როგორც ვიცით, სოკოები უმდაბლესი უქლოროფილო მცენარეებია. თუმცა, მეცნიერები აქაც ვერ თანხმდებიან. სოკოებს ქლოროფილიანი მწვანე მცენარეებისგან განსხვავებით, ორგანული ნივთიერებების სინთეზი არ შეუძლიათ. პირიქით, არსებობისთვის სხვადასხვა ორგანულ ნაშთს იყენებენ. ადამიანი უხსოვარი დროიდან ფლობს სოკოს სახალხო მეურნეობაში გამოყენების ხერხებს და ოდითგან მიჩნეულია კვების მნიშვნელოვან პროდუქტად. საჭმელ სოკოებზე, ასევე უძველესი დროიდან არსებობს ინფორმაცია.
საჭმელი სოკოების კვებითი ღირებულება ჯერ კიდევ არაა კარგად შესწავლილი. საქართველოში კი კიდევ უფრო სუსტად არსებობს ინფორმაცია. ცნობილია ის, რომ საქართველოს საჭმელი სოკოების უმრავლესობა ცილების რაოდენობის მიხედვით, აღემატება კომბოსტოს, ჭარხალს, პომიდორს და სტაფილოს.
საჭმელი სოკოების ყუათიანობაზე მიგვანიშნებს ის ფაქტიც, რომ მათი გამოყენებით ადამიანის ორგანიზმი საკმაო რაოდენობით იღებს საჭირო მიკროელემენტებს. მაგალითად, დღე-ღამის განმავლობაში თუთიას და სპილენძს ასი გრამი მანჭკვალასგან იღებს.
ჩვენში ასე კარგად გავრცელებული მანჭკვალა, რომელიც, ძირითადად, ნოემბერში იზრდება _ გვიანი შემოდგომის სტუმარია. თუმცა, ფოთლოვანი და წიწვოვანი ჯიშების ჯირკებზე ივლისშიც გვხვდება. სხვათა შორის, მანჭკვალას შეუძლია ორასამდე ჯიშის მერქნიანი მცენარის დაზიანება.
ზოგადად, მანჭკვალა ხეების, როგორც ხმელ, ისე ნედლ ფესვებზეც იზრდება. ნედლად არ იჭმება,
მანჭკვალას შენახვა ზამთრისთვის ადვილად შეგვიძლია მარტივი ხალხური წესით, რომელსაც ადრიდან ხშირად იყენებდნენ ჩვენში _ უმეტესად აშრობდნენ მზეზე, თუმცა, გურიის პირობებში, მხოლოდ მზეზე ადვილი არ არის მის სრულფასოვანი გაშრობა. ამიტომ დავიხმაროთ ღუმელი.
გთავაზობთ ჩვენ მიერ ნაცად მეთოდს, რომლის მიხედვით მომზადებული და შენახული მანჭკვალა სრულიად საიმედოა საკვებად.
კარგად გარჩეული მანჭკვალა გავრეცხოთ, დავყაროთ ცხაურზე და გავაშროთ მზეზე. დღის განმავლობაში გადავაბრუნოთ, რომ სისველე არც ერთ მხარეს არ დარჩეს. საღამოს შინ შევიტანოთ. ლანგარზე დავაფინოთ სუფთა ქაღალდი. არ გამოიყენოთ გაზეთი. შემდეგ დავალაგოთ სოკო ისე, რომ ერთმანეთზე არ დავაწყოთ. დავდოთ ღუმელთან ახლოს. თუ ღუმელის ზემოთ მოვაწყობთ საკიდს და ისე დავდებთ, უფრო სწრაფად გაშრება. შეგიძლიათ ელექტროღუმელშიც გააშროთ, საშუალო ტემპერატურაზე, ოღონდ ტაფაზე არ დაალაგოთ _ გამოიყენეთ ცხაური. თუ მზიანი და მშრალი ამინდებია, დღის განმავლობაში ყოველთვის გაიტანეთ გარეთ. ათი დღე საკმარისია მანჭკვალას სრულად გამოსაშრობად. ასეთ დროს ნატურალურ ფერსაც ინარჩუნებს.
მშრალი სოკოს მასალა ჩავყაროთ მარლის ტომსიკაში და აუცილებლად მეორე სართულზე, მშრალ ადგილზე შევინახოთ. ასევე, კარგად გამომშრალი სოკო შეიძლება ჩავალაგოთ ჰერმეტულსახურავიან მინის ქილებში.
მანჭკვალა სოკო კარგად მოხარშული, ხმელ სუნელებსა და ხახვში მოხრაკული, ბროწეულითა და ერთად დანაყული ნედლი პიტნითა და ნივრით ძალიან გემრიელია.
გაცილებით გემრიელია მანჭკვალა მწვადის მსგავსად შემწვარი. დარეცხილ და დაწრეტილ მასალას ცოტა მარილი, ქონდარი და წიწაკა მოაყარეთ. შემდეგ სათითაოდ წამოაცვით შამფურზე და შეწვით ბუხარში.
მანჭკვალას, ძირითადად, ხარშავენ და ჩახრაკულად აკეთებენ, თუმცა, ასე შემწვარი, ანუ საპიკნიკო ფორმა, უფრო გემრიელია.
ასევე, გთავაზობთ ჩვენ მიერ მარტივად მომზადებულ მანჭკვალას გამონაწური წვენის მიღების წესს. ახლად მოკრეფილ, კარგად გასუფთავებულ-გარეცხილი მანჭკვალა დავჭრათ წვრილად. დავაყაროთ ცოტა მარილი, გავაჩეროთ ორი საათით მაინც. ერთი კგ სოკოსთვის საკმარისია ერთი ჩაის ჭიქა წყალი. დავასხათ ამ მასალას და ვშუშოთ ნახევარი საათის განმავლობაში დაბალ ტემპერატურაზე. შემდეგ გადმოვწუროთ გამოყოფილი წყალი ცალკე ჭურჭელში და ჩვენი გემოვნებით მოვამზადოთ სუპი.
დარჩენილი სოკო თქვენი გემოვნებით შეკმაზეთ და გამოიყენეთ გარნირად.
ეს გამოცდილება ემყარება სისუფთავის მაღალ ხარისხს და რაც მთავარია, ახლად დაკრეფილ მანჭკვალას. მიუხედავად იმისა, რომ მანჭკვალა ყველაზე უვნებელ სოკოდ არის მიჩნეული და როგორც ხის ფესვებზე მობინადრე, ნაკლებადაა ტოქსიკური, მაინც სიფრთხილეს თავი არ ტკივა და მკაცრად დაიცავით მითითებული წესი. მოამზადეთ მოკრეფისთანავე, დღის განმავლობაში. თუ შეინახავთ, მხოლოდ ერთი დღით და ისიც კარგად გასუფთავებული მოათავსეთ წყლიან ჭურჭელში. ასევე, მოკრეფის დროს არ დაგავიწყდეთ დაკვირვება, რომ არ იყოს დაჭიანებული. მთლიანად გაშლილი ქორდა როცა აქვს ის უფრო უვარგისია. ქუდის ფორმიანები დაკრიფეთ, ნახევრად გაშლილი.
