ქართველი ფილოსოფოსის მოსე გოგიბერიძის სახლ-მუზეუმი ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვენობანში, გოგიბერიძეების საკარმიდამო მამულში მდებარეობს. მუზეუმი 1975 წელს გაიხსნა. მემორიალური მუზეუმის ფონდში დაცული მასალებია: პროფესორის პირადი ნივთები, ხელნაწერები, წიგნები, ფოტოები, დოკუმენტები, ნაშრომები.
სახლ-მუზეუმი თითქმის ნახევარი საუკუნეა, რაც არსებობს, მაგრამ ამ დროის განმავლობაში რესტავრაცია მხოლოდ ერთხელ, მოსე გოგიბერიძის 100 წლის იუბილეზე ჩაუტარდა. დღეისთვის მუზეუმში მონგრეულია კიბე, ძლიერი წვიმის დროს სახურავიდან წყალი ჩადის, რაც შემონახულ ნივთებს განადგურების საფრთხეს უქმნის.
“კიბე, ერთი წელია, რაც ამ მდგომარეობაშია. ჭერიდან რამდენიმე წელია, რაც ძლიერი წვიმის დროს წყალი ჩამოდის. დახმარების თხოვნით მივმართე ა(ა)იპ “არაფორმალური განათლებისა და კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ცენტრის” ხელმძღვანელს, მარიკა შოშაშვილს. ვერ ვიტყვი, რომ უყურადღებოდ დამტოვა, მაგრამ არ აქვს საკმარისი ბიუჯეტი. ამ ბოლოს მითხრა, რომ მუზეუმის პრობლემის შესახებ გუბერნატორს ესაუბრა და დაპირება მიიღო, რომ გასაკეთებლად რამეს იღონებს”, _ გვეუბნება სახლ-მუზეუმის დირექტორი რუსუდან კალანდაძე.
როგორც ის “გურია ნიუსთან” საუბრისას ამბობს, დიდ პრობლემას ქმნის შექმნილი გაერთიანებებიც, რის გამოც მუზეუმს საარსებო თანხა აღარ აქვს და ბიუჯეტიდან გამოყოფილი სახსრები მხოლოდ ხელფასს წვდება.
რუსუდან კალანდაძის თქმითვე, დღეისთვის მუზეუმის დირექტორიც და დამლაგებელიც თვითონ არის, რადგან 10-ლარიანი ხელფასის მქონე დამლაგებელი, “ნაციონალების” დროს, სამსახურიდან შემცირების გამო გაუშვეს:
“კომუნისტების დროს ყველა სახლ-მუზეუმს ჰქონდა საკუთარი ბიუჯეტი. ახლა გაერთიანება გააკეთეს _ ბიბლიოთეკები, მუზეუმები შეაერთეს და შესაბამისად, შემცირდა დაფინანსება. რაც გვრჩება, ფაქტობრივად, არის ხელფასების ფული. ახლა მუზეუმს რომ თავისი ბიუჯეტი ჰქონდეს, მუნიციპალიტეტზე დამოკიდებული აღარ ვიქნებოდით. გავაკეთებდი ნელ-ნელა, ახლა _ კიბეს, შემდეგ _ ჭერს. ახლა რემონტისთვის ფული არ რჩება.
დამლაგებელი გვყავდა, რომელსაც ხელფასი 10 ლარი ჰქონდა. “ნაციონალების” დროს გავიგე, რომ ხსნიდნენ. მიხეილ სვიმონიშვილი იყო გუბერნატორი. ჩავედი, ვთხოვე, მაგრამ 10-ლარიანი ხელფასის მქონე დამლაგებელი მომიხსნეს.
დირექტორიც ვარ და დამლაგებელიც. მუზეუმს, როგორც ეზოს, ასევე, შენობას, საკუთარი ძალით და სახსრებით ვუვლით. საკუთარი ცელიც კი არ აქვს მუზეუმს ეზოში ბალახის გასაცელად.
მარიკა შოშაშვილი საკუთარი სახსრებით დაეხმარა მუზეუმს, მაგრამ დაზიანებულ კიბეს და ჭერს ჩვენ, ჩვენი ჯიბიდან ვერ გავაკეთებთ. “ოცნებამ” კი თქვა, რომ ხელფასი არ უნდა იყოს 500 ლარზე ნაკლებიო, მაგრამ მუზეუმის დირექტორის ხელზე ასაღები ხელფასი 320 ლარია, ასეა ნოდარ დუმბაძის სახლ-მუზეუმშიც. მსოფლიოს წამყვანი მუზეუმებიც კი არის სახელმწიფოს მეთვალყურეობის ქვეშ. მაგალითად, ინგლისში სახელმწიფო რომ არ ეხმარებოდეს მუზეუმებს, ვერც ერთი ვერ ირჩენდა თავს”, _ გვეუბნება კალანდაძე.
სახლ-მუზეუმის ირგვლივ არსებული პრობლემების შესახებ ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის მერს, ირაკლი კუჭავას ვესაუბრეთ.
როგორც მერი ჩვენთან საუბრისას ამბობს, მოსე გოგიბერიძის სახლ-მუზეუმის სარემონტო სამუშაოები პანდემიის გამო გადაიდო და პრობლემის მოგვარება მომავალ წელს იგეგმება:
“ჩვენთვის ცნობილია მოსე გოგიბერიძის სახლ-მუზეუმის მდგომარეობა, უფრო მეტიც, დაგეგმილი გვქონდა სარემონტო სამუშაოები, მაგრამ პანდემიის გამო, ბიუჯეტში მოხდა ცვლილებები და არსებული პრობლემის მოგვარება მომავალ წელს იგეგმება”, _ გვითხრა ირაკლი კუჭავამ.
რუსუდან კალანდაძე ჩვენთან საუბრისას განმარტავს, თუ რატომ არის მნიშვნელოვანი მოსე გოგიბერიძის სახლ-მუზეუმის არსებობა:
“ეს მუზეუმი თუნდაც იმიტომ უნდა არსებობდეს, რომ მსოფლიოში 2 ადამიანია, ვინც დაწერა ფილოსოფიური ნაშრომი აინშტაინის ფარდობითობის თეორიის ფილოსოფიის საფუძვლებზე. მან ისეთი ნაშრომი დაწერა, რომ თავადაც აკადემიკოსი გავხდი”.
ცნობისთვის, მოსე გოგიბერიძე დაიბადა ჩოხატაურის რაიონის სოფელ ქვენობანში. სწავლაც ქვენობანში დაიწყო, შემდეგ ოზურგეთში გააგრძელა, ოზურგეთიდან _ ხონში, ხონიდან კი _ გერმანიაში. გერმანიიდან დაბრუნებული აქტიურად მონაწილეობდა სარედაქციო საქმეში. მუშაობდა ჟურნალ “მნათობში”. მოსე გოგიბერიძემ დიდი წვლილი შეიტანა ქართულ მწერლობაში.
“ვისაც თავისი კუთხე არ უყვარს, ის ვერც თავის ქვეყანას შეიყვარებს, ხოლო ის, ვისაც თავის ქვეყანა არ უყვარს, მისთვის უცხო დარჩება სხვა ქვეყნების და ზოგადად, კაცობრიობის სიყვარული”, _ წერდა მოსე გოგიბერიძე.
მუზეუმის დირექტორი მოსე გოგიბერიძის სტუდენტების ნაამბობს გადმოგვცემს:
“მოსე გოგიბერიძე ფლობდა ბერძნულ, ლათინურ, გერმანულ ენებს, მაგრამ, როგორც მისი სტუდენტებისგან ვიცი, ლექციებს ცინცხალ გურულ კილოზე კითხულობდა”, _ ამბობს რუსუდან კალანდაძე.
მოსე გოგიბერიძე 1941 წელს დააპატიმრეს ფაშისტური გერმანიის აგენტობის ბრალდებით და გადაასახლეს აქტიუბინსკში. მთელმა ოჯახმა სასტიკად იწვნია საბჭოთა რეპრესიები. გადასახლებიდან ცოცხალი მარტო ქალბატონი ელენე (მოსეს და) დაბრუნდა და ისიც ნახევრად შერყეული ფსიქიკური ჯანმრთელობით.
მოსე გოგიბერიძე გარდაიცვალა 52 წლის ასაკში, მას შემდეგ, რაც გადასახლებაში მყოფმა იმედი დაკარგა, რომ სამშობლოში დაბრუნდებოდა.
მუზეუმის დირექტორის თქმით, ქართველმა ფილოსოფოსმა განიცადა ეს ფაქტი და გულის შეტევები ჰქონდა, რაც მისი გარდაცვალების მიზეზი გახდა:
“ადამიანის გარდაცვალება ეს ის ლამპარია, საიდანაც ზუსტად ჩანს ადამიანის განვლილი სიცოცხლე და ხედავს, სწორად იცხოვრა თუ არა. მოსე გოგიბერიძე მართლაც გამორჩეული ფილოსოფოსია. ერთ-ერთი იმათგანია, რომელთა დამსახურებითაც ქართულმა ფილოსოფიამ უდიდესი წვლილი შეიტანა მსოფლიო ფილოსოფიური აზრის პანთეონში. მოსე გოგიბერიძე შედის მეოცე საუკუნის დიდ, გამოჩენილ 5 ქართველ ფილოსოფოსთა სიაში _ შალვა ნუცუბიძე, სავლე წერეთელი, მოსე გოგიბერიძე, კოტე ბაქრაძე და სერგი დანელია. მოსე გოგიბერიძემ, რომელიც პატიმრობაში გარდაიცვალა, შეძლო, რომ იქაც კი წარუშლელი კვალი დაეტოვებინა ფილოსოფიის ისტორიაში. როდესაც მის პიროვნებაზეა საუბარი, არ შეიძლება არ გაგახსენდეს პლატონის სიტყვები, რომ სახელმწიფოს ფილოსოფოსი უნდა მართავდესო”, _ ამბობს ქალბატონი რუსუდანი.
როგორც ქალბატონი რუსუდანი გვიამბობს, ძმის საქართველოში გადმოსასვენებლად ბევრი იწვალა გოგიბერიძის დამ, რომელსაც არ სურდა, მისი ძმის სახელი დაკარგულიყო.
1954 წელს, მოსე გოგიბერიძის ნეშტი, ახლობლების ინიციატივით გადმოასვენეს და დაასაფლავეს თბილისში ვაკის სასაფლაოზე, მეუღლის გვერდით:
“კომუნისტების დროს არ შეიძლებოდა სახლ-მუზეუმის გაკეთება. იმის გამო, რომ მოსე ჩამოესვენებინათ ყაზახეთიდან, ელენემ ნაწილ-ნაწილ დაშალა სახლი, გაყიდა და ჩამოასვენა. შემდეგ, მისმა შვილმა, იულონმა, სახლ-მუზეუმის დაარსების მიზნით, გადაწყვიტა სოფელში დასახლება _ “მომეცით სახლი, სოფელში დავსახლდებიო”. დაიწყო სახლის აშენება, მაგრამ ვერ მოესწრო მუზეუმის გახსნას, რომელიც 1975 წლის 25 ოქტომბერს გაიხსნა”, _ ამბობს რუსუდან კალანდაძე.
სახლ-მუზეუმის დირექტორის თქმით, დღეისთვის მუზეუმში მოსე გოგიბერიძის პირადი ნივთებიდან დაცულია აკვანი, მისი ნახატები, ოთხტომეული, რომელიც მეუღლეს _ სესილიას მიუძღვნა. მუზეუმში დაცულია მისი ნაშრომი გერმანულ ენაზე.
როგორც ქალბატონი რუსუდანი გვეუბნება, მოსე გოგიბერიძის ნაშრომი ლენინის შესახებ სტალინის სამაგიდო წიგნი გახდა _ “ამიტომ მუზეუმში სტალინის სურათი შემთხვევით არ დევს”.
კითხვაზე _ ჰყავს თუ არა დამთვალიერებელი სახლ-მუზეუმს, დირექტორი გვეუბნება, რომ მუზეუმი ტურისტების სიჭარბით არ გამოირჩევა:
“ტურისტების რაოდენობა აქ იმდენი ნამდვილად ვერ იქნება, როგორიც დუმბაძის სახლ-მუზეუმში, მაგრამ გვსტუმრობს განათლებული ხალხი.
მაგალითად, გვესტუმრა გიორგი მარგველაშვილი, სანამ პრეზიდენტი გახდებოდა. აღმოჩენა იყო, რომ გადასახლებაში მყოფ მოსე გოგიბერიძეს გრიგოლ რობაქიძემ ორი ლექსი გაუგზავნა. ეს ლექსები მოვიძიე და რადგან მარგველაშვილი დაინტერესებული იყო, გავუგზავნე”, _ გვიამბო რუსუდან კალანდაძემ.
დიდ ქართველ ფილოსოფოსს მოსე გოგიბერიძეს 27 აგვისტოს 123 წელი შეუსრულდებოდა.
