედარებით, ბევრად უკეთესია თხილის ხარისხი. ჩასაბარებლადაც ბევრს მოაქვს და ამავე დროს, ფასიც არაა ცუდი ამ პერიოდის შესაბამისად. მერე კი თანდათან მოიმატებს, თუ რა თქმა უნდა, ხარისხი არ გაუარესდა.
ერთი კილოგრამი თხილის ფასს კვლავ პრიმიტიული ფორმით ადგენენ _ ერთი ცალი თუ გატეხისას საღი აღმოჩნდება, ოცი ცალი ასეთივე უკვე ორ ლარს ნიშნავს. თუმცა, ზოგან, თუ თხილი კარგად გამოიყურება, არც ტეხენ და პირდაპირ ორ ლარად იბარებენ ერთ კილოგრამს.
_ გასულ წელს თხილის შეწამვლამ შედეგი გამოიღო. წელს ამინდიც წაეხმარა _ მაისი მშრალი და მზიანი იყო, შარშანდლისგან განსხვავებით. სწორედ მაისშია ფოთოლიც და ნაყოფიც შედარებით ნორჩი და ამ პერიოდში ერევა სიდამპლეც ყველაზე მეტად და პირიქით, თუ კარგი ამინდებია, ნაყოფი საუკეთესო განვითარების სტარტს აქედან იღებს, _ გვეუბნება აგრონომი და ფერმერი, ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფლის მეურნეობის განყოფილების მთავარი სპეციალისტი აკაკი ღლონტი.
“გურია ნიუსი” არა ერთ მეურნეს ესაუბრა, რომლებსაც თხილის კულტურის მოზრდილი პლანტაციები აქვთ და გააჩნიათ საკუთარი საინტერესო მოსაზრებები თხილის კულტურის ირგვლივ მიმდინარე პროცესებზე.
ომარ შავიშვილი, მეურნე, ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭანიეთის მკვიდრი: “ყველამ იცის, რომ თხილის კულტურამ გურიაში მარჩენლის ფუნქცია იკისრა. ასე ვთქვათ, თავი თავადვე დაიმკვიდრა. ახლა კი ხედავთ, თხილის სიდამპლის დაავადებამ ხალხი წელში გაწყვიტა, მგონი, გაგვაღატაკა კიდეც.
ასეთი საუბარი ყოველ ფეხის ნაბიჯზე ისმის. შარშანდელი შეწამვლების შემდეგ, იმ ეტაპზე, რომ ნაკლებად სჯეროდა ხალხს, წელს უკვე იმედი გაჩნდა, რადგან თხილს აშკარად დაეტყო გამოჯანსაღება. კვლავ თუ ასე გავაგრძელებთ, უკვე ჩანს იმედი, რომ თხილის კულტურა დაიბრუნებს მარჩენალის სტატუსს, თუმცა, ტემპი არ უნდა შევანელოთ. ფაროსანას ზიანი თხილთან მიმართებაში ნაკლები იყო, თუმცა, ახლა ფაროსანაც ცოტაა და ეს ძალიან კარგია. მართალია, წელს ნაყოფი ხარისხიანია, მაგრამ საკმაოდ მოიხალა, რადგან მაისი და ივნისი განსაკუთრებით ცხელი იყო _ გვალვიანმა დღეებმა თავისი ქნა. ბუნების ასეთ “გამოხდომებს” სრულად ვერასდროს დავაღწევთ თავს, რადგან ის ჩვენ არაფერს გვეკითხება. ახლა მთავარია, შეწამვლა თუ მიწის განოყიერება, გამოჭრა თუ სხვა აგროსამუშაოები არ მიაკლდეს მცენარეს. ძალიან მომწონს სადემონსტრაციო ნაკვეთების შექმნა, თუმცა, ხალხს ხელისუფლება შესაწამლი პრეპარატების ყიდვაშიც რაღაც ფორმით უნდა დაეხმაროს. მცენარის სრულფასოვანი მკურნალობისთვის გლეხკაცს სახსრები არ გააჩნია და მიიტანეთ მათ ყურამდე. თუმცა, ეს თავადაც კარგად იციან, მგონია, უმეტესობამ მაინც”.
კარლო მამინაშვილი, მეურნე, ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლიხაურის მკვიდრი: “ყველა ვჩქარობთ, რომ თხილი ახლავე მოვკრიფოთ და ჩავაბაროთ, რადგან ისმის ხმები, რომ სიდამპლის ბაქტერია, ხმობის პროცესში, თხილის გულს თანდათან აზიანებს, რადგან შიგ არის მოქცეული. ვინც ჩაიბარებს, შესაძლოა, იფიქრონ, ისიც ხომ დაზარალდებაო, თუმცა, მეწარმეებს თუ საწარმოებს გააჩნიათ საშრობი აპარატურა და შეუძლიათ პროდუქციის დროულად და დაჩქარებითაც გაშრობა, დამუშავება-დახარისხება. თხილის იმედად ვიყავით _ ხალხი ხვნა-თესვისთვის ორ-სამ ტომარა თხილს ინახავდა და ყანას თესავდა. ახლა ნახეთ, თითო სოფელში 10-15 ოჯახს თუ აქვს ყანა დათესილი. ზოგან არც კი. ეს საქმეა? არაა სიმინდი, ესე იგი, არაა ქათამი, ღორი, ძროხა და აბა, სოფელ რაა ამ ყველაფრის გარეშე? როგორც ჩანს, ამაზე საერთოდ არავინ ფიქრობს, არადა, მთელი მთავრობა ამ პრობლემის მოსაგვარებლად ჩვენკენ უნდა იყოს მობრუნებული”.
როგორც აგრონომი აკაკი ღლონტი ამბობს, ნედლ თხილს არც ერთ ქვეყანაში არ იბარებენ და აცლიან გაშრობას. შიში იმისა, რომ ახლა თუ არ ჩააბარეს, მომდევნო თვეებში ნაყოფი დაზიანდება, მისი თქმით, რეალურია:
_ თუ გასულ წელს და ასევე, წლევანდელ სეზონზეც შეწამვლის პერიოდები დავიცავით და არაფერი მივაკელით მცენარეს, მაშინ ნაყოფის შენახვას საფრთხე ნაკლებად ემუქრება, რადგან ბაქტერია თავისთავად არ “ზის” მასში. თხილს სჭირდება ზუსტი აგროტექნიკა და საქმესაც ეშველება. ის არ არის გადასაგდები კულტურა, სასწრაფოდ მისახედია. მიუხედავად ამინდის ხელშეწყობისა, შეწამვლამაც შედეგი გამოიღო. ვხედავთ, წელს თხილის ხარისხი უმჯობესია, თუმცა, სრულ განკურნებამდე დრო უნდა, _ ამბობს ღლონტი და გვესაუბრება საუკეთესო შედეგზე, რაც თხილის კულტურის სადემონსტრაციო ნაკვეთებზე ჩატარებულ მუშაობას მოჰყვა.
გასულ წელს ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის ოთხ სოფელში მუნიციპალიტეტის მერიის ეკონომიკის სამსახურის მიერ შექმნილ სადემონსტრაციო ნაკვეთებზე, რომლებიც, ძირითადად, სოფლების მცხოვრებთა საკარმიდამო ნაკვეთებზე მათივე თანხმობით მოეწყო, თხილის პლანტაციებში აგროწესების სრული დაცვით, თანმიმდევრულად ჩატარდა სამუშაოები _ ნიადაგის ანალიზი, მოკირიანება, სასუქის შეტანა თუ შეწამვლა, რასაც დაინტერესებულ ფერმერთა ჯგუფები ყველა სოფლიდან ესწრებოდნენ.
_ ახლახან აიღეს სინჯები, როგორც ფოთლის, ისე ნაყოფის შესამოწმებლად. ფიტოპათოლოგი, მეცნიერი ლამზირი ბერაძე თავად მივიდა ნაკვეთებში და სინჯები აიღო, ლაბორატორიიდან კი ძალიან კარგი შედეგის შესახებ გვაცნობეს.
ყველა ნორმის დაცვის შემდეგ, თხილის, როგორც ფოთოლი, ისე ნაყოფი, თითქმის, მთლიანად საღია და დაავადება არ აღინიშნება. მხოლოდ ერთეულ მცენარეებზეა ნაცრისფერი სიდამპლის გავრცელება. ასეთ დროს უკვე ადვილად დასანახია, რომ საჭიროა სპილენძის ქლორჟანგის შესხურება და ეს ნებისმიერ დროს შეიძლება, კარგ ამინდში. რაც მთავარია, დაავადებები და მავნებლები არ აღმოჩნდა და ამ ნაკვეთების შექმნის მიზანიც ეს იყო _ სწორად და ვადების დაცვით მოვლილი თხილის პლანტაციები მოსალოდნელზე ადრე გამოკეთდა, _ ამბობს აკაკი ღლონტი.
ახლა მოვუსმინოთ მეურნეებს, რომლებმაც სადემონსტრაციო ნაკვეთებზე მიღებული შედეგები საკუთარი თვალით ნახე და შედეგიც ირწმუნეს:
_ გასულ წელს ჩვენ ავტობუსებით გადაგვიყვანეს იმ სოფლებში, სადაც სპეციალური ნაკვეთები შეიქმნა. დავესწარით ყველა პროცესს და ახლა შედეგი რომ ჩანს, ეს ძალიან კარგია და გვიხარია. თუმცა, ამ ყველაფერს თუ გავაკეთებთ, საკმაო თანხაა საჭირო, რაც გლეხკაცთა უმრავლესობას არ გააჩნია. დავიწყოთ ნიადაგის ანალიზით, მოკირიანებით, მერე შეწამვლით, რასაც პრეპარატები სჭირდება; ზოგს მუშახელის დაქირავებაც უწევს. საამისო სახსრები კი, როგორც ვთქვი, გლეხების უმრავლესობას არ გააჩნია, ამიტომ რაღაც ფორმით სახელმწიფო თუ არ დაგვეხმარა, პირველ ეტაპზე მაინც, ვერ შევძლებთ თხილის ამ დონეზე მოვლას, _ გვეუბნება თხილის პლანტაციის მფლობელი გურამ ქავთარაძე.
_ კარგია შედეგი, მაგრამ ყველამ ვნახეთ, რამდენი რამ სჭირდება, ყველაფერი კი თანხებთან არის დაკავშირებული, რაც უმრავლესობას არ გააჩნია სოფლებში. ეს ხომ ყველამ იცის და ამიტომ, როგორც საცდელ ნაკვეთებზე არ მიაკლეს არაფერი მცენარეს, ჩვენც რომ ასე გავაკეთოთ, დახმარება გვჭირდება. ეს უნდა შეისმინოს მთავრობამ _ ისე არაფერი გამოვა. შარშან თხილი გაცილებით მეტმა ოჯახმა შეწამლა, ვიდრე წელს. ესეც ხომ ყველამ იცის. რატომ? იმიტომ, რომ წელს კიდევ უფრო მეტი გაჭირვებულია, ვიდრე შარშან, _ ამბობს მეურნე ჯუმბერ სურგულაძე.
აკაკი ღლონტი ნაწილობრივ ეთანხმება ამ მოსაზრებას, ამბობს, რომ ყველაზე კარგი ვარიანტია, მოსავლის მიღებამდე მცირე სესხის მიცემა გლეხებისთვის, რითაც სეზონისთვის საჭირო სამუშაოების უკლებლივ ჩასატარებლად ეყოფათ:
_ ჩვენი მიზანია, გლეხი გავხადოთ ფერმერი. მალე გამოვაქვეყნებთ სტატისტიკას, რა დაჯდა თითოეულ იმ ნაკვეთზე პლანტაციის სრულფასოვნად მოვლა, რომელთა ფართობი 3 000 კვ. მეტრს არ აღემატება. ჩვენი სამსახურის დევიზი, ჩემი წინადადებით, ის არის, რომ გლეხი ისე ჩავრთოთ ფერმერულ მეურნეობაში, ნაბიჯ-ნაბიჯ, ძლიერი ფერმერული მეურნეობის ფლობამდე მივიყვანოთ. წინააღმდეგ შემთხვევაში ამ სამსახურს აზრი არ აქვს. თემა აქტუალურია იმდენად, რამდენადაც შედეგი გამოჩნდა და ხალხს, ერთი მხრივ, უხარია, მეორე მხრივ კი, უკვე წუწუნებენ, რომ საამისო ფული არ გააჩნიათ. ყველაფერს ეშველება. პრობლემა სადაც არის, იქ უნდა გადავწყვიტოთ. აბა, სადაც არ არის, იქ რა გვინდა? _ ამბობს აკაკი ღლონტი და კონკურენციის სააგენტოს პოზიციასაც ითვალისწინებს, როცა ეს უწყება შერჩევითი დახმარების წინააღმდეგია. თუმცა, მოჰყავს თურქეთის სახელმწიფოს მაგალითიც, როცა ყოველ გაშენებულ ჰექტარზე, თხილის მეპატრონე ფერმერს გრანტით 2 200 ლირით ასაჩუქრებენ:
იქ ასევე, კარგად არის ამუშავებული დაზღვევის მექანიზმიც. ხოლო ბიოპროდუქციის, ანუ ბიოთხილის ჩამბარებელს, ასევე, ერთ კილოგრამ თხილზე ერთ დოლარს უმატებენ საჩუქრად, რადგან ბიოთხილის ფასიც, ჩვეულებრივთან შედარებით, 30%-ით მაღალია”.
ქართველი მეურნეების ყურამდეც საკმაოდ არის მისული მეზობელი სახელმწიფოს მიერ ფერმერთათვის სერიოზული დახმარების შესახებ. სწორედ ამიტომ ითხოვენ ისინი სახელმწიფოსგან, თხილის კვლავ სასიცოცხლო ფუნქციის მინიჭებისთვის გლეხკაცის ეკონომიკაში, საჭირო და დროულ დახმარებას, თუნდაც გრანტის სახით, რომელიც, ძირითადად, პრეპარატების შესაძენად იქნება მიმართული.
