როგორც უკვე ვწერდით, გურიაში შშმ ქალების მდგომარეობის გასაუმჯობესებლად ორგანიზაცია “პარტნიორობა ადამიანის უფლებებისთვის” (PHR) პროექტი მიმდინარეობს, რომლის ამოცანაც, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ქალებისა და შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვთა მშობელთა გაძლიერება, გადასამზადებელი ტრენინგების გზით, რაც ხელს შეუწყობს მათ წინაშე არსებული ბარიერების დაძლევას სექსუალური და რეპროდუქციული უფლებების სარგებლობისას. თუმცა, შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე ქალები მხოლოდ გურიის რეგიონში არ ცხოვრობენ და შშმ ქალებს, ბავშვებსა თუ კაცებს ყველგან ვხვდებით.
ოზურგეთის დამოუკიდებელი ცხოვრების ცენტრის” თავმჯდომარემ, შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე აქტივისტმა ქალმა ფიქრია ბარამიძემ ჩვენთან ინტერვიუში, სადაც პროექტის შესახებ საუბრობდა, განაცხადა, რომ შშმ ქალებს სერიოზულად არ აღიქვამენ.
რა საჭიროებები აქვთ შშმ პირებს საქართველოში? რამდენად არის საკმარისი არსებული სერვისები მათი საჭიროებებისა და მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად? _ ამ საკითხების შესახებ სრულიად საქართველოს ღვთისშვილთა კავშირის ხელმძღვანელ ნონა კენჭუაშვილს ვესაუბრეთ.
ნონა კენჭუაშვილის თქმით, დღეისთვის საქართველოში შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების დაცვის სამართლებრივ გარანტიებს ქმნის გაეროს შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების კონვენცია, რაც საქართველოს მიერ რატიფიცირებულ იქნა 2013 წლის 26 დეკემბერს (ძალაში შევიდა 2014 წლის 12 აპრილს). კონვენციის რატიფიცირებით სახელმწიფომ აიღო ვალდებულება, უზრუნველყოს და ხელი შეუწყოს შშმ პირთა მიერ ადამიანის უფლებებისა და ძირითად თავისუფლებათა სრულ რეალიზებას ყოველგვარი დისკრიმინაციის გარეშე. აგრეთვე, არსებობს კანონი “შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ“, რომელიც 2020 წლის 14 ივლისს მიიღეს.
ამ კანონის 24-ე მუხლისა და კონვენციის 33-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, ბოლოს და ბოლოს, მთავრობის ადმინისტრაციაში შეიქმნა კონვენციის გახორციელების/იმპლემენტაციის კოორდინაციაზე და შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების საკითხებზე მომუშავე შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების უწყებათაშორისი საკოორდინაციო კომიტეტი.
“მართალია, კანონთან დაკავშირებით საკუთრივ შშმ თემში მისი განხილვა–მიღების პროცესში არ იყო ერთგვაროვანი დამოკიდებულება, როგორც ჩართულობის, ისე დათქმების თვალსაზრისით, რადგან არ ქმნის მყარ გარანტიებს, თუნდაც შშმ პირთა სოციალური დაცვის მიმართულებით, მაგრამ მისი მიღება მაინც უნდა შეფასდეს მიღწევად და წინ გადადგმულ ნაბიჯად _ უკვე დაიწყო შშმ პირთათვის არაერთი მნიშვნელოვანი საკითხის რეგულირება, მათ შორის, პერსონალური ასისტენტის სერვისით სარგებლობა და სხვა. კანონის თანახმად, სამინისტროებსა და საქვეუწყებო დაწესებულებებს უკვე გააჩნიათ სავალდებულოდ შესამუშავებელი და შესასრულებელი შშმ პირთა უფლებების დაცვის ყოველწლიური სამოქმედო გეგმები. ობიექტურობისთვის უნდა ითქვას, რომ გეგმების შემუშავება–განხილვაში საკუთრივ შშმ პირების, აქტივისტების, შშმ და სერვისების მიმწოდებელი არასამთავრობო ორგანიზაციების ჩართულობისა და მათთან თანამშრომლობის კარგი პრაქტიკა აქვთ დანერგილი იუსტიციისა და შინაგან საქმეთა სამინისტროებს.
ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროში შეიქმნა “კანონის აღსრულებისკენ მიმართულ ღონისძიებათა ერთიანი საკოორდინაციო საბჭო” რასაც ვერ ვიტყვით მუნიციპალურ ორგანოებზე. მართალია ყველა მუნიციპალიტეტში შექმნილია საკოორდინაციო–საკონსულტაციო საბჭოები, თუმცა, გარდა თბილისისა და რამდენიმე სხვა ქალაქისა და რაიონისა, უმრავლეს შემთხვევაში, ეს საბჭოები მხოლოდ ფორმალურად არსებობს“, _ ამბობს ქალბატონი ნონა და აღნიშნავს: “ის ფაქტი, რომ 2021 წლიდან პირადობის ელექტრონულ მოწმობაზე უკვე შესაძლებელია შშმ პირის უვადოდ დადგენილი სტატუსის დატანა, ნელა, მაგრამ ინერგება ყრუ და სმენადაქვეითებული პირებისთვის ადაპტირებული მომსახურება, იცვლება შშმ პირების სამართალწარმოების პროცესში მონაწილეობის სტანდარტი, რასაკვირველია ზრდის სერვისებზე მისაწვდომობას და აუმჯობესებს შშმ პირთა უფლებრივი მდგომარეობას“.
კენჭუაშვილის თქმით, კვლავ სერიოზულ პრობლემას წარმოადგენს, ზოგადად, განათლების მიღმა დარჩენილი ბავშვების, მათ შორის შშმ ბავშვების მოძიება და იდენტიფიცირება:
“მიუხედავად იმისა, რომ უკვე მრავალი წელია, ხორციელდება “სოციალური რეაბილიტაციისა და ბავშვზე ზრუნვის სახელმწიფო პროგრამა“, რაც, თავის მხრივ, მოიცავს არა ერთ, მათ შორის, დღის ცენტრებში, სათემო და საოჯახო ტიპის დამოუკიდებელი ცხოვრების ხელშემწყობი მომსახურების კომპონენტებს, სახელმწიფო ჯერ კიდევ ვერ უზრუნველყოფს ზრდასრულ შშმ პირთა წვდომას რეაბილიტაციაზე, კრიტიკულად მცირეა სათემო სერვისები ფსიქიკური პრობლემების მქონე პირებისთვის.
მაშინ, როცა შშმ პირებს აქვთ შესაძლებლობა უფასოდ, ანუ სახელმწიფო დაფინანსებით გაიარონ პროფესიული პროგრამები და თანაც არაერთი მიმართულებით, ამავდროულად, უკვე წლებია, მოქმედებს პროფესიული გადამზადების მოკლევადიანი კურსები.
სამწუხაროდ, შშმ პირთა უნარები, შესაძლებლობები და შრომის ბაზრის მოთხოვნები ჯერ კიდევ ვერ თანხვდება. შშმ პირთა დასაქმების ხელშეწყობის მიზნით, ასევე, არსებობს სუბსიდირების პროგრამაც, რაც ითვალისწინებს დამსაქმებლის მიერ განსაზღვრული ხელფასის 50%-ის სახელმწიფოს მიერ დაფინანსებას, თუმცა, კერძო სექტორი ამ შესაძლებლობის მიმართ საკმარის ინტერესს არ იჩენს. ეს შესაძლებლობები და შეუსაბამობები კი, ერთის მხრივ, შშმ პირებში ქმნის გადაჭარბებულ მოლოდინებს, ხოლო, მეორეს მხრივ, იწვევს იმედგაცრუებას.
პრობლემური საკითხების ჩამონათვალი დიდია, თუმცა, აუცილებლად უნდა გავაჟღერო მნიშვნელოვნად გამოხატული შეზღუდვების მქონე პირთა გულისწყრომა. ისინი, უმრავლეს შემთხვევაში, გადაწყვეტილებების მიღმა რჩებიან, იქნება ეს სოციალური პაკეტის გაზრდა თუ სხვა ბენეფიტებით სარგებლობა, რაც მათ სამართლიან გულისწყრომას იწვევს.
რაც შეეხება თქვენს შეკითხვას შშმ პირთა ჩართულობაზე, მინდა გითხრათ, რომ უმრავლეს შემთხვევაში, მას ფორმალური ხასიათი აქვს. თემის დონეზე თითო–ოროლა აქტივისტისა და მუნიციპალიტეტებში რამდენიმე ათეული შშმ პირის სხვადასხვა აქტივობებში ჩართვა არ არის და არც შეიძლება ჩაითვალოს თანამონაწილეობის უზრუნველყოფად.
კანონი, გადაწყვეტილება, პროგრამა, გეგმა მაშინ არის ღირებული, თუკი ის რეალურად მოქმედებს და შედეგების მიღმა არ ტოვებს მათ, ვინც ნაკლებად ხმაურობს ან სულაც არ იცის ვისგან რა ითხოვოს“, _ ამბობს კენჭუაშვილი.
ავტორი
