ერთჯერადი მოხმარების პლასტიკის ნაწარმი ადამიანის თითქმის ყოველდღიური ცხოვრების შემადგენელი ნაწილია. პლასტმასით გარემოს დაბინძურება კი, დღესდღეობით, ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი გარემოსდაცვითი გამოწვევაა.
აშშ-ს წამყვანი უნივერსიტეტების მეცნიერების მიხედვით, პლასტმასის წარმოება 1950 წელს მსოფლიოში 2 მილიონ ტონას უტოლდებოდა, ხოლო 2015-ში წლიურმა წარმოებამ 380 მილიონ ტონას მიაღწია. იმავე კვლევის მიხედვით, 1950 წლიდან 2015 წლამდე ჯამურად ნაწარმოებია 8.3 მილიარდი ტონა პლასტმასა, საიდანაც 6.3 მილიარდი ტონა უკვე გადაიქცა ნარჩენად. ნარჩენად გადაქცეული პლასტმასის მხოლოდ 9%-ია გადამუშავებული, 12% – ინსინირებული და 79% (4.9 მილიარდი ტონა) ნაგავსაყრელზე განთავსებული ან გარემოში გადაყრილი.
მსოფლიოში პლასტმასის სხვადასხვა სახეობა არსებობს. ესენია: პოლიეთილენ ტერეფალატი (PET ან PETE) – ეს არის ერთ -ერთი ყველაზე ხშირად გამოყენებული პლასტიკი. მაგალითისთვის: სასმელის ბოთლები, საკვების ბოთლები/ქილები (სალათის გასახდელი, არაქისის კარაქი, თაფლი და სხვა) და პოლიესტერის ტანსაცმელი ან თოკი.
მაღალი სიმკვრივის პოლიეთილენი. საერთო ჯამში, პოლიეთილენი მსოფლიოში ყველაზე გავრცელებული პლასტმასია, მაგრამ ის იყოფა სამ ტიპად: მაღალი სიმკვრივის, დაბალი სიმკვრივის და ხაზოვანი დაბალი სიმკვრივის. მაღალი სიმკვრივის პოლიეთილენი მდგრადია ტენიანობის და ქიმიკატების მიმართ, რაც მას იდეალურს ხდის მუყაოს, კონტეინერების, მილებისა და სხვა სამშენებლო მასალებისთვის.
მაგალითებისთვის: რძის მუყაო, სარეცხი ბოთლები, მარცვლეულის ყუთები, სათამაშოები, თაიგულები, პარკის სკამები და ხისტი მილები.
პოლივინილის ქლორიდი (PVC )
ეს მყარი და ხისტი პლასტიკი მდგრადია ქიმიკატების და ამინდის მიმართ, რაც მას სასურველს ხდის სამშენებლო და სამშენებლო პროგრამებისთვის. ის არ ატარებს ელექტროენერგიას, მას იყენებენ მაღალტექნოლოგიური პროგრამებისთვის, როგორიცაა მავთულები და კაბელი.
იგი ასევე ფართოდ გამოიყენება სამედიცინო პროგრამებში, რომლებიც ამცირებს ინფექციებს ჯანდაცვაში. მეორე მხრივ, ჩვენ უნდა აღვნიშნოთ, რომ PVC არის ყველაზე საშიში პლასტიკური ადამიანის ჯანმრთელობისთვის, ცნობილია, რომ ის ასუფთავებს საშიშ ტოქსინებს მთელი მისი ცხოვრების ციკლის განმავლობაში (მაგ .: ტყვია, დიოქსინები, ვინილის ქლორიდი).
დაბალი სიმკვრივის პოლიეთილენი (LDPE)
HDPE– ს უფრო რბილი, მკაფიო და მოქნილი ვერსია. ის ხშირად გამოიყენება როგორც სასმელი მუყაოს შიგნით, ასევე კოროზიისადმი მდგრადი სამუშაო ზედაპირებისთვის და სხვა პროდუქტებისთვის.
მაგალითები: პლასტიკური/საკინძები, სენდვიჩისა და პურის ჩანთები, ბუშტუკების გადატანა, ნაგვის ჩანთები, სასურსათო ჩანთები და სასმელების ჭიქები.
პოლიპროპილენი (PP)
ეს არის პლასტმასის ერთ -ერთი ყველაზე გამძლე ტიპი. ის უფრო მდგრადია, ვიდრე სხვები, რაც მას იდეალურს ხდის ისეთი პროდუქტებისთვის, როგორიცაა საკვების შეფუთვა და საკვების შენახვა, რომელიც განკუთვნილია ცხელი ნივთების შესანახად ან თავად გაცხელებისთვის. ის საკმარისად მოქნილია რბილი მოსახვევისთვის, მაგრამ ინარჩუნებს ფორმას და სიმტკიცეს დიდი ხნის განმავლობაში.
მაგალითისთვის ასეთი პლასტმასით დამზადებულია: ჩალის, ბოთლის თავსახური, დანიშნულების ბოთლები, ცხელი საკვების კონტეინერები, შესაფუთი ლენტი, ერთჯერადი საფენები და DVD/CD ყუთები (დაიმახსოვრეთ!).
პოლისტიროლი (PS )- უკეთ ცნობილი როგორც სტიროფომი, ეს ხისტი პლასტიკი არის დაბალი ღირებულების და ძალიან კარგად იზოლირებს. PVC- ის მსგავსად, პოლისტიროლი ითვლება საშიშ პლასტმასად. მას შეუძლია ადვილად გაათავისუფლოს ისეთი მავნე ტოქსინები, როგორიცაა სტირენი (ნეიროტოქსინი), რომელიც შემდეგ ადვილად შეიწოვება საკვებით.
მაგალითები: ჭიქები, საკვების ასაღები კონტეინერები, კვერცხის მუყაოს ყუთი, შენობის იზოლაცია.
გარდა ზემოთ ჩამოთვლილი პლასტმასებისა არსებობს სხვა კატეგორიის, შერეული პლასტმასებიც. ესენია: სათვალე, სპორტული ბოთლები, ელექტრონიკა, CD/DVD, განათების მოწყობილობები და გამჭვირვალე პლასტმასის დანა-ჩანგალი.
საქართველოში ყველაზე გავრცელებული პლასტმასის ნარჩენი პროდუქციის შეფუთვის დროს გამოყენებული პლასტმასის ტარა და პეტბოთლებია.
რა ზიანს აყენებს პლასტმასის ნარჩენებით დაბინძურება გარემოს და რა უნდა გაკეთდეს პრობლემის აღმოსაფხვრელად? _ ამის შესახებ „გურია ნიუსი“ არასამთავრობო ორგანიზაცია „სენნის“ პროექტების მენეჯერს, ნინო თევზაძეს ესაუბრა.
თევზაძის თქმით, პლასტმასისგან დამზადებულ სხვადასხვა ნივთს ყოველდღიურად ვიყენებთ, მაგრამ ადამიანის მავნე ჩვევის და არალეგალური ნაგავსაყრელების შედეგად პლასტმასით არაერთი ცხოველი ხმელეთსა თუ ზღვაში იღუპება.
„ქვეყნის ეკონომიკის განვითარებასთან ერთად იზრდება წარმოქმნილი ნარჩენების რაოდენობაც, რაც სხვადასხვა სახის პრობლემასს ქმნის. სამწუხაროდ, საყოფაცხოვრებო ნარჩენები გვხვდება ისეთ ადგილებში, რომელიც არაა განკუთვნილი ნარჩენების განსათავსებლად. პლასტმასა არ დეგრადირდება. ის წლების განმავლბაში რჩება გარემოში და სამწუხაროდ, ეს არალეგალური, ე.წ. სტიქიური ნაგავსაყრელები მდინარეების, ხევების პირას არის საბოლოოდ მდინარეებში,ზღვაში ხვდება და იწვევს გარემოს სერიოზულ დაბინძურებას. ეს საფრთხეს უქმნის არამხოლოდ ადამიანის ჯანმრთელობას, არამედ ცხოველებიც ხშირად იღუპებიან. ისინი იკვებებიან ამ ნარჩენებით, რის შედეგადაც მათი კუჭი ივსება, ჰგონიათ, რომ დანაყრებულები არიან, ვეღარ ახერხებენ კვებას, რაც იწვევს მათ დაღუპვას. სამწუხაროდ, დიდია წარმოქმნილი ნარჩენების რაოდენობა. სხვადასხვა კვლევის მიხედვით, ჩვენ ორგანიზაციასაც ჩატარებული აქვს კვლევა 2016- 2017 წლებში, ნარჩენების შემადგენლობა 12-16%-მდე პლასტმასაა და დიდი რაოდენობის ნარჩენი წარმოიქმნება“,_ გვითხრა თევზაძემ.
თევზაძე აღნიშნავს, რომ სტიქიური, არალეგალური ნაგავსაყრელები რეგიონებში უფრო ხშირია, მაგრამ იერარქიის თვალსაზრისით, დიდ ქალაქებში უფრო დიდი რაოდენობის ნარჩენები წარმოიქმნება.
„თუ არალეგალურ დაბინძურებაზე ვისაუბრებთ, გამომდინარე იქედან, რომ რეგიონებში, სოფლებში არ ხდება სათანადოდ ნარჩენების შეგროვების სერვისის მიწოდება, სტიქიური ნაგავსაყრელები რეგიონებში უფრო დიდია, მაგრამ დიდ ქალაქებში უფრო მეტი ნაგავი წარმოიქმნება“,_ ამბობს თევზაძე.
მიუხედავად იმისა, რომ წლებია, რაც ნარჩენების მართვის კოდექსი არსებობს და გარემოს დაბინძურება ჯარიმას ითვალისწინებს, პრობლემა კანონის აღსრულებაში დგას. იმისთვის რომ დამნაშავე გამოვლინდეს, ფაქტია საჭირო, ელემენტარული ფაქტის ამსახველი სურათი მაინც.
თუმცა, პრობლემა მხოლოდ კანონის აღსრულებაში არ დგას და თევზაძის თქმით, აუცილებელია მოსახლეობის ცნობიერების ამაღლება.
„ნარჩენების მართვა და ამ პრობლემის მოგვარება კომპლექსურია. საკანონმდებლო ბაზა საკმაოდ კარგ დონეზე გვაქვს, მნიშვნელოვანია მისი აღსრულება. აღსრულებაში გვაქვს პრობლემები, რადგან ამას სჭირდება დრო და მნიშვნელოვანია მოსახლეობის ცნობიერების ამაღლება.
2018 წლიდან 2019 წლის 1-ლი აპრილიდან პლასტიკის პარკები აკრძალულია, თუმცა აღსრულებაში გარკვეული პრობლემებია. თავიდან ხორციელდებოდა კონტროლი, მაგრამ კოვიდპანდემია დაემთხვა და კოვიდიც თავის მხრივ ზრდის ერთჯერადი პლასტმასის, ჰიგიენური დაცვის საშუალებების ნარჩენების რაოდენობას. მოსახლეობის აქტიური ჩართულობის გარეშე შეუძლებელია ნარჩენების მართვაში სერიოზული ცვლილებების მიღწევა. სხვადასხვა ნარჩენის განთავსებაზე სხვადასხვა რაოდენობის ჯარიმაა, მაგრამ აღსრულებას ხარვეზები ახლავს თან, რადგან ხშირად შეუძლებელია გაარკვიო, ვინ არის დამბინძურებელი, რადგან ფაქტები უნდა არსებობდეს. ნარჩენების მართვა ისეთი სექტორია, სადაც მოსახლეობას შეუძლია მნიშვნელოვანი როლი შეასრულოს. განსაკუთრებით, როცა ვსაუბრობთ ნარჩენების წარმოქმნის პრევენციაზე. იყიდოს ნაკლები პლასტმასა, ერთჯერადი მოხმარების ნივთები, პარკები. ძალიან ადვილია მარტივი ქცევებით მნიშვნელოვანი ცვლილებების მიღწევა. ცნობიერების ამაღლება მნიშვნელოვანია განსაკუთრებით ახალგაზრდებში“, _ ამბობს თევზაძე.
ცნობისთვის, რამდენიმე წლის წინ, თბილისსა და აჭარაში, კერძოდ, ბათუმსა და ქობულეთში „სენის“ მიერ დამონტაჟებული სანაგვე ურნები გამოჩნდა, რასაც რამდენიმე განყოფილება აქვს წარწერებით, თუ სად რა სახის ნარჩენი უნდა განთავსდეს.
ჩვენს კითხვაზე, თუ რამდენად ეფექტურად იმუშავა აღნიშნულმა სტენდებმა მოსახლეობის ცნობიერებაზე, თევზაძე ამბობს:
„ამ სტენდებს ემსახურებოდა კომპანია „სუფთა სამყარო“, რომლისთვისაც ეს იყო ჩვეულებრივი ბიზნესი. ამაში ფულს არავინ უხდიდა. ემსახურებოდა ამ სტენდებს და მის დახარისხებას და პროდუქციას ყიდდა საქართველოში ან ქვეყნის გარეთ ნარჩენების გადამამუშავებელ კომპანიებზე. თავიდან ძალიან რთული იყო. ამას დაჭირდა 2-3 წელი. გვქონდა სხვადასხვა კამპანიები და ვხედავდით, რომ ხარისხი ამ სტენდების ნელ-ნელა უმჯობედდებოდა. ეს გრძელდებოდა 2020 წლის აგვისტომდე და შემდეგ სტენდები გადავეცით მერიას“, _ გვითხრა თევზაძემ.
[sexy_author_bio]
