თუ 2025 წლის 18 იანვარს ტიკტოკი ერთხელ მაინც “ჩამოსქროლეთ”, აუცილებლად ნახავდით, როგორ ემშვიდობებოდნენ ამერიკელები პლატფორმას, რომელიც განსაკუთრებით პოპულარული კოვიდის თვითიზოლაციის შემდეგ გახდა და დღეს უამრავ სხვადასხვა სახის კონტენტს მასპინძლობს.
აშშ-ის კონგრესის მიერ ტიკტოკის აკრძალვა სულ რაღაც ერთი დღით გაგრძელდა, თუმცა ამ მოვლენამ და სოციალური ქსელის მომხმარებლების რეაქციამ ნათლად გვაჩვენა, რომ ტიკტოკი აღარაა მხოლოდ ცეკვებისა და უმნიშვნელო ისტორიების გაზიარების პლატფორმა. აქ შეხვდებით (რაც არ უნდა დაუჯერებელი იყოს, ხშირად, პირველწყაროსგან მოისმენთ) ინფორმაციას ყველაზე იშვიათ დაავადებებზე, კონკრეტულ სფეროში წარმატების მიღწევის გზებზე, სოციალური უსამართლობის აღმოფხვრის დისკუსიაზე, და, არც მეტი, არც ნაკლები, პოლიტიკაზე. რა თქმა უნდა, ეს მხოლოდ მცირე ჩამონათვალია, მაგრამ ჩვენი სტატიის მთავარი ფოკუსი პოლიტიკა იქნება.
შეიძლება, ჩვენს ქვეყანაში ტიკტოკი ისეთი პოპულარული არაა, როგორც აშშ-ში, თუმცა, არც ძალიან ჩამოუვარდება. წლებია, ვხედავთ ქართული ტიკტოკის ნელ-ნელა გააქტიურებას, 2024 წელი კი, როგორც წინასაარჩევნო წელი, ამ მხრივაც გამორჩეული აღმოჩნდა.
წინასაარჩევნო კამპანიამ ტიკტოკზეც დაიდო ბინა, რაც ქართულ არჩევნებში მანამდე არ მომხდარა. სხვადასხვა პარტიებმა თავიანთი ექაუნთების შედარებით აქტიურად გამოყენება დაიწყეს და ტრენდებისთვის ფეხის აწყობაც სცადეს.
როგორც უკვე ვახსენეთ, ჩვენი სტატიის მთავარი ფოკუსი პოლიტიკაა, ქართული პოლიტიკა კი, ბოლო წლებია, ტროლ-ბოტების გარეშე რთული წარმოსადგენია. რაც უფრო იზრდება ტიკტოკის გავლენა ქართულ პოლიტიკურ სივრცეზე, მით უფრო იზრდება ამ პლატფორმაზე ტროლ-ბოტების რაოდენობაც.
“ადრე ტროლებიც არ იყვნენ, ალბათ, დაახლოებით, ნახევარი წელია, რაც ტიკტოკი აითვისეს, მანამდე ბოტებისგან დაცლილი სივრცე იყო”, – ამბობს ნინო დიაკონიძე, მედია On.ge-ის სოციალური მედიის მენეჯერი. მისი თქმით, ტიკტოკის გავლენა ახლა ბევრად უფრო სერიოზულადაა აღქმული და შესაბამისად, ამ პლატფორმაზე მეტი კონტენტი თავსდება, თუმცა, ქართული მედიები და პოლიტიკური პარტიები ტიკტოკს ბოლომდე მაინც ვერ ითვისებენ.
ნინოს თქმით, ტროლ-ბოტების შემოსევა ვიდეოებზე ხშირი შემთხვევაა, მიზეზი კი შეიძლება ვიდეოში გამოხატული განსხვავებული აზრიც აღმოჩნდეს:
“ძირითადად ვიდეოს “გაუფასურების” კამპანია მიდის, მაგალითად, ვისი ვიდეოცაა, იმის გაშავება კომენტარებში და დამცირება, რომ ამ ადამიანმა აღარ ჩაწეროს ასეთი ვიდეო და სხვაც, როცა ნახავს, აღარ გაიზიაროს მისი შეხედულება.”
ტროლ-ბოტები, მიზანი და ნარატივი
თაკო ლოჩოშვილს ტიკტოკზე 80 ათასი გამომწერი ჰყავს. მისი თქმით, ტროლები და ბოტები კომენტარებში სულ მოიძებნებიან, მაგრამ არსებობს ფაზები, როცა ისინი განსაკუთრებით აქტიურობენ: “როცა აქციებიდან ვდებდი აქტიურად ვიდეოებს, შემოსევა იყო. 1000 კომენტარიდან 900 ალბათ ტროლ-ბოტების იყო.”
მისი თქმით, ამ “შემოსევასთან” გამკლავება საკმაოდ რთულია, რადგან თავად ტიკტოკი ამ ანგარიშებს ხშირად არ ბლოკავს: ტიკტოკი არ ითხოვს, მომხმარებლის ანგარიშზე სახელი და გვარი ეწეროს. მათთან გამკლავების ერთ-ერთი საშუალება კომენტარების გაფილტვრა ან ანგარიშების დაბლოკვაა. თაკოს თქმით, დაბლოკვა დამღლელი პროცესია: “ძალიან ვცდილობ, რომ ტროლების პროსახელისუფლებო ნარატივი ჩემს კომენტარებში არ გავრცელდეს, ხანდახან ოთხი და ხუთი საათი ვიჯექი, რომ ყველა ვიდეოდან წამეშალა ტროლ-ბოტები.”
რაზე აკეთებენ ეს ანგარიშები აქცენტს?
თაკოს თქმით, მათი აქცენტები არალეგიტიმური ხელისუფლების პროპაგანდას ემთხვევა: “ძირითადად მიდის “ნაცების” თემა, თუ ხედავენ, რომ ასაკით პატარა ხარ, გიწერენ, სად იყავი, როცა ნაცები იყვნენ, ეტყობა კარგად არ იცი, მოიძიე მაინცო.”
პროპაგანდისტულმა მედია PosTV-ზე რამდენიმე თვის წინ თაკო ლოჩოშვილის ლაივიდან ამოჭრილი ვიდეო გავრცელდა. თაკო ყვება, რომ თავდაპირველად ეს ვიდო სწორედ ტიკტოკის ტროლმა განათავსა თავის ანგარიშზე, შემდეგ კი ის “იმედის” და “პოსტვ”-ის რეპორტაჟებში მოხვდა. ამის შემდეგ ტროლ-ბოტები თაკოს ემუქრებოდნენ:
“იყო საშინელი კომენტარები: “შენ გაწამებენ და ღირსი ხარ, რომ გაწამონ.” ეს მხოლოდ პოსტვ-ის კომენტარებში არ იწერებოდა, ჩემს კომენტარებში შემოდიოდნენ და დღემდე იწერება. მწერდნენ, რომ რაღაცას დამიშავებდნენ, რომ აქციაზე იმიტომ მოვიდოდნენ, რომ დავენახე და ფეხები მოეტეხათ.”
საინტერესოა ისიც, რომ ტროლ-ბოტები “სამიზნედ” ამოღებულ ანგარიშებს თავს ერთხელ არ ესხმიან, ისინი მათ თვალს აქტიურად ადევნებენ. როცა თაკო ერთი კვირით სამოგზაუროდ იყო, კომენტარებში ეკითხებოდნენ, აქციებზე სიარულზე უარი თქვა თუ არა.
რა გავლენას ახდენს ონლაინ მუქარები რეალურ ცხოვრებაზე?
თაკოს თქმით, მუქარები, რომლებსაც ონლაინ იღებს, რეალურ ცხოვრებაში არ გადმოსულა. მიუხედავად ამისა, მას ჩივილზე უფიქირა: “ვიფიქრე, რომ ვუჩივლებდი, მაგრამ დიდად არ მაქვს იმედი, რომ იპოვიან, იმიტომ რომ ეს სისტემა საქართველოში ნორმალური არ არის.”
თაკო გვიყვება, რომ ონლაინ სივრცეში ათასობით მუქარის მიღება შიშისმომგვრელია:
“სადღაც გგონია, რომ გარეთ რომ გახვიდე, შეიძლება გცემონ, ან დაგემუქრონ.”
მიუხედავად იმისა, ესხმიან თუ არა ტროლ-ბოტები თავს ადამიანებს ონლაინ სივრცის მიღმა, მუქარა დასჯადია.
საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 151-ე მუხლის თანახმად “სიცოცხლის მოსპობის, ჯანმრთელობის დაზიანების ან ქონების განადგურების მუქარა, როდესაც იმას, ვისაც ემუქრებიან, გაუჩნდა მუქარის განხორციელების საფუძვლიანი შიში, ისჯება ჯარიმით ან საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომით ვადით ას ოციდან ას ოთხმოც საათამდე ან გამასწორებელი სამუშაოთი ვადით ერთ წლამდე ანდა თავისუფლების აღკვეთით ვადით ერთ წლამდე.”
როგორ უნდა დავიცვათ თავი?
პროექტი 64-ის ციფრული პლატფორმების მენეჯერი სალომე ძნელაძეც გვიყვება, რომ მათი ანგარიშები ტროლ-ბოტების სამიზნე მაშინ ძირითადად ხდება თუ “საზოგადოებისთვის მნიშვნელოვან სოციალურ თემებზე საუბრობენ – მაგალითად, დემოკრატიულ პროცესებზე, სამოქალაქო აქტივიზმზე ან კრიტიკულ ანალიზზე, ასევე სხვადასხვა ტიპის მასალებზე, რომლებიც დეზინფორმაციას ან მანიპულაციას შეეხება”.
ის ასევე გვიზიარებს, როგორ იფილტრება ტიკტოკზე კომენტარები: ტროლ-ბოტების წინააღმდეგ პროექტ 64-ში რამდენიმე მეთოდს იყენებენ:
“კომენტარების მონიტორინგი და ანალიზი – ვაკვირდებით საეჭვო აქტივობებს. ვაანალიზებთ მომხმარებლის ქცევას – ხშირად ბოტების აქვთ ახალი გახსნილი ანგარიშები ან უცნაური სახელები, პროფილის ფოტო არ აქვთ ან აქტიურობენ მხოლოდ კონკრეტულ თემებზე.შეზღუდვები და ფილტრები:
ავტომატური სიტყვიერი ფილტრები – ზოგიერთი წინასწარ განსაზღვრული სიტყვებისა და ფრაზების გამოყენებისას კომენტარები შეიძლება ავტომატურად დაიმალოს”
როგორც სალომე ამბობს, მნიშვნელოვანია თითოეული პასუხისმგებლიანი მომხმარებლის ჩართულობა, რადგან აქტიურად დაბლოკვითა და დარეპორტებით ეს ანგარიშები იშლება, ასევე მნიშვნელოვანი, რომ რეალური მომხმარებლები ჩაერთონ დისკუსიებში, რადგან ბოტების აქტივობა ანელებს სოციალური მედიის პოსტის გავრცელებას.
თამარ თოიძე,
ლიზა ახალაძე
