რძისა და რძის ნაწარმის ვარგისიანობისა და ხარისხის თაობაზე, საზოგადოებაში მრავალი კითხვა არსებობს და საფუძვლიანიც, თუმცა, ბოლო დროს უცხო ქვეყნებიდან შემოტანილი რძის ფხვნილისა თუ შედედებული რძის თემა სკანდალურიც კი გახდა. უფრო მეტიც, რძის პროდუქტის ირგვლივ ატეხილი სკანდალი ძირითადად სიმართლე აღმოჩნდა და ბევრი რამ დადასტურდა, რაც მოსახლეობაში შიშის წარმოქმნის საფუძველი გახდა. კერძოდ, ეს შეეხებოდა ყველის გაურკვეველი შემადგენლობით დამზადებას. კონკრეტულად კი საუბარი იყო რძის ფხვნილსა და ირანიდან შემოტანილ შედედებულ რძეზე.
სურსათის ეროვნული სააგენტოს მიერ, მართლაც გამოვლინდა ყველის არარეგისტრირებული მრავალი მწარმოებელი. კერძოდ, ფიზიკური პირები, რომლებიც არ არიან რეგისტრირებულები და ისე ამზადებენ ყველს, შემდეგ კი მის რეალიზაციასაც დაუბრკოლებლად ახდენენ. სეს-ის მიერ მოხდა იდენტიფიცირება და დაჯარიმება, უფრო მეტიც _ არა ერთგან შეჩერდა საწარმოო პროცესიც.
რა ხდება ამ მხრივ გურიაში, კონკრეტულად კი ოზურგეთში?
საქმე სახარბიელოდ ნამდვილად არ არის: ჩვენი ერთდღიანი მოკვლევის შემდეგ, ოზურგეთის აგრარულ ბაზარში განთავსებულ სავაჭრო დახლებსა თუ სუპერმარკეტებში გასაყიდად გამოტანილ ყველს და რძის შემცველ პროდუქტად წოდებულ სურსათს დოკუმენტური მტკიცებულება ან არ ახლავს, ან ღიმილისმომგვრელი, ერთჯერადად ამობეჭდილი ინფორმაცია აქვთ მიკრული, ყოველგვარი ბეჭდისა და ფაქსმილეს გარეშე.
დიდი დაფიქრება არ სჭირდება იმას, რომ ასეთი ბეჭდური “მტკიცებულების” გაკეთება ნებისმიერ მოქალაქეს უპრობლემოდ შეუძლია და სადაც გაუხარდება, იქ გააკრავს.
ოზურგეთის აგრარულ ბაზარში, სპეციალურად განკუთვნილ სექციაში და ასევე ალაგ-ალაგ, ყოველთვის იყიდება სოფლის მოსახლეობის მიერ შემოტანილი ყველი, რომლის ნამდვილობა უფრო დამაჯერებელია, ვიდრე ე. წ. ქარხნული ყველის. თუმცა, არც ერთ გამყიდველს არანაირი დოკუმენტაცია არ გააჩნია და უმეტესობას აქვს ერთი ბანალური პასუხი: “საქმე დაგელიათ? ვიბარებთ ყველს, მოაქვთ სოფლიდან, ზოგს ქალაქიდანაც. რაა საეჭვო? წადით, ერთმანეთს რომ ხოცავენ ეს შეშლილი პოლიტიკოსები, იმათ მიხედეთ!”
შედარებით კორექტულად მოსაუბრენი ამბობენ, რომ აქვთ ყველანაირის საბუთები, თუმცა “ბუღალტერი რომ წავიდა შინ, ეს დოკუმენტაციაც გაიყოლა”.
ოზურგეთის ბაზარში მდებარე მარკეტში, რომელიც ინდმეწარმე “გია ტყეშელიაძეს”ეკუთვნის, რძის შემცველი პროდუქტი, რასაც ხალხი მაინც ყველს ეძახის, ერთი კილოგრამი ცხრა ლარად იყიდება. აქ წარმოდგენილი ეტიკეტის მიხედვით, რომლის გამცემად შპს “ნინი” არის დასახელებული, რძის შემცველი პროდუქტის შემადგენლობა ერთჯერადად ამობეჭდილ ფურცელზე წარმოდგენილია შემდეგი შემადგენლობით: “ცხიმი, ნაჯერი ცხიმოვანი მჟავები, ნახშირწყლები, მათ შორის შაქრები, ცილა, მარილი… შეიცავს ალერგონს.” “შენახვის პირობების” გასწვრივ გაურკვეველია ტემპერატურის აღმნიშვნელი რიცხვია, ხოლო დამზადების თარიღია 13 იანვარი, გამოყენება კი 13 თებერვლამდეა დაშვებული. საკითხავია, რამდენად შეესაბამება ეს სიმართლეს, ერთ თვეზე მეტი არის თუ არა გასული ამ პროდუქტის დამზადებიდან, თუმცა, ერთი თვეც საკმაოდ დიდი დროა.
ვადების დაცულობის მხრივ, გაცილებით უკეთესი მდგომარეობაა შპს “მოდერნში” წარმოდგენილ ეტიკეტზე, სადაც აგროკონსორციუმ “წეროვანის” პროდუქციას ტრანსპორტირების პირობებში 15 გრადუსი ტემპერატურა აქვს მითითებული, დამზადების თარიღი 5 თებერვალია, ვარგისიანობის ვადა კი 12 თებერვლამდე არის მითითებული. პროდუქციის სარეალიზაციოდ გატანის ერთკვირიანი ვადა დამაკმაყოფილებელია და საპრეტენზიოც შესაძლოა, არაფერი იყოს, თუმცა, აქაც ეტიკეტირება ბეჭდური სახითაა წარმოგენილი ფურცელზე, ყოველგვარი დამოწმების გარეშე და ეჭვის საბაბს ღიად იძლევა.
ყველაზე მთავარი კი რაც არის, მოქალაქეთა ინდიფერენტულობაა _ ჩვენი დაკვირვების დროს, პროდუქტის შეძენისას, არც ერთ მოქალაქეს არ უჩნდება სურვილი, დაიცვას მომხმარებლის უფლება _ იკითხოს და გადაამოწმოს, რამდენად დაცულია ვადები, ხარისხი, შემადგენლობა და ასე შემდეგ.
საცხობი “ნონა ბებოს ღვეზელი”, სადაც სხვადასხვა დასახელების პროდუქცია იყიდება, აქ მომუშავეთა განმარტებით, მხოლოდ ნატურალურ პროდუქტს მოიხმარენ. ყიდულობენ სოფლიდან შემოტანილ ყველს და რძის შემცველ პროდუქტს, მათივე თქმით, ხელოვნურ ყველს, სარეალიზაციოდ არ იყენებენ.
_ ასეთი შემთხვევაც გვქონდა, მოიტანეს ე. წ. ქარხნის ყველი, თუმცა შემოთავაზებაზე უარი ვუთხარით და გავატანეთ უკან, _ გვითხრეს აქ.
კითხვაზე, აქვთ თუ არა შესაბამისი დოკუმენტაცია, აქ მომუშავე ქალბატონებმა მეორე დღისთვის დაგვიბარეს. აქვე დასვეს სამართლიანი კითხვებიც, რატომ უნდა ებრძოლონ რიგით მოქალაქეებს, რომლებიც მცირე ბიზნესს რის ვაივაგლახით აწარმოებენ, როცა მთელ ქვეყანაში ცნობილი გახდა, თუ ვის როგორ და რა გზებით შემოაქვს ქვეყანაში ირანული წარმოშობის შედედებული რძე თუ ფხვნილი.
_ ჩვენ რაც გვერჩით? სათავეში ვინც ამღვრევს წყალს, იმათ დაეტაკეთ. ყველაფერი უბედურება იქედან მოდის. აქ ყოველთვის სოფლის ყველს ვყიდულობთ და ყოველთვის შეიძლება ამის დაზუსტება, _ გვითხრეს “ნონა ბებოს ღვეზელის” თანამშრომლებმა.
სურსათის ეროვნული სააგენტოს, გურიის რეგიონული სამსახურის უფროსი მანანა ერქომაიშვილი “გურია ნიუსთან” საუბრისას განმარტავს, რომ ყველსა და რძის შემცველ პროდუქტს ყოველთვის ახლავს შესაბამისი ეტიკეტი.
კითხვაზე, როგორ ხდება გაურკვეველი დოკუმენტაციის იდენტიფიცირება, არსებობს ეტიკეტები, რომლის ანალოგიურიც, შესაძლებელია ყველა მოქალაქემ დაბეჭდოს, ის ამბობს, რომ რისკები ყოველთვის არსებობს.
_ ეტიკეტი მოჰყვება პროდუქციას, სადაც მითითებულია, თუ რომელ რეგიონშია ის დამზადებული. ხდება ასევე ნიმუშების აღება და შემოწმება.
_ ქალბატონო მანანა, გეგმიურად თუ არის დადგენილი, რამდენ ხანში ხდება ყველის ნიმუშის აღება და რომელ ლაბორატორიაში ისინჯება?
_ ასე ზუსტად არ არის გაწერილი. შეიძლება, თვეში ოთხჯერ ან ხუთჯერაც გახდეს საჭირო _ რისკებს გააჩნია. ლაბორატორია ჩვენთან არ არის. შემოწმება ბათუმში ხდება.
_ რძის საწარმო თუ არის გურიაში, სადაც ამზადებენ ეგრეთ წოდებულ ყველს?
_ არა, ნამდვილად არ არის. ერთი იყო ლანჩხუთში და იმანაც შეაჩერა მუშაობა.
_ კუსტარულად დამზადების შესახებ თუ გსმენიათ? ჩვენ გვაქვს ინფორმაცია, რომ რძის შემცველ პროდუქციას ოზურგეთშიც ამზადებენ.
_ არ ვიცი, ასეთი არ მსმენია.
_ სოფლიდან შემოტანილ ყველს თუ უტარდება კვლევა და ნიმუშების აღება თუ ხდება?
_ როცა დაგვავალებენ, ვიღებთ. ისე კი შემოწმება ხდება, ნამდვილად არის თუ არა პირუტყვი ბრუცელოზზე აცრილი. ზოგადად, უყურადღებოდ არ ვტოვებთ არაფერს. გითხარით, რისკები არსებობს. სურსათის ეროვნულმა სააგენტომ, როგორც ვიცით, გამოავლინა არარეგისტრირებული მწარმოებლები. ინსპექტირება ხდება მთელი ქვეყნის მასშტაბით, კონტროლი გამკაცრებულია და ეს პროცესი გაგრძელდება, _ გვითხრა მანანა ერქომაიშვილმა.
როგორც საერთო სურათი გვიჩვენებს, მიუხედავად იმისა, რომ მთავრობის დადგენილებით, 2020 წლის 9 იანვრიდან ძალაში შევიდა გადაწყვეტილება, რომლის თანახმად უნდა შემოწმდეს ნებისმიერი ფიზიკური პირი, რომელიც რძის პროდუქტებს აწარმოებს, მარტივი დაკვირვების დროსაც კი ადვილად ჩანს, რომ ეს პროცესი ჯერ კიდევ აქტიურ ფაზაში არაა. კერძოდ, რაც თვალში საცემია, რძის პროდუქტს ახლავს გაურკვეველი, ერთჯერადად ამობეჭდილი, ხელმოწერის გარეშე გამოფენილი ეტიკეტები. შესაძლოა, დიდი ალბათობით, ეს ეტიკეტი სწორიც იყოს, თუმცა, ძირითადად გამყიდველის კეთილსინდისიერებაზეა დამოკიდებული. ლოგიკური კითხვა კი, როგორ იყოს დარწმუნებული მყიდველი ეტიკეტის სანდოობაში, რომელიც უბრალოდ, პრინტერზეა ამობეჭდილი, რატომ არ აქვს ამ დოკუმენტს დასრულებული სახე, თუნდაც, ფორმალურად, რომ მყიდველი გარეგნულად მაინც დარწმუნდეს მის საიმედოობაში _ მაინც პასუხგაუცემელი რჩება და ტოვებს დიდ, საფუძვლიან ეჭვს. ეს ის კითხვებია, რომელიც ყოველდღე აქტიურდება და არა ერთხელ მიგვაბრუნებს იმ უმწვავეს საკითხთან, რასაც რძის შემცველობის პროდუქციის წარმოება ჰქვია.
