ოჯახში ძალადობის ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი გურიაშია _ ეს ინფორმაცია 2018 წლის 9 ნოემბერს მედიით გავრცელდა.
საქსტატის მონაცემებით, საქართველოში ბოლო 9 თვის განმავლობაში, ოჯახში ძალადობის მსხვერპლი 5 098 ადამიანი გახდა. მათ შორის, 747 კაცი და 4 351 ქალი.
როგორც ირკვევა, ყველაზე მეტი მოძალადე თბილისშია რეგისტრირებული, ჯამში, სულ 1 988. შესაბამისად, მსხვერპლი დედაქალაქში ყველაზე მაღალია _ 2 047.
რაც შეეხება რეგიონებს, მსხვერპლისა და ძალადობის მხრივ, ლიდერობს აჭარა: მსხვერპლი _ 616, მოძალადე _ 614. ოჯახში ძალადობის კუთხით ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი გურიაშია.
ვებგვერდზე _ police.ge დევს სტატისტიკური მონაცემები 2013-2018 წლის ნოემბრის ჩათვლით. საიდანაც ირკვევა, რომ ხუთი წლის განმავლობაში 3 ქალი მოკლეს _ ერთი ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში და ერთი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, ორივე მათგანი ოჯახში ძალადობის მსხვერპლი იყო. ბოლო შემთხვევა, 2018 წელს მოხდა _ ძმამ და მოკლა. საქმე მალევე გაიხსნა, მაგრამ დაკავებული თავს დამნაშავედ არ ცნობდა.
“ჩემს დასთან კონფლიქტი არაფერზე მქონია და ძალიან მეგობრულად ვცხოვრობდით. მე ადრე გარდამეცვალა მეუღლე, ჩემი და კი გაუთხოვარი იყო და აქედან გამომდინარე, გადავწყვიტეთ, ერთად გვეცხოვრა. ბოლო დროს ჩემი და ავადმყოფობდა და მძიმე მდგომარეობაში იყო. სახლის ერთ ოთახში რკინის ღუმელი იდგა. ის სკამით ასულიყო ღუმელზე და სავარაუდოდ, მილის გასწორება უნდოდა. სკამიდან ჩამოვარდა, ღუმელს თავი დაარტყა და როცა ვნახე, გარდაცვლილი იყო. გადავწყვიტე ეზოში დამესაფლავებინა და გამომეცხადებინა, რომ ჩემი და დაიკარგა. ასე იმიტომ მოვიქეცი, რომ მეზობლებს ეჭვი არ გასჩენოდათ, თითქოს და მე მოვკალი. ასეთი იდიოტური შეცდომა მომივიდა. უდიდესი შეცდომა დავუშვი, რომ მეზობლებს არ დავუძახე. არ ვიცი, მეზობლებს რა ინფორმაცია ჰქონდათ, რის ნიადაგზე აცნობეს პოლიციას, რომ მე და ჩემს დას შორის კონფლიქტი იყო და მე აგრესიული ადამიანი ვარ, მაგრამ ეს სიმართლეს არ შეესაბამება.
ძალიან შერცხვენილი ვარ, რადგან წლების განმავლობაში სხვადასხვა თანამდებობაზე ვმუშაობდი და ამ სიბერეში ასეთი ამბავი დამემართა. თუ მეღირსა აქედან გამოსვლა, თუნდაც ერთი საათით, მე თავს არ ვიცოცხლებ და სიცოცხლეს თვითმკვლელობით დავასრულებ”, _ თქვა სასამართლოს ერთ-ერთ სხდომაზე რ.თ-ძემ.
“გურია ნიუსი” რ.თ-ძის ადვოკატს დავით მამალაძეს დაუკავშირდა. მისი თქმით. რ.თ-ძე მკურნალობას ხონში გადის, რადგან მკვლელობის ჩადენის დროს მას ჯანმრთელობის კუთხით ჰქონდა სერიოზული პრობლემა.
რა ხდება, რას ამბობენ ციფრები და რა არის რეალობ? _ “გურია ნიუსი” შეეცადა, ამ კითხვებზე პასუხები შს სამინისტროდან, სახალხო დამცველის აპარატიდან და არასამთავრობო ორგანიზაციიდან მიეღო.
შინაგან საქმეთა სამინისტროს ადამიანის უფლებათა დაცვის დეპარტამენტის განსაკუთრებით მნიშვნელოვან საქმეთა ინსპექტორი გოგა ხატიაშვილი “გურია ნიუსთან” საუბრის დროს ამბობს: “მომართვიანობა არის მნიშვნელოვნად გაზრდილი და ამას ზოგადი სტატისტიკური მონაცემებიც მოწმობს _ წინა წელთან შედარებით გაორმაგებულია შემაკავებელი ორდერების გამოცემა და ასევე, გამოძიების დაწყების მაჩვენებელი.
ამას ვხსნით ორი გარემოებით: ერთი მხრივ, ნდობა პოლიციელების და სამართალდამცავი უწყებების მიმართ მეტად გაზრდილია და მეორე მხრივ, თავად მოსახლეობას აქვს ინფორმაცია იმ სამართლებრივი ბერკეტების შესახებ, თუ როგორ უნდა მოიქცნენ მათ მიმართ ძალადობის ჩადენის შემთხვევაში, თუმცა, რა თქმა უნდა, ჩვენ ვფიქრობთ, საზოგადოების ცნობიერებაში კიდევ გვაქვს გარკვეული ინტერვენციები შესატანი და ამისთვის ჩვენ სხვადასხვა მექანიზმს ვიყენებთ, რომ საზოგადოების ცნობიერება კიდევ უფრო მეტად გავზარდოთ”.
ჩვენ მიერ მოპოვებული ცნობებით, ამ ეტაპზე ნაკლები ინფორმაცია აქვთ სოფლებში მცხოვრებ ადამიანებს. ასევე, იკლო მიმართვიანობამ, მაგრამ არა ფაქტებმა. გოგა ხატიაშვილი ამბობს, რომ ზოგადად, ოჯახში ძალადობა არის ძალიან კომპლექსური საკითხი: “ეს არ არის მხოლოდ სამართლებრივი სფერო და მის უკან ბევრი სოციალური საკითხი დგას, ამიტომაც მთელ ამ პროცესს უნდა შევხედოთ ძალიან კომპლექსურად, მხოლოდ ერთი მიმართულებით კონკრეტული ნაბიჯის გადადგმა, ამაში ვგულისხმობ იძულებითი ნაბიჯების გადადგმას, სამართლებრივი რეაგირება საკმარისი არ არის და ძალადობის მსხვერპლებს სჭირდებათ სხვაგვარი გაძლიერება”.
ხატიაშვილის თქმით, “მათი საჭიროებები გულისხმობს შესაბამისი სერვისების შეთავაზებას, ეკონომიკურ გაძლიერებას, რათა კიდევ უფრო მეტად შეატყობინონ ასეთი ფაქტების შესახებ პოლიციას. ამიტომ, სახელმწიფომ ძალიან კომპლექსურად უნდა იმოქმედოს ამ პრობლემის სპეციფიკიდან გამომდინარე. რეგიონებში ცნობიერება შედარებით ნაკლებია. ჩავდივართ ხოლმე რეგიონებში, ვთანამშრომლობთ არასამთავრობო ორგანიზაციებთან, რომლებიც აწყობენ შეხვედრას მოსახლეობასთან, მათ შორის, შეხვედრები გვქონდა გურიაშიც და კონკრეტულად მივაწოდეთ ინფორმაცია ადამიანებს, რომ პრობლემის შემთხვევაში მოგვმართონ.
მნიშვნელოვან გამოწვევას წარმოადგენს ის ფაქტი, რომ ოჯახში ძალადობის მსხვერპლებს მომართვის შემდეგ საჩივრები გააქვთ და ამბობენ, რომ მოძალადეების მისამართით პრეტენზია არ აქვთ. თუმცა, სამართლებრივად რომ შევხედოთ, ის, რომ მსხვერპლმა უარი განაცხადა სამართლებრივი წარმოების გაგრძელებაზე, ჩვენთვის დამაბრკოლებელი გარემოება არ არის და სასამართლოს პრაქტიკაში გვაქვს არაერთი მაგალითი, რომ დაზარალებულს არ მიუცია ჩვენება, მაგრამ ჩვენ გაგვიგრძელებია გამოძიება და გამამტყუნებელი განაჩენიც დამდგარა.
ჩვენთვის ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ პოლიციელი, რომელიც ოჯახური დანაშაულის საქმეზე მუშაობს, იყოს არა მარტო სამართლებრივად მომზადებული, ასევე მგრძნობელობაც ძალიან მაღალ დონეზე ჰქონდეს, რათა მან თავისი დამოკიდებულებით მხარდაჭერა გამოუცხადოს მსხვერპლს.
ჩვენ დავიწყეთ პოლიციელების გადამზადებით პროცესი და დაახლოებით 150-მა პოლიციელმა გაიარა სპეციალიზაცია. თავდაპირველად დავგეგმეთ პოლიციელების გადამზადება იქ, სადაც ყველაზე მაღალია ოჯახური დანაშაული, მაგრამ ეტაპობრივად ყველა რეგიონის პოლიციელი გაივლის მას. ეს არის ხუთდღიანი ტრენინგკურსი, სადაც პოლიციელებთან შედის არამარტო იურისტი, რომელიც სამართლებრივ მექანიზმებს უხსნის და დეტალებს არკვევს, არამედ ფსიქოლოგიც, რომელიც მუშაობს მგრძნობელობის ამაღლებაზე და ა.შ.
2018 წლის 1 სექტემბრიდან ამოქმედდა რისკების შეფასების სისტემა. ყოველთვის იდგა დღის წესრიგში საკითხი, რომ პოლიციელი, რომელიც შემთხვევის ადგილზე მიდიოდა, არსებულ რისკებს სრულყოფილად ვერ განსაზღვრავდა და უკან ბრუნდებოდა ისე, რომ მთლიან სურათს ვერ ადგენდა, თუ ოჯახში რამდენად მაღალი იყო ძალადობის განმეორებითი რისკი. ამისთვის შევქმენით ახალი სისტემა, რაც გულისხმობს შემდეგს: ეს არის სტრუქტურული კითხვების ჩამონათვალი, რომელიც პოლიციელმა მსხვერპლს უნდა დაუსვას. ამის შემდეგ პოლიციას სრულყოფილი პასუხი ექნება, როგორც კონფლიქტის, ისე მასში მონაწილე სუბიექტების შესახებ და შესაბამის ღონისძიებებს გაატარებს. მაგალითად, პოლიციელი მივიდა შემთხვევით ადგილზე, შემაკავებელი ორდერი გამოსცა და მოძალადეს გარკვეული ვალდებულებები განუსაზღვრა. ამის შემდეგ პოლიციელი ოჯახთან მუშაობას არ ამთავრებს, გეგმავს კონკრეტულ მოძალედესთან და მსხვერპლთან კომუნიკაციის შესახებ. ეს არის სისტემა, რომელიც მინიმუმამდე შეამცირებს ან გამორიცხავს ძალადობის განმეორებითი რისკებს.
მთელი ქვეყნის მასშტაბით, 2018 წელს სექტემბრის თვეში ყველაზე მაღალია ორდერების გამოცემის მაჩვენებლები. ეს ნიშნავს, რომ რისკების შეფასების სისტემის დანერგვის შემდეგ პოლიციელები უფრო სრულყოფილად აანალიზებენ არსებულ სიტუაციას შესაბამისად უფრო მეტად სრულყოფილად ხდება არსებული კონფლიქტებისა და სიტუაციების შეფასება. რა თქმა უნდა, ჩვენ ვფიქრობთ, რომ იმ ძალისხმევამ, რომელიც სამინისტრომ და კონკრეტულად დეპარტამენტმა დაგეგმა, საკმარისი არ არის და კვლავ ვგეგმავთ აქტივობებს, რათა საბოლოოდ სახელმწიფოს პასუხი ასეთი სახის დანაშაულებებზე იყოს მაქსიმალურად ადეკვატური.”
“ქალები რეგიონის განვითარების” ხელმძღვანელი ქეთევან ხიდაშელი ამბობს, რომ როცა საქმე ოჯახში ძალადობას ეხება, უფრო სიღრმისეული, თვისობრივი კვლევაა საჭირო.
ქეთევან ხიდაშელი: “სხვა შემთხვევაში, უბრალოდ ციფრების დათვლა რეალურ სურათს ვერ მოგვცემს. მაგალითად, როდესაც სოფელ გაღმა დვაბზუში ქალი მოკლეს, რომელიც ჩვენი ბენეფიციარი იყო, მესამე დღეს ოზურგეთში სოფლის გამგებლებთან შეხვედრა ჩატარდა. ჩვენი სოფლის გამგებელს მკვლელობამდე ჰქონდა ინფორმაცია, რომ ამ ოჯახში კონფლიქტი იყო, მაგრამ ჩვენამდე ეს ინფორმაცია არ მოსულა. ამ შეხვედრაზე გაჟღერდა მოსაზრება, რომ თითქოს ჩვენ, არასამთავრობო ორგანიზაციები თითიდან გამოწოვილ პრობლემებს ვეძებთ. საუბარი იყო იმაზე, რომ ძალადობა არ არის, რომ ეს ხელოვნურად შექმნილი პრობლემაა. სწორედ ამან მომცა ინსპირაცია, რომ გამეკეთებინა პროექტი გენდერული ძალადობის დასაძლევად, რომლის ფარგლებშიც გამოვეცით წიგნი: ქალთა ზეპირი ისტორიები. ამ წიგნისთვის ჩვენ არ გვიძებნია ქალები ძალადობის მსხვერპლის პრინციპით. რადგან ერთგვარად უხერხულია, როცა მიდიხარ ოჯახში ამგვარი პრობლემის მქონე ქალთან და ეუბნები, რომ მისგან ინტერვიუ გინდა. ამიტომ ვინც კი დაგვთანხმდა ამ ინტერვიუზე, ყველა ჩავწერეთ. ნიშანდობლივია რომ ყველა რესპონდენტი ქალის ისტორიაში იყო ძალადობის ელემენტები, თუმცა, ეს ქალები ასეთ ფაქტორებს ძალადობად არ თვლიდნენ და თხრობის პროცესში ამაზე არც დიდი აქცენტი გაუკეთებიათ. ეს არის მაგალითი, რომ როცა სიღრმისეულ კვლევას ვაკეთებთ, მაშინ ვხვდებით, რომ გარემო ძალადობრივია. ოჯახებში, სადაც ქალი ან კაცი, ვერც კი აცნობიერებენ, რომ ძალადობა ხდება, შესაბამისად, არც მიმართვიანობაა, თუმცა ეს იმას არ ნიშნავს, რომ ძალადობა არ ხდება.
სწორედ ამ არგუმენტებს ამყარებს სტატისტიკა, რომელიც გამოქვეყნდა. იქ, სადაც დაბალია ცნობიერება და ადამიანმა არ იცის, რა არის ძალადობა, ბუნებრივია, ის არც თვლის თავს მსხვერპლად და დასახმარებლადაც არავის მიმართავს. სწორედ ამიტომ, როდესაც ეს სტატისტიკა გამოქვეყნდა, მასზე დაყრდნობით გაეროს ქალთა ორგანიზაციამ შეარჩია კახეთისა და გურიის რეგიონები, სადაც ქალთა მიმართ ძალადობის წინააღმდეგ კამპანია უნდა ჩატარებულიყო. ვფიქრობ, ასეთი შინაარსის კამპანიები ინტენსიურადაა ჩასატარებელი როგორც საზოგადოებასთან, ისე იმ ინსტიტუციებთან, რომლებსაც სხვადასხვა თვალსაზრისით ამ ტიპის პრობლემებზე მუშაობა და რეაგირება ეხებათ. ბევრი სოფელი უნდა დავფაროთ, კარდაკარ უნდა ვიმუშაოთ, რომ ადამიანებს გავაგებინოთ, რა არის ძალადობა.
სამწუხაროდ, საზოგადოების დიდ ნაწილში თვლიან, რომ ძალადობა ნორმაა, მაგრამ თუ გააგებინებ, რომ ეს არ არის ნორმალური, ადამიანები უკვე იწყებენ საკუთარი თავის დაცვას.
ახლა სახელმწიფოც ჩართულია და მისი მხრიდან ბევრი ნაბიჯი გადაიდგა. ძალიან კარგია ისიც, რომ გაეროს ორგანიზაციამ ოზურგეთში კრიზისული ცენტრი გახსნა, სადაც ფსიქოლოგიურ და იურიდიულ კონსულტაციებს გასცემენ. ბევრი რამ უკვე ამუშავდა. თუმცა, ამდენი წლის მანძილზე ეს თემა მიგდებული იყო პოლიციისგანაც და პროკურატურისგანაც. ოჯახში ძალადობას დანაშაულად არც თვლიდნენ. შესაბამისად, მოიკლო მიმართვიანაობამაც. როცა ქალი პოლიციაში მიდიოდა და დანაშაულის შესახებ აცხადებდა, საკმაოდ არასერიოზული და აგდებული დამოკიდებულება ხვდებოდა. ერთი შემთხვევა იყო, როცა ოჯახში კონფლიქტი სიგარეტის მოწევის გამო მოხდა. როცა ადგილზე პოლიცია მივიდა და კონფლიქტის მიზეზი გაიგეს, ერთ-ერთმა პოლიციელმა თქვა, ასეთ დროს მეც დავარტყამდიო. ასეთი მძიმე პრაქტიკა გვქონდა. როცა ნდობა იკარგება, მიმართვიანობაც იკლებს. ახლა ვნახოთ, რა შედეგს გამოიღებს სახელმწიფოს მიერ გადადგმული ნაბიჯები, დონორი ორგანიზაციების საქმიანობა. თუ გურიაში მიმართვიანობა მოიმატებს, ესე იგი ამ ყველაფერმა იმუშავა. როდესაც მიმართვაზე სწორი და ადეკვატური რეაგირება იქნება და ადამიანი თავს დაცულად იგრძნობს თავს, ამ გამოცდილებას ის სხვასაც გაუზიარებს და შემდეგ უკვე ის სხვაც მოითხოვს დახმარებას.
სტატისტიკა ოჯახში ძალადობის კუთხით რელევანტური არ არის. სადაც მიმართვიანობა დაბალია, ყველაზე მეტი პრობლემა სწორედ იმ წერტილშია. სწორედ ამიტომ მიიღო გაეროს ქალთა ორგანიზაციამ კრიზისული ცენტრის ოზურგეთში გახსნის გადაწყვეტილება.”
სახალხო დამცველის გენდერული თანასწორობის დაცვის დეპარტამენტის უფროსი, ანა ილურიძე ამბობს, რომ ზოგადად, ბოლო ერთი წლის განმავლობაში ოჯახში ძალადობისა და ქალთა მიმართ ძალადობის იდენტიფიცირების შემთხვევებმა იმატა. რასაც შედეგად სამართალდამცავი უწყებების მხრიდან რეაგირების გაზრდილი რიცხვი მოჰყვა. ეს ძალიან მისასალმებელია. ამის ერთ-ერთი კონტრიბუციული ფაქტორია ისიც, რომ შინაგან საქმეთა სამინისტროში შეიქმნა ადამიანის უფლებათა დაცვის დეპარტამენტი, რომელიც ოჯახში ძალადობის და ქალთა მიმართ ძალადობის საქმეებს ზედამხედველობას უწევს. ასევე, ძალიან გაიზარდა და დაიხვეწა მსხვერპლის დაცვის და დახმარების შესაძლებლობები. ამაში, პირველ რიგში, კრიზისული ცენტრები და თავშესაფრები იგულისხმება. ასეთი ცენტრი ბოლოს 7 დეკემბერს ოზურგეთში გაიხსნა.
ანა ილურიძე: “ზემოთ ჩამოთვლილი ფაქტორების გათვალისწინებით, მსხვერპლებისთვის უკვე მრავალი ხელმისაწვდომი სერვისი არსებობს. თუმცა, ამ მიღწევების მიუხედავად, პრობლემად რჩება ცნობიერების ძალიან დაბალი დონე, მათ შორის დაცვის და დახმარების იმ სერვისებთან დაკავშირებითაც, რაც სახელმწიფოს აქვს. ცნობიერების დაბალი დონე კი საბოლოოდ იდენტიფიკაციის დაბალ რიცხვს გვაძლევს. ასეთივე ვითარებაა გურიაშიც. ამ რეგიონში გამოცემული შემაკავებელი ორდენების რიცხვი ძალიან დაბალია. ამის მიზეზია ის, რომ ხალხმა არ იცის რომ კონკრეტული ქმედება ძალადობაა და სანამ ურთიერთობა უკიდურეს ფორმას არ მიაღწევს, მანამდე ვერ მიდიან სამართალდამცავ უწყებებამდე. პრობლემაა პრევენციაც. პრევენციას არა აქვს ადგილი არც სკოლებში არც სხვა დაწესებულებებში.
სახალხო დამცველს გურიაში გენდერის მიმართულებით თავისი წარმომადგენელი ჰყავს. მას შემდეგ, რაც მან ამ საკითხებზე მუშაობა დაიწყო, ჩვენთვის აბსოლუტური სიურპრიზი აღმოჩნდა, რომ გურიაში ადრეულ ასაკში ქორწინების რიცხვი მაღალია. ეს შეიძლება ცუდი ეკონომიკური მდგომარეობით აიხსნას. როგორც ჩანს, რთულ მატერიალურ პირობებში გოგონებს ერთადერთ გამოსავლად გათხოვება მიაჩნიათ. ძალიან ხშირად, ადრეულ ასაკში ქორწინების მსხვერპლები ასევე ხდებიან ოჯახში ძალადობის მსხვერპლებიც.
ამასთანავე, გურიისთვის დამახასიათებელია, რომ ქორწინების შემდეგ სწავლის გამგრძელებელი ქალების რიცხვი დაბალია. შანსი, რომ ადრეულ ასაკში ქორწინების მსხვერპლმა საგანმანათლებლო დაწერესებულებაში სწავლა გააგრძელოს, ძალიან მცირეა. რაც კიდევ ცალკე პრობლემაა.
ქალთა მკვლელობებს რაც შეეხება, კვლავ მაღალი რჩება. არსებობს რიგი გამოტოვების, რასაც სახალხო დამცველი თავის ანგარიშებში უსვამს ხაზს, მათ შორის როგორც საგამოძიებო ეტაპზე დაშვებული ხარვეზები, ასევე საამართლო ეტაპზე გამოვლენილი ხარვეზები, იმედი მაქვს ამ რეკომენდაციებს გაითვალისწინებს როგორც პროკურატურა, ისე სასამართლო”.
