წელს, გურიაში, ციტრუსოვანთა ბაღები საკმაოდ კარგად მსხმოიარეა.
_ კრეფის სეზონისთვის შესაფერისი ამინდი ისეთია, როგორც არასდროს. მართალია, უამრავი სეზონი გვახსოვს, როცა მზიანი ამინდები ხანგრძლივად ყოფილა, თუმცა, წლევანდელი შემოდგომა განსაკუთრებულია _ ზედმეტად თბილი და ზაფხულივით ცხელიც კი. ეს არც ისე კარგია და უდავოდ, კლიმატის ცვლილებას უკავშირდება, _ ამბობენ გურულები და ამ მიზეზით ხსნიან იმ ფაქტს, რომ ციტრუსოვანთა ბაღებს მხოლოდ ცოტათი გადაჰკრავს სიყვითლე.
მოსახლეობის თქმით, ათი ნოემბრიდან ციტრუსოვანთა კრეფა ყოველთვის იწყებოდა, ზოგჯერ უფრო ადრეც და ამას არ სჭირდებოდა ძალიან თბილი ამინდები. უფრო მეტიც _ სიცივეც საკმაოდ უნდა ყოფილიყო, რომ ნაყოფი დამტკბარიყო და დამწიფებულიყო.
_ მანდარინი მწიფობას აგვიანებს და ზედმეტად თბილი და მზიანი ამინდის პირობებშიც კი, ნელა ყვითლდება. სამესამედოდაც არ არის ნაყოფი გაყვითლებული. ლამის, ცხელა, თუმცა, ღამით საჭირო სიცივე სჭირდება, რომ დროულად დამწიფდეს. ამის მანიშნებელი კი სრული სიყვითლეა. შეიცვალა კლიმატი, ეს არ ის კარგი მდგომარეობა. ასეთ ამინდში, ამ დროს, არავის ახსოვს, მანდარინი სრულად არ დამწიფებულიყოს. ბაღებში სანახევროდ ისევ მწვანე ნაყოფია ხეებზე, _ ამბობს ჩვენთან საუბრისას ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქაქუთის მკვიდრი, მაგული ღლონტი.
_ ზოგადად, გაზაფხული თუ დაგვიანებულია, გვიანდება შემოდგომაც. მცენარეს სჭირდება სავეგეტაციო პერიოდი. წელს ასე იყო. თუ მესამედი მაინც დამწიფებულია, ნუ დაელოდებიან სრულ დაყვითლებას. უნდა მოკრიფონ. ნოემბრის ბოლოს, არავინ იცის, რა მოხდება. დაზღვევის ამოქმედების დროც 30 ნოემბრამდეა. ვთქვათ, სეტყვა ან თოვლი მოვიდა, რა ეშველებათ? _ არ გაფუჭდება. სამესამედოდ გაყვითლებული ნაყოფი, ყუთში აგრძელებს დამწიფებას, _ ასე ხსნის ამ ფაქტს ცნობილი აგრონომი აკაკი ღლონტი.
ის ნაწილობრივ იზიარებს კლიმატური ცვლილებით გამოწვეულ პროცესებსაც. თუმცა, მიაჩნია, რომ კლიმატურ ცვლილებებს კი არ უნდა დაემორჩილონ, არამედ უნდა მოერგონ სიტუაციას. რომ ბუნება შენს ჭკუაზე არ ივლის და თავად უნდა შეეწყო მას. ამიტომ მიაჩნია, რომ ნაწილობრივ გაყვითლებული მანდარინის მოკრეფა მოსავალს არ წაახდენს. ის დამწიფდება ყუთებში ან კარგად შერჩეულ კონტეინერებში და სჯობს, სრულ დაყვითლებამდე არ დაელოდონ:
_ კლიმატის ცვლილებაზე აქტიურად რომ საუბრობენ და მანდარინის მწვანე ფერს რომ ამით ხსნიან ნოემბერში, ეს რანაირი მიდგომაა? ვთქვათ და ასეა. რაკი ასეთი ცვლილებებია მოსალოდნელი, ღმერთმა ნუ ქნას და უცებ სეტყვა რომ წამოვიდეს, რა უშველის? ამინდის პროგნოზს ზოგჯერ არ უჯერებს თვით… ამინდი, _ იღიმება ბატონი კაკო და ყველას ურჩევს, დაიწყონ კრეფა.
“გურია ნიუსი” არა ერთ ფერმერს ესაუბრა. მათი თქმით, წელს მოსავალი მეტ-ნაკლებად სხვადასხვანაირია სხვადასხვა სოფელში. გასულ წელსაც კარგი მოსავალი იყო და ხალხს გაუმართლა იმით, რომ მყიდველი საკმაოდ იყო. გაუყიდავი მანდარინი არავის დარჩენია, შარშანწინდელი სეზონისგან განსხვავებით.
_ შარშანწინ და კიდევ უფრო წინ, ხალხმა ასობით კილოგრამი მანდარინი იზარალა. კრეფას, კომუნისტების დროს, 15 ნოემბრიდან ვიწყებდით. ახლა ძალიან ნუ ვიშვიშებენ. ორ და სამ ნოემბერს კრეფდნენ იმიტომ, რომ ვაგონებით იგზავნებოდა კრემლისკენ _ ბრეჟნევს უნდა ჰქონოდა საშვიდნოემბროდ მანდარინი. ესაა მართალი, თუ სიმართლე გინდათ. ისე კი, კრეფა ნოემბრის შუა რიცხვებიდან იწყებოდა. საკმაოდ შეყვითლებულია ჩვენთან, სოფელ მერიაში. გოგორეთის უბანში კრეფა მალე დაიწყება. ახლა მთავარი პრობლემა ეგ კი არ არის. კლიმატს ჩვენ რას მოვუხერხებთ. თუ შეიცვალა, უნდა მოვერგოთ როგორმე. მთავარი ისაა, რომ ჩვენ მთავრობა გვყავს, თუ არ გვყავს? ხალხი დამოკიდებულია ვიღაც გამვლელზე, რომ თავის ნაშრომ-ნაწვალები მანდარინი მიჰყიდოს. დაუჩემებიათ, კერძო ბაზარი და თავისუფალი ვაჭრობა. ასეა თუ ისე, ხალხს მთავრობა იმიტომ ჰყავს, რომ უნდა დაეხმაროს ყველა გასაჭირში. როგორ გგონიათ, სეზონზე ვინმე ამბავს კითხულობს, გლეხი როგორ კრეფს ან ჰყიდის ამ მანდარინს, რომ ზამთარში პურის ფული ჰქონდეს? ღმერთია ჩვენი პატრონი. რუსთველის არ იყოს, არ გაგვწირავს, ხელისუფლებისგან განწირულს. რაღაც საშველს ვნახავთ, _ ამბობს სოფელ მერიის მკვიდრი, გოგრეთის უბანში მცხოვრები ვახტანგ მარგალიტაძე, რომელიც ათ ტონამდე ციტრუსოვანს კრეფს და მუდამ აქვს რეალიზების პრობლემა.
სოფელ ნატანებში, ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის მასშტაბით, ყველაზე მეტი ციტრუსოვანთა ბაღია. აქ, ადგილობრივები იმავე პრობლემებზე აკეთებენ აქცენტს.
_ ამ დროს მანდარინის ბაღები გადაყვითლებული იყო. ახლა სასწაული ამინდებია და ნახევრად ან მთლიანად მწვანეა ნაყოფი. ყველა ამბობს, რომ ეს კლიმატური ცვლილებების ბრალია. დღისით არის ზომაზე მეტი სითბო. ღამით კი, საერთოდ არ ცივა, ჩვენს სოფელში მაინც. მწიფობას და ფერის ცვლილებას, როგორც მშობლებისგან და ბებია-ბაბუებისგან მსმენია, ხელს სწორედ ეს უშლის. მოსავალი მშვენიერია. იმედით ვართ, რომ რა ცვლილებაც უნდა მოხდეს, მოსავალს ავიღებთ და არ გვეზარალება, _ გვეუბნება სოფელ ნატანების მკვიდრი მაია ნაკაიძე.
გამოცდილი მეურნე, ნატანების მკვიდრი დურმიშხან ნაკაიძე მიიჩნევს, რომ გავლენას კლიმატის ცვლილება, მავნებელი მწერები თუ ადამიანის ზერელე დამოკიდებულება _ ყველაფერი ეს ერთად ახდენს:
_ კი, ხშირად ისმის, რომ მანდარინი მოკრძალებულად არის შეყვითლებული. ეს კი დროს და ასეთ თბილ ამინდებს არ შეეფერება. დავიწყოთ იმით, რომ ფაროსანას მიერ დაზიანებული მანდარინიც ადვილად ყვითლდება. დაბლა ცვივა ან როცა მოკრეფ, ყუნწი ზედ არ რჩება. ასეთ მანდარინს ზოგი მაინც ყიდის. არადა, მომხმარებელი, რომელმაც ეს არ იცის, არ უნდა მოატყუო. კლიმატურ ცვლილებას რაც შეეხება, ეს თვალნათლივ დასანახია. მაგალითად, ამ დროს ბალახზე ცვარი ნაკლებად იცის, ახლა კი არის. მე ასაკოვანი კაცი ვარ. მშობლებს ხშირად დავყვებოდი, უფრო სწორად დავყავდით ბავშვები ყანაში და ვეხმარებოდით. ოქტომბერში ხშირად იყო მინდორში თრთვილი. თოვლი გეგონებოდა. გვციოდა, ხელები გვეყინებოდა. თუმცა, ცვარი აგვისტოს მერე, გურიაში ნაკლებად გვინახავს. ახლა დასავლეთის ქარი ხშირად არის. თან ცხელა, ისეთი ამინდია. ზღვიდან ანაორთქლები წყალი ადვილად მოაქვს ორთქლის სახით და ამიტომ ვხედავთ დილით დანამულ მინდორს. სითბოც მეტია, ვიდრე ამ დროს იცის. ღამით ხომ ამ დროისთვის შეუფერებელი სითბოა. ესეცაა მიზეზი, რომ ციტრუსოვანთა ფერი ზანტად იცვლება, ანუ ნელა ფერადდება. ნაყოფს სჭირდება დამწიფება. მარტო სიყვითლით არ განისაზღვრება ეს. ასეა თუ ისე, მოკრეფა სჯობს. სიმინდის ტარო სანამ არ გადმოეკიდებოდა ჩალის ღერს, სიმინდს არ ტეხდნენ წინაპრები. მაშინ ითვლებოდ ვეგეტაცია დასრულებულად. დაკვირვებიხარ? სიმინდის მარცვალს რომ შუაზე ხაზი აქვს, ზემოდან. აი, ის არ უნდა ჰქონდეს. რომელსაც აქვს, არაა სრულად დამწიფებული. მარცვალი სავსე უნდა იყოს. ასე საზღვრავდნენ. იცოდა ხალხმა. ახლა ყველაფერი დაჩქარებულია. ამიტომ მეტი დაკვირვებაა საჭირო. მით უფრო, როცა უკვე ყველა საუბრობს კლიმატის ცვლილებაზე, _ გვითხრა დურმიშხან ნაკაიძემ და მთავარ საქმედ მაინც მოკრეფის შემდეგ, რეალიზაცია მიიჩნია.
_ გვირჩევნია ცოტა ნაადრევად მოვკრიფოთ. რა იცი, რას იზამს ამინდი. ვაითუ, წამოთოვა და ხეზე დაგვრჩა, როგორს ეს ადრე მომხდარა, მერე რა ვქნათ? ის სადაზღვვეო პროგრამა ხომ საერთოდ არ შეცვლილა. რომ შეცვლილიყო, კი ჩავერთვებოდით. 30 ნოემბრამდე თუ მოხდა სტიქია, მხოლოდ მაშინ აგინაზღაურებენ. ვთქვათ და დეკემბრის დასაწყისში მოხდა. მაშინ რა ვქნათ? მე როცა მინდა, მაშინ მოვკრეფ, ათ დეკემბრამდე. ეს პროგრამა არანაირად არ არის მიმზიდველი, თორემ ყველა სიხარულით შევცვივდებოდით შიგ, _ ცოტას ხუმრობენ და ისე საუბრობენ კონჭკათელი და მერიელი ქალბატონები _ მაყვალა ღლონტი, ნანა კოსტავა, ნინო ღლონტი და სხვები.
გურული მეციტრუსეები არ ჩქარობენ ციტრუსოვნების მოკრეფას. ყველა უსმენს და აკვირდება ამინდის პროგნოზს და მოსალოდნელი მოვლენების შემდგომ განვითარებას. დიდი ალბათობით, მასობრივი კრეფა ათი ნოემბრის შემდეგ დაიწყება, რასაც ჩვენ აქტიურად გავაშუქებთ.
ავტორი
