თანამედროვეთა ცნობების მიხედვით, პეტერბურგიდან დაბრუნების შემდეგ “წარმოსადეგ, მხარბეჭიან, თაფლა წვერიან, ამაყ და ზავთიანი შეხედულობის, “ნამდვილი არწივის” მსგავს ვაჟა-ფშაველაზე გული არაერთ ქალბატონს შევარდნია. ერთ-ერთი ასეთი ქალბატონის შესახებ (ვახტანგ რაზიკაშვილის წიგნში, “მამაჩემი, ვაჟა-ფშაველა”) კომპოზიტორ ნიკო სულხანიშვილის მეუღლის მოგონება მოგვითხრობს.
ახალგაზრდა, განათლებული, ლამაზი ქალი, ნინო ფურცელაძე მთელი სიცოცხლე ელოდა ვაჟას “მოწყალებას”. ვაჟას გარდაცვალების შემდეგ კი დიდხანს აღარც მას უცოცხლია და ანდერძის თანახმად, ოჯახის წევრებს ხელში ვაჟას სურათით დაუკრძალავთ.
ვაჟას ძმა, ბაჩანა, ვეჯინში მასწავლებლად მუშაობდა, სადაც 1885 წელს გორის საოსტატო სემინარიის დასრულების შემდეგ გაამწესეს. იქ ბაჩანამ 1890 წლამდე იმსახურა და მას შემდეგ ამ ადგილას აღარც დაბრუნებულა. ვაჟა ბაჩანას სტუმრად ჩარგლიდან ეწვია. სტუმარს ვახშამი მოუწყვეს. ვახშამს იქვე მეზობლად მცხოვრები განათლებული, ლამაზი ქალი, ნინო ფურცელაძე დაესწრო. ვახშამი, დაახლოებით, 1885 წლის იანვარ-მარტში შედგა, რადგან 1885 წლის გაზაფხულზე ვაჟას უკვე ცოლად მოჰყავს ეკატერინე ნებალაძე და მათ 1886 წლის პირველ იანვარს უფროსი შვილი _ თამარი შეეძინათ.
სტუმრობის მეორე დღეს სხვა სტუმრებთან ერთად ოჯახს ნინო ფურცელაძე ეწვია, რომელიც ვაჟას პირისპირ, სუფრის მეორე მხარეს მოხვდა. ნინო თვალადი და ტანადი იყო. ნაკითხსა და მცოდნეს განათლება თბილისში მიეღო. ბაჩანას მისგან ბევრი წიგნი მიჰქონდა, საღამოობით მეუღლეს გვერდით მოისვამდა და წიგნებს უკითხავდა. ნინოს მეგობრობის გავლენით წიგნი მალე მარიამმაც შეიყვარა.
ვაჟას ყოველთვის აქებდნენ ბაჩანა და მარიამი, მაგრამ არასოდეს უხსენებიათ მისი ღია თაფლისფერი თვალები, წაბლისფერი ულვაშები და შეუდარებელი, ბავშვური, ალერსიანი ღიმილი, რომელიც ასე უნათებდა სახეს. გაშლილი მხრები, მუქი ყავისფერი ჩოხა, ღირკილოებით შეკრული ატლასის შავი ახალუხი. სუფრასთან ნინოს ხშირად ეუბნებოდა მიირთვიო და ნათქვამს იმდენ სითბოსა და ალერსს ატანდა, ქალს სიწითლემ ლამაზი ლოყები აუფაკლა. როცა გაცნობისას უთხრა, ნინო მქვიაო, ვაჟას მოეწონა, ეს ნამდვილი ქართული სახელიაო. სადღეგრძელოების თქმისას ჯერი ნინოზე მიდგა. ვაჟა წამოიმართა, ჭიქა გვერდით გასწია და ყანწი აიღო.
ბატონო, ეს ნამეტანია! _ დაიმორცხვა ნინომ. არა უშავს _ მიუგო ვაჟამ და თანამესუფრეთ მიმართა: “სადღეგრძელოში მანდილოსნის სილამაზის შექება მიღებული რომ იყოს, იცით როგორ შევაქებდი ნინოს?! სულ ცამდე ავიყვანდი. მაგრამ რა უფლება მაქვს ქართული სუფრის წესი დავარღვიო?! ამიტომ, უნდა ვილაპარაკო ნინოს საქმიანობაზე, ადამიანობაზე. აქ კი ისევ საწინააღმდეგოს ვაწყდები: როგორ შევაქო ისეთი ადამიანის საქმიანობა, რომელიც ეს-ეს არის გავიცანი?!”- ამ დროს დაგვიანებულმა სტუმრებმა ვაჟას სადღეგრძელო შეაწყვეტინეს. სანამ დალაგდნენ, ვაჟა ნინოსკენ გადაიხარა და ჩუმად უთხრა: სახე დიდებული გაქვს, გულიც კარგი გექნება, თქვენს კარგ გულს გაუმარჯოსო და ყანწი გამოცალა.
ლხინი გაგრძელდა. ვაჟამ ფანდური მოითხოვა. შუბლი შეეკრა და ფანდურს სევდიანად ახმიანებდა.
ცოტა ხანში სუფრის წევრებმა აივანზე გადაინაცვლეს. დაიღალეთ? _ ჰკითხა ვაჟამ ნინოს. სუფრასთან მოსვენებით ვიჯექი, რა დამღლიდაო? _ კითხვითვე უპასუხა ნინომ. უსაქმურობა! არც ჭამდით, არც სვამდით, არც ლაპარაკობდით. _ გაიცინა ვაჟამ და ხელზე ხელი წაატანა. ნინო გაჩუმდა და მალე იქვე ჩავლილ მარიამს უკან გაჰყვა. ქალებმა ყველაფერი მიალაგეს. ნინომ ვაჟას თავი დაუკრა და წავიდა.
ვაჟამ ერთი კვირა დაჰყო ძმასთან. როცა ბაჩანა სკოლაში იყო, შინ მარტო დარჩენილი ხან წიგნებს კითხულობდა, ხან წერდა, ხანაც ნინოსთან საუბრობდა. ერთხელ ნინოსთან ერთად გაისეირნა და ახტალას მიადგა. ნინომ ბევრი უამბო ახტალას შესახებ. ვაჟას რაც მოეწონა, უბის წიგნაკში ჩაინიშნა. მეორე დღეს ნინომ ვაჟასთან თავისი და გაგზავნა და სადილად დაპატიჟა. ნასაუზმევს ვაჟამ ყური მოჰკრა მარიამმა სამზარეულოში ბაჩანას რომ ჩუმად უთხრა: ნახე, აქ თუ სიყვარული არ დატრიალდა! მართლაც, დატრიალდა სიყვარული. კომპოზიტორ ნიკო სულხანიშვილის მეუღლემ ამ უიმედო სიყვარულის შესახებ ორიოდე სტრიქონი დაწერა და ისტორიას მისი კვალი არ დაუკარგა.
ნინოს ახალგაზრდა ნიჭიერი მგოსნის სიყვარული გულში ნახვის დღიდანვე ჩავარდნია. იტყოდა ხოლმე: მე თუ გავთხოვდები, მხოლოდ ვაჟას წავყვებიო. ვაჟამ იცოდა ნინოს ეს სურვილი, მაგრამ უარი უთქვამს იმის გამო, რომ თქვენ ფშავში ვერ გაძლებთ, მე კიდევ _ ბარშიო.
ნინო გაუთხოვარი დარჩა, სიკვდილის დღემდე ვაჟას ელოდებოდა. მთხოვნელი ბევრი ჰყავდა, მაგრამ ყველას უარით ისტუმრებდა.
კლიმენტი გოგიავას რომანის მიხედვით, როცა ვაჟას ცხედარი ქაშუეთის ტაძარში დაასვენეს, პანაშვიდზე თმაგაშლილი, გაჭაღარავებული მანდილოსანი ხმამაღალი ტირილით შესულა და კართან დაუჩოქია. ეს ვაჟაზე მთელი სიცოცხლე უიმედოდ შეყვარებული და მისი ყურადღების მომლოდინე, ულამაზესი ნინო ფურცელაძე იყო.
ვაჟას სიკვდილის შემდეგ ნინოს დიდხანს აღარ უცოცხლია. მან, ვაჟას სურათს ჩახუტებულმა, სამუდამო ნავსაყუდელი ვეჯნისხევის სასაფლაოზე დაიდო.
