ყოფილი სსრკ-ის პერიოდში, ქართველ სპორტსმენებს ამ “დიადი ქვეყნის“ შემადგენლობაში შემავალი სხვა ქვეყნების წარმომადგენლებთან უხდებოდათ ასპარეზობა. იმ ხანად საერთაშორისო სარბიელზე გასვლა მეტად რთული საქმე იყო და ჩვენებურებიც საკუთარ ქართველობასა და პატრიოტიზმს საბჭოთა “ძმური” ეროვნების წარმომადგენლებთან შეხვედრებისას ამტკიცებდნენ.
ამათგან, განსაკუთრებული “ხიბლი” მაინც რუსებთან პაექრობებს ჰქონდა. ისინი ხომ ყველა სხვა ეროვნებებს ზემოდან უყურებდნენ და სპორტშიც უპირობო გაბატონებისაკენ მიისწრაფოდნენ.
დღევანდელ წერილში ყოფილ სსრკ-ის ნაკრებში მოასპარეზე რამდენიმე ქართველ ფეხბურთელს და მათ სანაკრებო “ისტორიას” გავიხსენებთ.
1952 წელს, სსრკ-ის ეროვნულმა გუნდმა ჰელსინკის ოლიმპიადაზე მიიღო მონაწილეობა. სწორედ აქ ჩაატარა ავთანდილ ჭკუასელმა თავისი ერთადერთი მატჩი ნაკრებში. ოლიმპიურ თამაშებზე საბჭოელების გამოსვლა მეტად დრამატული აღმოჩნდა. ბულგარეთთან დამატებით დროში მოგებული შეხვედრის შემდეგ იუგოსლავიის ძლიერ გუნდს შეხვდნენ. პირველ მატჩს საბჭოთა ფეხბურთელები 1:5-ს აგებდნენ და სასწაულად შემოატრიალეს მატჩი – 5:5. გადათამაშებაში კი 1:3-ზე დამარცხდნენ. ამ მატჩში გამოვიდა ნაკრებში დებიუტანტი ავთანდილ ჭკუასელი და, რა უცნაურიც არ უნდა იყოს, მარცხი თითქმის მთლიანად მას დაბრალდა. საკავშირო პრესამ, თითქოს პირი შეკრაო, იგი დაასახელა მარცხის მთავარ მიზეზად და კიდევ მიხეილ იაკუშინი, რომლის რეკომენდაციითაც აიყვანეს გუნდში ჭკუასელი.
1962 წელს ანალოგიური შემთხვევის მსხვერპლი კიდევ ერთი ქართველი ფეხბურთელი – გივი ჩოხელი შეიქმნა. ჩილეში მიმდინარე მსოფლიო ჩემპიონატზე საბჭოელები კოლუმბიას ხვდებოდნენ. საბჭოთა კავშირის ნაკრები ჯერ 3:0-ს, შემდეგ 4:1-ს იგებდა, მაგრამ მოულოდნელად კოლუმბიელებმა ბოლო 20 წუთში სამი გოლი გაიტანეს და მატჩიც 4:4 დასრულდა. ამ თამაშმა დიდი ვნებათაღელვა გამოიწვია. მსოფლიოს ერთ-ერთმა საუკეთესო მეკარემ, რუსების კერპმა ლევ იაშინმა ძალიან სუსტად ითამაშა და მის პრესტიჟს რომ გაფრთხილებოდნენ, ზოგიერთმა რუსულმა გაზეთმა სხვა დამნაშავეების ძებნა დაიწყო. კერძოდ, კოლუმბიელების კუთხურიდან გატანილ გოლში გივი ჩოხელს ადანაშაულებდნენ, რადგან იაშინმა მას დაუყვირა – “ბერი!” (აიღე!), ჩოხელმა კი “ბერუ” (ვიღებ ) გაიგო, ბურთი გაატარა და გოლიც ამიტომ გავიდაო.
თუმცა, ფეხბურთის მცოდნე ადამიანი უმალ მიხვდება, რომ თუ მცველი ისედაც იღებს ბურთს, მას მეკარე ამის გამო არ უყვირის. ეს რომ ასე იყო, შემდეგში თვითონ იაშინმაც დაადასტურა. ობიექტურობით არც თუ ისე გამორჩეული ანდრეი სტაროსტინი კი წერდა, რომ ეს შედეგი არა იმდენად დაცვის ბრალი იყო, რამდენადაც თავდამსხმელების, რომელთაც რაკი მიეცათ მითითება, რაც შეიძლება დიდი ანგარიშით მოეგოთ, ბედის ანაბარა დატოვეს უკანა ხაზის მოთამაშეები.
ანდრეი სტაროსტინი ვახსენეთ და ალბათ საინტერესო იქნება ცნობილი ქართველი ფეხბურთელის, რამაზ ურუშაძის ერთი მოგონება:
“ხშირად ამბობენ, რომ ბესკოვი არ იყო კარგად განწყობილი ქართველი ფეხბურთელების მიმართ. მე ეს არ მიგრძვნია. ანდა როგორ უნდა მეგრძნო, როცა ქუთაისის “ტორპედოს” მეკარეს იტალიის ნაკრებთან შეხვედრაში დიდი ნდობა გამიმიცხადა და კარშიც დამაყენა. მერეც არ ყოფილა ჩვენი ურთიერთობა ცუდი. მე ესპანეთშიც გავემგზავრე ევროპის ჩემპიონატის ფინალურ ეტაპზე, თუმცა ძირითად შემადგენლობაში კვლავ იაშინი იდგა.
ბესკოვის რა მოგახსენოთ, მაგრამ ძმები სტაროსტინების ცუდ დამოკიდებულებას ქართველებისადმი აშკარად ვგრძნობდი. ისინი თავის დროზე, არცთუ უსაფუძვლოდ, ბერიაზე იყვნენ ნაწყენები და ეს ქართველ ფეხბურთელებზე გადმოჰქონდათ. სტაროსტინებს დიდი გავლენა ჰქონდათ ფეხბურთის საკავშირო ფედერაციაში და, ალბათ, უფრო მათი “მოღვაწეობის” შედეგად აღარ დამაყენეს ნაკრების ძირითად შემადგენლობაში ევროპის ჩემპიონატის შემდგომ მატჩებში, თორემ მწვრთნელთან და ფეხბურთელებთანაც ძალიან კარგი დამოკიდებულება მქონდა. თვით იაშინმა მოსკოვის მატჩის შემდეგ გულწრფელად მომილოცა წარმატება”.
1982 წლის ესპანეთის მსოფლიო ჩემპიონატზე არ წაიყვანეს დავით ყიფიანი. მისი ბედი გაიზიარა ვლადიმერ გუცაევმაც. ვინ იცის, სადამდე მიაღწევდა სსრკ-ის ნაკრები. მას სწორედ გამომგონებლობა და ტემპერამენტი დააკლდა ბოლოს, პოლონეთის ნაკრებთან თამაშში – გამომგონებლობა და ტემპერამენტი, რომელიც საკმაოდ გააჩნდა გუცაევს. სხვა, სანაკრებო თამაშები კი ბდღვნად არ ღირს, გუცაევ–ფეხბურთელს მათში მონაწილეობით არც მიმატებია რამე, არც დაკლებია. გუცაევი მხოლოდ საკლუბო ფეხბურთელად დარჩა, ოღონდ – დიდ ფეხბურთელად.
ბატონი კოტე მახარაძეს კალამს ეკუთვნის ერთი შესანიშნავი წიგნი – “რეპორტაჟი უმიკროფონოდ”. ამ ნაწარმოებიდან ჩემი ყურადღება ერთმა ნაწილმა მიიპყრო:
“ალბათ, თამარ მეფის შემდეგ ქართველებს 13 მაისის დარი სიხარული არ გვახსოვს. უცებ შევიგრძენით, რომ ყველაზე ძლიერები და თავისუფლები ვიყავით. იცით, სპორტი ამ გრძნობას ბადებს. ფეხბურთი ქართველებისთვის თვითდამკვიდრების ერთადერთი საშუალება იყო. ფეხბურთმა გაგვახსენა, რომ კიდევ ვცოცხლობდით და არ ვიყავით კოლონია. ნიკოლოზ მეორე ჩაის საქართველოში კულტივირებას იმ მიზეზით შეეწინააღმდეგა, რომ ეს იყო კოლონიური შრომა! შემდეგ, ასე აღარ ფიქრობდნენ, მიუხედავად იმისა, რომ სახელმწიფოს სტალინი მართავდა. ეს იყო პოლიტიკა. იცით, ბერიამ პაიჭაძე და ჯეჯელავა რომ დაიბარა, რა უთხრა: “თქვენ მოსკოვის შემდეგ მეორე ადგილზე ხართ, უკრაინას უსწრებთ და კიდევ უკმაყოფილოები ხართ? მოსკოვი მუდამ იყო და იქნება პირველი!”
როდესაც სტალინი მოკვდა და ბერია დახვრიტეს, ქართველებს რუსეთის სტადიონებზე ბერიას ნაშიერებს ეძახდნენ. რამდენიმე წელი თამაში შეუძლებელი იყო, მაგრამ ამის შესახებ არსად არაფერი დაწერილა. ჩვენ 1953 წელს ჩემპიონობა წაგვართვეს. ამას მე კი არ ვამბობ, იაკუშინის წიგნს დავესესხე!
1982 წლის მსოფლიო ჩემპიონატი ნამდვილი ტრაგედია იყო. მაშინ თბილისის “დინამომ” ყველა ტურნირი მოიგო. ესპანურ ტურნირზე “ბაიერნს” ვძლიეთ, სადაც დიდი რუმენიგე და ბრაიტნერი თამაშობდნენ. ამის თაობაზეც დუმდნენ რუსები, თითქოს არაფერიც არ მომხდარა. ყიფიანი მსოფლიოს საუკეთესო ფეხბურთელთა ხუთეულში დაასახელეს, საბჭოთა კავშირის 33 საუკეთესოში კი მისთვის ადგილი ვერ მოინახა.
“1977 წელს თბილისის “დინამო” საბჭოთა კავშირის ვიცე-ჩემპიონი გახდა. 1978 წლის თებერვალში, ახალი სეზონის წინ გუნდთან საზეიმო შეხვედრა მოეწყო თბილისის პიონერთა და მოსწავლეთა სასახლის “სარკეებიან” დარბაზში. ვიტალი დარასელიამ, მანუჩარ მაჩაიძემ, რამაზ შენგელიამ, ალექსანდრე ჩივაძემ, დავით ყიფიანმა, ვლადიმერ გუცაევმა, რევაზ ჩელებაძემ და სხვებმა ფიცი დადეს, რომ იმ წელს სსრკ-ის ჩემპიონები გახდებოდნენ.
წინასწარი გეგმა პირველ წრეში 18 ქულის მოგროვებას და სალიდერო პოზიციის შექმნას ითვალისწინებდა. მოვაგროვეთ არა 18, არამედ 23 ქულა, გავხდით ჩემპიონატის ლიდერები, დამაჯერებლად მოვუგეთ არაერთ ძლიერ გუნდს. მეორე წრეში მოვაგროვეთ 19 ქულა და 42 ქულით მეორედ გავხდით საბჭოთა კავშირის ჩემპიონები.
განუმეორებელი იყო 1978 წლის ნოემბრის ის დღე, როცა მთელი თბილისი, მთელი საქართველო ქუჩებში გამოეფინა. ხალხი ერთმანეთს ულოცავდა გამარჯვებას, იყო ხვევნა-კოცნა. ეს იყო ჩვენი ერის ერთიანობის, ერთსულოვნების ბუნებრივი გამოვლენა”.
[sexy_author_bio]
