რუსეთმა დაბლოკა გაეროს კონფერენციის ერთობლივი დეკლარაციის მიღება ბირთვული განიარაღების შესახებ.
ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის შესახებ შეთანხმება, რომელსაც 191 ხელმომწერი განიხილავს ყოველ ხუთ წელიწადში ერთხელ, მიზნად ისახავს ბირთვული იარაღის გავრცელების პრევენციას.
როგორც BBC იუწყება, რუსეთმა გააპროტესტა ტექსტის პროექტი, რომელშიც მოხსენიებულია “სერიოზული შეშფოთება” უკრაინის ატომური სადგურების, კერძოდ ზაპორიჟჟიას გარშემო სამხედრო მოქმედებების გამო.
ცნობისთვის, მიმოხილვის მონაწილეებმა ასევე ვერ მიაღწიეს შეთანხმებას 2015 წელს.
შეხვედრა, კი რომელიც უნდა ყოფილიყო 2020 წელს, გადაიდო Covid-19-ის პანდემიის გამო და წელს ჩატარდა. ერთობლივ დეკლარაციაზე შეთანხმების წარუმატებლობა ნიუ-იორკში ოთხკვირიან კონფერენციას მოჰყვა.
ავსტრალიის საგარეო საქმეთა მინისტრმა პენი ვონგმა თქვა, რომ ის “ღრმად იმედგაცრუებულია” შეთანხმების არარსებობით.
”რუსეთმა ხელი შეუშალა პროგრესს ყველა სხვა სახელმწიფოს მიერ მიღებულ შემოთავაზებულ ტექსტზე კომპრომისზე უარის თქმით”, – თქვა მან.
აშშ-ს წარმომადგენელმა, ელჩმა ბონი ჯენკინსმა თქვა, რომ აშშ „ღრმად ნანობს ამ შედეგს და მით უმეტეს რუსეთის ქმედებებს, რომლებმაც დღეს აქ მიგვიყვანეს“.
რუსეთი ეწინააღმდეგებოდა ტექსტის იმ მონაკვეთს, რომელიც გამოხატავდა “სერიოზულ შეშფოთებას” უკრაინის ელექტროსადგურების ირგვლივ სამხედრო მოქმედებების გამო – მათ შორის ზაპორიჟჟიას ატომური სადგური, რომელიც რუსეთმა აიღო უკრაინის ომის დასაწყისში.
ნაწილის პროექტში ასევე აღინიშნა “უკრაინის კომპეტენტური ხელისუფლების მიერ კონტროლის დაკარგვა ამ ადგილებზე სამხედრო მოქმედებების შედეგად და ღრმა უარყოფითი გავლენა უსაფრთხოებაზე”.
რუსეთის წარმომადგენელმა იგორ ვიშნევეცკიმ თქვა, რომ საბოლოო ტექსტის პროექტს “ბალანსი” აკლია.
„ჩვენს დელეგაციას აქვს ერთი ძირითადი წინააღმდეგობა ზოგიერთ აბზაცთან დაკავშირებით, რომლებიც აშკარად პოლიტიკური ხასიათისაა“, – თქვა მან და დასძინა, რომ სხვა ქვეყნებიც არ ეთანხმებიან ტექსტს.
საბოლოო დოკუმენტს კონფერენციაზე ყველა ქვეყნის დამტკიცება დასჭირდა. არაერთმა ქვეყანამ, მათ შორის ნიდერლანდებმა და ჩინეთმა, გამოხატეს იმედგაცრუება იმის გამო, რომ კონსენსუსი არ იქნა მიღწეული.
ჰოლანდიელებმა განაცხადეს, რომ ისინი “კმაყოფილნი არიან სასარგებლო დისკუსიებით”, მაგრამ “ძალიან იმედგაცრუებულნი არიან, რომ ჩვენ ვერ მივაღწიეთ კონსენსუსს”.
ჩინეთის ელჩმა, იმავდროულად, თქვა, რომ შეთანხმების არარსებობის მიუხედავად, ეს პროცესი იყო “საერთო უსაფრთხოებისა და ნამდვილი მულტილატერალიზმის მნიშვნელოვანი პრაქტიკა”.
ბირთვული იარაღის გაუქმების საერთაშორისო კამპანია წუხს, რომ „ერთ წელიწადში, როდესაც ბირთვული შეიარაღებული სახელმწიფო შეიჭრა არაბირთვულ სახელმწიფოში, მსოფლიოს თითქმის ყველა ქვეყნის შეხვედრამ ვერ მიიღო ზომები ბირთვული განიარაღების შესახებ“, ხოლო ვაშინგტონში მყოფმა შეიარაღების კონტროლის ასოციაციამ განაცხადა, რომ კონფერენცია წარმოადგენს “გაშვებულ შესაძლებლობას ხელშეკრულებისა და გლობალური უსაფრთხოების გასაძლიერებლად”.
ხელშეკრულება გაუვრცელებლობის შესახებ, რომელსაც მხარი დაუჭერა 190 ქვეყანამ 1970 წელს, ავალდებულებს ქვეყნებს, რომლებმაც მოაწერეს ხელი – მათ შორის აშშ, რუსეთი, საფრანგეთი, დიდი ბრიტანეთი და ჩინეთი – შეამცირონ მარაგები და აუკრძალონ სხვებს ბირთვული იარაღის შეძენა.
გასულ კვირას ზაპორიჟჟიას ელექტროსადგური დროებით გათიშული იქნა ელექტრო ქსელიდან, რამაც გამოიწვია შესაძლო რადიაციული კატასტროფის შიში.
რუსეთის სამხედრო ძალებმა მარტის დასაწყისში აიღეს ქარხანა, ევროპაში უდიდესი ატომური სადგური, მაგრამ მას უკრაინელი პერსონალი კვლავ რთულ პირობებში მართავს.
გაეროს ბირთვული დამკვირვებელი, ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტო (IAEA), სავარაუდოდ, უახლოეს დღეებში მოაწყობს მოგზაურობას ზაპორიჟჟიას ქარხანაში, რათა შეამოწმოს იქ ობიექტები.
გასულ კვირას რუსეთმა განაცხადა, რომ მისცემს IAEA ინსპექტორებს ქარხნის მონახულების საშუალებას.
