ტუბერკულოზი ინფექციური დაავადებაა, რომელიც სასუნთქი გზებით ვრცელდება.
მისი გამომწვევი ძირითადი მიზეზი არის კოხის ჩხირი, რომელიც 1882 წელს მეცნიერმა რობერტ კოხმა აღმოაჩინა და სასუნთქი გზებით ვრცელდება.
ტუბერკულოზით სავარაუდოდ მსოფლიო მოსახლეობის ერთი მესამედია ინფიცირებული.
საქართველოს რეგიონებში ტუბერკულოზის 64 კაბინეტი და 10 ცენტრია.
რა მდგომარეობაა საქართველოში ტუბერკულოზთან ბრძოლასთან მიმართებაში, ქვეყნის რომელ კუთხეში უფროა გავრცელებული ეს დაავადება და როგორ უნდა მოიქცეს ადამიანი, თუ ტუბერკულოზის სიმპტომები შენიშნა _ამ საკითხებზე „გურია ნიუსს“ ტუბერკულოზის და ფილტვის დაავადებების ეროვნული ცენტრის დირექტორი, ზაზა ავალიანი ესაუბრა.
„მსოფლიო სტატისტიკით, ტუბერკულოზის ჩხირის არსებობა ორგანიზმში ყოველ მეორე, მესამე ადამიანს აეღნიშნება. ის, როგორც დაავადების გამომწვევი, თავს არ ავლენს. დაავადების სიმპტომები არ აღინიშნება, მაგრამ იმ ადამიანებს, ვისაც დასუსტებული აქვთ იმუნური სისტემა, ტუბერკულოზი ადვილად უვითარდებათ. ჩხირი ორგანიზმში სასუნთქი გზების მეშვეობით იჭრება და მისი ძირითადი ლოკაცია უნდა ვეძებოთ ფილტვებში. თუმცა, განსაკუთრებით ბოლო ხანებში ფილტვგარეშე ფორმებიც გვხვდება. ანუ პრაქტიკულად არ არსებობს ორგანო, სადაც ტუბერკულოზის ქმედება არ აღინიშნოს და არ დააზიანოს. შესაბამისად, რთულია ამოცნობა და მასთან ბრძოლა“,_ამბობს ავალიანი.
ხანგრძილივი დროის განმავლობაში უმიზეზო ხველა ტუბერკულოზის სიმპტომებიდან ერთ-ერთია, თუმცა როგორც ტუბერკულოზის და ფილტვის დაავადებების ეროვნული ცენტრის დირექტორი ამბობს, ტუბერკულოზზე ეჭვის მისატანად სხვა სიმპტომებიც უნდა აღინიშნებოდეს.
„ტუბერკულოზის სიმპტომებიდან საზოგადოებისთვის ცნობილი არის ხველა. როცა ადამიანი 2 კვირაზე მეტ ხანს უმიზეზოდ ახველებს, ზოგჯერ შესაძლოა სისხლიც ახლდეს, შესაძლოა იყოს ნახველით და ნახველის გარეშეც. თუმცა, ხველას სხვა ნიშნებიც უნდა ახლდეს, რომ ტუბერკულოზზე მივიტანოთ ეჭვი. კერძოდ, სისუსტე, უმადობა, სიცხიანობა, მცირე ტემპერატურა საღამოს საათებში, განსაკუთრებით 37 და 37.5 გრადუსის ფარგლებში, ოფლიანობა. შესაძლოა, ტკივილი გულ- მკერდის არეშიც“_ამბობს ის.
მისივე თქმით, დაავდების გადამდები ფორმის მქონე ადამიანს წელიწადში 10-15 ადამიანის დაავადება შეუძლია.
„ტუბერკულოზის გამავრცელებელი შეიძლება იყოს ადამიანი, რომელსაც დაავადების გადამდები ფორმა აქვს. ასეთი გადამდები ფორმით დაავადებულ ადამიანს შეუძლია 1 წლის განმავლობაში 10-15 პიროვნება დაავადოს. დიდი მნიშვნელობა აქვს ამ ნიშნების დროულად ამოცნობას და სამედიცინო დაწესებულებებისთვის მიმართვას“_ამბობს ავალიანი.
როგორც ზაზა ავალიანი ამბობს, ტუბერკულოზით დაავადებულთა რიცხვი განახევრდა, თუმცა, საქართველოში დაავადების მდგრადი ფორმით ავადობა მნიშვნელოვან პრობლემად რჩება.
„2010-2011 წლებთან შედარებით ტუბერკულოზით დაავადებულთა რიცხვი განახევრდა. მიუხედავად ამისა, საქართველოში მნიშვნელოვან პრობლემად რჩება მდგრადი ფორმებით ავადობა. ტუბერკულოზის მდგრადი ფორმა ნიშნავს, როცა კოხის ჩხირს ვერ ერევა პრეპარატები. დაახლოებით ისეთ სიტუაციაში ვართ, როგორშიც იყო კაცობრიობა 1944 წლამდე. ვიდრე ვაქსმანმა არ აღმოაჩინა ანტიბიოტიკ სტრეპტომიცინის სინთეზირება, რომლითაც დაიწყეს ტუბერკულოზის მკურნალობა. ამ შემთხვევაში ასევე უძლურები ვართ ვიდრე აქამდე ვიყავით. ავადობა ნიშნავდა ადამიანის გარდაუვალ გარდაცვალებას“_ამბობს ის.
ავალიანის თქმით, საქართველო ევროპის რეგიონში მესამე ადგილზეა ტუბერკულოზით დაავადებულთა რიცხვის ოდენობით.
„ 2016 წლის მონაცემებით ყოველ 100 000 სულ მოსახლეზე დაავადების შემთხვევათა გამოვლენილი რაოდენობა არის 89. კუთხეების მიხედვით გავრცელებაზე თუ ვიმსჯელებთ, 2016 წლის მონაცემებით, ყველაზე მეტი შემთხვევა არის სამეგრელოში, მეორე ადგილზე იმყოფება აჭარა. რაც შეეხება გურია, ის ბოლოს წინა ადგილს იკავებს. ბავშვებში ავადობა სტატისტიკურად 17,3 საქართველოში, დაახლოებით 100 000 ბავშვიდან შემთხვევა 20 ბავშვზე გვხვდება“,_ამბობს ავალიანი.
რაც შეეხება დაავადების გავრცელებას, საქართველოში ავადობის ძირითად წყაროს პენიტეციური სისტემა აღარ წარმოადგენს, თუმცა დახურულ საჯარო სივრცეებში, სადაც ჰაერი არ მოძრაობს დაავადება ადვილად ვრცელდება.
„საქართველოში ავადობის ძირითადი წყარო პენიტეციური სისტემა აღარ არის. 2010-2011 წლებში პენიტეციურ სისტემებში ათასზე მეტს აღწევდა ავადობა, მაგრამ ამჟამად 60-მდე შემთხვევაა რეგისტრირებული. დახურული სივრცეები, დისკოტეკები, ბარები, ჩილიმბარები, კაზინოები, ტოტალიზატორები, სადაც დღის შუქი არ ხვდება და ნაკლები აერაციაა დაავდება ადვილად ვრცელდება“, _ამბობს ავალიანი.
მისივე თქმით, დიდი ყურადღება უნდა მიექცეს სააღმზრდელო დაწესებულებებს და ოთახები ხშირად უნდა განიავდეს.
„იყო 1 შემთხვევა სწორედ გურიის რეგიონიდან, როდესაც ბაგა-ბაღის მასწავლებელი აღმოჩნდა ტუბერკულოზის გადამდები ფორმით დაავადებული. მან თვითონ ამოიცნო ეს დაავადება და მიმართა სამედიცინო დაწესებულებას. იმ ბავშვთა ჯგუფში 17 ბავშვი იყო და არცერთს არ აღმოაჩნდა დაავადება. მაგრამ ეს ბუნებრივია გვაძლევს განგაშის საფუძველს, რომ შესაძლებელია ამ ტიპის დაწესებულებებში იყოს ავადობა. ყველა შესვენებაზე უნდა ნიავდებოდეს საკლასო ოთახები, მეორე მხრივ აღმზრდელი და მშობელი უნდა იყვნენ ყურადღებით იმ ნიშნებზე და სიმპტომებზე, რომლებიც უკვე ვთქვით. მათი შემჩნევის გამოვლენის შემთხვევაში სასწრაფოდ მიმართონ სპეციალურ სამედიცინო დაწესებულებებს“,_ამბობს ავალიანი.
დაავადება ერთჯერადი კონტაქტით არ გადადის, მაგრამ ხშირი ურთიერთობა ტუბერკულოზის გადამდები ფორმით დაავადებულ ადამინათან მის გავრცელებას იწვევს. ის ხშირად ოჯახის ერთი წევრიდან მეორეს გადაეცემა.
„დაავადება კონტაქტის გზით გადადის. ხველების, ცემინების, სიმღერის საუბრის დროს ის შეიძლება ერთი ადამიანიდან მეორეს გადაედოს. ერთჯერადი ურთიერთობის შედეგად არ ვრცელდება, მაგრამ სისტემატური კონტაქტის შემთხვევაში აუცილებლად გადადის. კვლევის მიხედვით, ძირითადი შემთხვევები მაინც არის ოჯახში დასნეულებული პაციენტების, რომლებსაც გადაედოთ დედისგან, მამისგან ან ოჯახის რომელიმე სხვა წევრისგან. გვქონდა შემთხვევა, მოგვმართეს ერთ-ერთი რეგიონიდან, სადაც მშობელმა შვილი დააავადა. გვქონია შემთხვევა, როცა დაავადება მამისგან დედას გადაედო და 7 შვილიანი ოჯახიდან 5 დასნეულდა და შემდეგ მოგვიწია მათი სიცოცხლის გადარჩენისთვის ბრძოლა“,_ამბობს ავალიანი.
ის აღნიშნავს, რომ დაავადების განკურნება ხანგრძლივი მკურნალობის შედეგად შესაძლებელია, თუმცა საჭიროა ადამიანმა სამედიცინო დაწესებულებას დროულად მიაკითხოს. დაავადების აღმოჩენის შემთხვევაში კი მოხდეს მისი საზოგადოებიდან იზოლირება, რასაც მომავალი წლიდან კანონიც დაავალდებულებს.
„არის შემთხვევები, როცა პიროვნება წელზე მეტი ხნის განმავლობაში ახველებს. მას თავში აზრად არ მოსდის, რომ შესაძლოა ტუბერკულოზი სჭირდეს და ოჯახის წევრებმა უნდა აიძულონ მას ექიმთან მისვლა, მით უმეტეს რომ კვლევებს სახელმწიფო აფინანსებს, ხელმისაწვდომია ასევე მკურნალობაც. სამწუხაროდ დაავადების შედეგად ის ადამიანები იღუპებიან, რომლებსაც ტუბერკულოზის გარდა აქვთ შიდსი, ცე ჰეპატიტი, შაქრიანი დიაბეტი. ბოლო 4-5 წლის მანძილზე ტუბერკულოზით გამოწვეული ბავშვთა სიკვდილი არ დაფიქსირებულა. შემოვიდა კანონი, რომელიც ტუბერკულოზით დაავადებულ ადამიანს აიძულებს, რომ გამოიკვლიოს და თუ დადგინდება დაავადების გადამდებობა, იყოს იზოლირებული საზოგადოებიდან და თუ უარს განაცხადებს, სახელმწიფო აიძულებს, რომ მოხდეს მისი იზოლაცია სტაციონარში“,_ამბობს ავალიანი.
„ადამიანისგან უნდა ვიყოთ დაახლოებით 4 მეტრამდე რადიუსით დაშორებული, როცა გვაქვს ეჭვი, რომ ის ახველებს. ტუბერკულოზი არის დაავადება, რომელსაც ყველა, მოქალაქეები და სამედიცინო პერსონალი ერთად უნდა ვებრძოლოთ“_ამბობს ავალიანი.
