სადღაც ამოვიკითხე, რომ ერთმა ცნობილმა ქართველმა პოლიტიკოსმა, მგონი, ჩხენკელმა, 1900-იან წლებში ევროპაში სწავლისას იმოგზაურა ფრანგულ სოფლებში, შეისწავლა ფრანგი გლეხის ყოველდღიური ცხოვრება, კულტურა და ეთნოგრაფია. ევროპიდან დაბრუნებული გურიის სოფლებში გაემგზავრა გლეხების მდგომარეობის შესასწავლად… გურიიდან დაბრუნებული ის გაოცებული წერდა – ფრანგი გლეხისგან ფოლკლორის გარდა არაფერი მომისმენია და ეს გურული გლეხები კრიმანჭულთან ერთად ,,ინტერნაციონალსა” და ,,მარსელიეზას” მღეროდნენო…
,,ცნობილია, რომ გურული გლეხი, საზოგადოთ, არ არის ჩვენი ქვეყნის სხვა კუთხის გლეხებივით კონსერვატორი, იმას ერთ ადგილას ბეკნა, ძველებურათ ცხოვრება არ უყვარს – ის ბუნებით პროგრესის მოყვარულია, წინ იცქირება, ის ცხოვრების განახლებას ცდილობს; უსარგებლო ძველ ჩვეულებას ადვილათ იშორებს თავიდან, ახალსაც ადვილად ეგუება, ადვილათაც დაითანხმება საქმეში, ამყოლია” (გიგო შარაშიძის წიგნიდან ,,გურიის წარსულიდან”). ერთი ანეგდოტი გამახსენდა ამის თაობაზე – საქართველოში რევოლუციის მოხდენას გადაწყვეტენ. დაუვლიან ქვეყნის ყველა კუთხე-კუნჭულს, მაგრამ ყველა სხვადასხვა მიზეზით – ყანა მაქვს გასათოხნი, ღობეა შესაკეთებელი, ბოსტანია მოსავლელი და ა. შ. – უარით ისტუმრებს. როცა გურიაში ჩავლენ და გურულებს საქმის არსს მოახსენებენ, ისინი დაუფიქრებლად შეეკითხებიან: როის დევიწყოთ?
იყო ვინმე აკეთელი ყარამან თავდგირიძე. ერთხელ ყარამანი სხვა გურულებთან ერთად ფოთში იმყოფებოდა, სადაც იმპერატორ ალექსანდრე III-ს უნდა გამოევლო. მის დასახვედრად ბუნებრივია მეგრელებიც მოვიდნენ, რომლებიც რაოდენობით ბევრად აჭარბებდენ გურულებს. მეფე გემით პორტში უნდა ჩამობრძანბულიყო. ყარამანი მოელაპარაკა მეგრელების თავად-აზნაურთა მარშალს -შენ უკეთესი ბიჭეფი გყავს, წინ იგენი შეახვედრე, მარა გურულებს რომ არ დიეფარონ, დააჟინეო. ამათ დარბაისლურად დამჟდარებს და ქუდმოხდილებს რომ დეინახავს, მეფეს უფრო მოეწონებაო. მეგრელების მარშალს ჭკუაში ჩაუჯდა ეს და მეგრელებს უბრძანა დამსხდარიყვნენ. ჩამოვიდა მეფე და ასეთი სურათი დახვდა – ერთ დიდი ფართობზე ხალხი ფეხმორთხმული ზის, იქვე მახლობლად კი გურულებს სამსართულიანი ფერხული გაუჩაღებიათ, მღერიან და ერთ ამბავში არიან. მეგრელების ასეთი დახვედრა მეფეს არ მოეწონა, პირდაპირ გურულებისკენ გაემართა და შეაქო კიდევაც. ეს ამბავი რო შეიტყვეს მეგრელები მოსაკლავად დაედევნენ თავდგირიძეს, მარა ის ადრევე განერიდა იქაურობას. ამის შემდეგ თავდგირიძე ერიდებოდა ფოთში ჩასვლას – მეგრელებმა არ მიცნონ და არ მომკლანო.
