საქართველოში ცხოველთა დაცვის ფეროში არსებული სიტუაცია კრიტიკას ვერ უძლებს. მოლოდ დედაქალაქის მასშტაბით, 25 000 უპატრონო ძაღლია, რომელთა დაცვაზეც ცხოველთა მონიტორინგის სამსახურია პასუხისმგებელი, თუმცა, არასამთავრობო ორგანიზაციების ნაწილის შეფასებით, მდგომარეობა კრიტიკულ ზღვარს უკვე გასცდა.
ვინ და როგორ მართავს 25 000 უპატრონო ძაღლს თბილისში, რა პრობლემებია ზოგადად ცხოველთა დაცვის სფეროში და რა პასუხისმგებლობა აქვს სახელმწიფოს, ამ საკითხებზე „გურია ნიუსი“ „ცხოველთა უფლებების ადვოკატირების ცენტრის“ წარმომადგენელს, თამუნა აქუბარდიას ესაუბრა.
_ თამუნა, პრობლემებზე საუბრით დავიწყოთ. რა მდგომარეობაა დღეს ცხოველთა დაცვის სფეროში?
_პირველი და უმთავრესი პრობლემა ქუჩაში უპატრონო ძაღლების განუსაზღვრელი რაოდენობაა – ქალაქებში, სოფლებში, ყველგან. ამას ვხედავთ ყველანი, გვაწუხებს ეს პრობლემა ზოგს ჰუმანურობის თვალსაზრისითაც, რადგან ეს ძაღლები ავადმყოფობენ და კვდებიან ჩვენს თვალწინ. ზოგს უბრალოდ არ უნდა რომ ქუჩაში იყოს უპატრონო ძაღლი, სადაც არც არის მათი ადგილი. ვთანხმდებით არაცხოველმოყვარულებიც და ცხოველმოყვარულებიც, რომ ეს არის ძალიან დიდი პრობლემა.
ახლა არ მოვყვები რა სიტუაცია გვქონდა წარსულში, თუმცა ვიტყვი იმას, რომ მაშინაც და ახლაც პრობლემის მოსაგვარებლად მილიონები იხარჯებოდა და იხარჯება. წლების განმავლობაში პრობლემა გვარდებოდა იმით, რომ უპატრონო ცხოველებს იჭერდნენ და პირდაპირ კლავდნენ. ახლა, სიტუაცია შედარებით ჰუმანურია, გაიხსნა ცხოველთა მუნიციპალური თავშესაფარი, ერთი შეხედვი,თ თანამედროვე თავშესაფარია, მაგრამ როგორც მოქალაქეს, მადარდებს ის, რომ 4 მილიონი აქვს ცხოველთა მონიტორინგის სააგენტოს მხოლოდ თბილისში, წელიწადში და ეს არამიზნობრივად იხარჯება.
_რა გაძლევთ ამის თქმის საფუძველს?
_არაერთხელ ახსენეს თავად სააგენტოს წარმომადგენლებმა, რომ წელიწადში 500-900 ძაღლის გასტერილება ხდება. აქედან უმეტესობა დაავადებული გამოდის თავშესაფრიდან. წელიწადში 4 მილიონი ლარიდან მხოლოდ 220 ათასი ლარი ხმარდება ძაღლებს, 10 ათასი კი ფანქრებზე და პასტებზე მიდის, სრული ამ სიტყვის მნიშვნელობით. ძაღლების დეზინფექციაზე წელიწადში კი მხოლოდ 500 ლარი იხარჯება, ეს იმ ფონზე, როდესაც ჭირის და ვირუსების ბუდეა თავშესაფარში. ციფრები თავად მიუთითებს პრობლემაზე. გამოდის რომ თითქოს გეგმას ასრულებენ მხოლოდ და არ ადარდებთ მომავალში რა შედეგს მივიღებთ.
საერთოდ საზოგადოების ინფორმირებულობაა პირველი ნაბიჯი პრობლემის მოსაგვარებლად და კანონის მიღება, რომელიც მოსახლეობასთან სასაუბრო თემასაც გაგვიადვილებდა. ეს კანონი ითვალისწინებს არა მარტო ძაღლის მიმართ სასტიკ მოპყრობას, არამედ, ცხოველის მოვლა-პატრონობასაც.
_დღეს ეს კანონი გვაქვს?
_არა გვაქვს, მაშინ როდესაც ევროპის ქვეყნებს ასეულობით კანონი აქვს მიღებული ცხოველთა დაცვის სფეროში, ჩვენთან მხოლოდ ერთი კანონია და ისიც არ პასუხობს მოთხოვნებს. მუნიციპალიტეტებმა ადგილობრივი რეგულაციები შემოიღეს, რაც პირდაპირ ეწევა ცხოველთა მოყვარული ადამიანების დისკრედიტაციას.
_რას გულისხმობთ?
_მარტივი რეგულაციებია. ფაქტიურად ზღუდავს ცხოველის ყოლის უფლებას. სად არ შეიძლება ძაღლის გასეირნება და ა.შ. კარგია შეზღუდვა, მაგრამ როცა ცხოველს კლავენ და ამას არ ვაჯარიმებთ, დაბმული ძაღლები რომ ჰყავთ აივანზე და პასუხისმგებელი არავინაა, გამოდის, რომ კანონი არ მოქმედებს.
_ანუ, გვაქვს კანონი, მაგრამ არ არის ეფექტური საჯარიმო სანქციები.
_ადგილობრივი რეგულაციით მინიმალურია ჯარიმა – 8 ლარი ცხოველის მოვლის წესების დაუცველობისთვის, მაგალითად, როცა ცხოველს არ აქვს ჩიპი. ის, რომ ძაღლს სასტიკად ექცევიან, საერთოდ უგულვებელყოფილია. მეორე საკითხი, რასაც მუნიციპალურს ვედავები არის ის, რომ ახალი რეგულაციით, როცა ძაღლი იკარგება და თავშესაფარში გადაყავთ, 5 ლარი ღირს ის ღამის გათევა, დაახლოებით, 80 ლარამდე ადიხარ ხარჯებში. ეს კიდევ პრობლემა არ იქნებოდა, რომ არ იყოს უამრავი დაავადება ამ თავშესაფარში; ყველანი ვცდილობთ რომ იქ ძაღლი არ მოხვდეს. ჭირი, ენტერიტი და ყველანაირი უბედურება ემართებათ. ცოტა ხნის წინ რამდენიმე სხვა თავშესაფარმა კარანტინი გამოაცხადა და დაიხურა. ესენი არ ხურავენ. გარდა ამისა, სააგენტო აკეთებს ცხოველთა დამცველების დისკრედიტაციას, ააგორა პროპაგანდა და არ აჩვენებს რეალობას. საზოგადოების ნაწილი ფიქრობს, რომ ცხოველი ქუჩაში საერთოდ არ უნდა იყოს და ამას აკეთებს კიდეც ეს უწყება. მიდის, სადაც ბევრია ძაღლები, აქრობენ და თვითონვე ამბობენ, რომ ზოგს აძინებენ და ზოგს უკაცრიელ ადგილზე უშვებენ. ხალხს ჰგონია, პრობლემა მოგვარებულია. სინამდვილეში, სწორედ აქ არის პრობლემა.
_თქვენ წეღან კონკრეტული ციფრები დაასახელეთ, თუმცა მაინც მინდა გკითხოთ, ვინმეს აქვს შემოწმების უფლება, სააგენტოში რა ხდება? რაში და რამდენს ხარჯავს ეს უწყება?
_სწორედ ეს არის საქმე, რომ დახურეს ყველანაირი ინფორმაცია. ეს გვითხრეს ოფიციალურად. ის ამბავი რომ ქალაქგარეთ გაყავთ ძაღლები, ისინი უკან ბრუნდებიან და ისევ მოსახლეობას აწიოკებენ გარეუბნებში. ამით პრობლემა კი არ გვარდება, უფრო ღრმავდება. სულ რომ დააძინონ ძაღლები, მაინც ვერ მოგვარდება ეს პრობლემა. გაუკეთებიათ ევროპაში 200 წლის წინ, რომ მასობრივად დააძინეს ძაღლები, მაგრამ უარესი შედეგი მიიღეს, ორჯერ უფრო სწრაფად გამრავლდნენ. დაკავებულ ტერიტორიაზე ცხოველი გაცილებით ნაკლებ ლეკვს აჩენს, გასუფთავებულ ტერიტორიაზე – მეტს. ეს გამრავლების ინსტიქტის თემაა და ეს სააგენტოს ხელმძღვანელობამაც იცის, რომ გაწყვეტით პრობლემას ვერ მოაგვარებს.
ჩვენ ვთავაზობდით ამ მუნიციპალურ თავშესაფარს, რომ გავიდეთ რეგიონებში, დაველაპარაკოთ ადგილობრივ ხელმძღვანელობას, ვითანამშრომლოთ მათთან და ვაიძულოთ რომ ევროპულის მსგავსი თავშესაფრები გააკეთონ, სადაც პოპულაციის მართვა იქნება მთავარი აქცენტი. როდესაც თავშესაფარი ამბობს, რომ 500 ძაღლი გაასტერილა, მაშინ, როდესაც ქალაქში 25 ათასი ძაღლია, ძალიან ცოტა რამ არის გაკეთებული.
_ვისი გამოთვლითაა 25 ათასი?
_პროცენტული მეცნიერული გამოთვლებით არის 25 ათასი მხოლოდ თბილისში. ლეკვობის პერიოდში ორმაგდება რიცხვი. ერთი ძაღლის სტერილიზაცია ნორმალურ კლინიკაში, დაახლოებით, 100 ლარი ღირს. მაქსიმალურად რომ გავბეროთ ეს თანხა, 50 ათასი ლარი დაუჯდება ყველა ძაღლის გასტერილება. როგორ ასტერილებენ ეგ კიდევ ცალკე თემაა. გვქონია შემთხვევები, რომ მუნიციპალურის გასტერილებული ძაღლი ეგრევე გამოუშვიათ ქუჩაში და ნაწლავებგადმოყრილი დადიოდნენ; მერე ვთხოვეთ კლინიკებს და თავიდან გაკერეს. დაახლოებით, 4 წლის წინ, ამაზე დიდი ამბები გვქონდა. ესეც ვაპატიეთ, თავიდან ჩავთვალეთ რომ არ იცოდნენ. პირდაპირ ბრძოლა არ დაგვიწყია ჩვენ ამ სააგენტოს ხელმძღვანელობასთან. მაგრამ სიტუაცია გამოსწორების ნაცვლად, გაუარესდა.
_რა გამოსავალს ხედავთ არსებული სიტუაციიდან?
_ვთავაზობდით, რომ შეგვექმნა ცხოველთა პოლიცია. 20-კაციანი ჯგუფიც კი საკმარისი იქნებოდა დედაქალაქში. გვჭირდება ფორმიანი ადამიანი, რომელსაც კანონით ექნება თავისი უფლებები და მოსახლეობას აუხსნის, რომ მათ რაც არ უნდა იყვირონ ძაღლი, რომელიც საფრთხეს არ ქმნის, გასტერილებულია, აცრილი, მოვლილი, იქნება ქუჩაში და დაიცავს ტერიტორიას. რომ წაიყვანონ ეს ძაღლები, გააქრონ იმ ადგილიდან, ორ თვეში იქ ახალი ძაღლი მოვა და დაიწყებს ცხოვრებას, რომელიც ისევ გასასტერილებელი იქნება, ისევ ასაცრელი და კვლავ შექმნის პრობლემებს.
_რაც შეეხება კანონს, რა ეტაპზეა მისი მომზადება?
_კანონი მომზადებულია, შესულია პარლამენტში და დაბლოკილია. თავის დროზე გიორგი ცაგარეიშვილმა პროგრესი შემოიტანა ქართულ საპარლამენტო რეალობაში. არცერთი ხელისუფლების პირობებში არ მომხდარა, ასეთ ჰუმანურ საკითხებზე დაფიქრებულიყვნენ. ჩვენ ვიყავით კანონპროექტის განხილვაზე.
_აგვარებს ეს კანონპროექტი არსებულ პრობლემებს თუ არის კიდევ საკითხები რაც ვერ დარეგულირდება?
_მე რამდენადაც მაშინ გადავხედე კანონპროექტს, ჩემი სუბიექტური აზრია, რომ სრულად ვერ მოაგვარებს. ეს არის შედარებით უკეთესი ვარიანტი, ფართო, მაგრამ სულ არქონას ჯობს.
_კონკრეტულად რა საკითხებს დაარეგულირებს კანონი?
_უნდა მოწესრიგდეს ცხოველთა ვაჭრობის საკითხი, სადაც პოპულაციის მართვა იქნება შესაძლებელი. კანონპროექტში ყველაფერი გაწერილი იყო. საუკეთესო პრაქტიკის ქვეყნები ავიღეთ და მათი კანონმდებლობის მიხედვით ჩამოვწერეთ ჩვენი შეხედულებები, რომელიც გარემოს დაცვის კომიტეტის იურისტებმა იმუშავეს კანონპროექტის სახე მიეცათ.
_მთავრობას ამ მიმართულებით რა ხედვა აქვს?
_ხედვა არ აქვთ საერთოდ. ყოველწლიურად ითხოვენ სააგენტოს დაფინანსების გაზრდას და უზრდიან კიდეც, თუმცა სახელმწიფოს პოლიტიკის არარსებობის გამო, პრობლემა ვერ გვარდება.
_სააგენტოს ახლანდელი ბიუჯეტი 4 მილიონი ლარი არის თუ არა იმისთვის საკმარისი, რომ პრობლემა ნაწილობრივ მაინც მოგვარდეს?
_ამ ყველაფრის მოგვარება ამ თანხით შესაძლებელია, მომხრე ვარ, რომ ტენდერი გამოეცხადებინა ხელისუფლებას, არ არის საჭირო, რომ მაინცდამაინც მუნიციპალური ატარებდეს სტერილიზაციას. დავიქირავოთ კარგი ვეტერინარები, რომ ოპერაციამ კარგად ჩაიაროს და მეტი ხარჯი არ გვქონდეს. ერთმა მუნიციპალიტეტმა და ვეტერინარმა რამდენი უნდა გაასტერილოს? აქ საჭიროა მასობრივი შეტევა სტერილიზაცია-კასტრაციაზე. ვამბობდი, რომ თითო რეგიონს ეყოფოდა ერთი ვეტერინარი და ეს არ შექმნიდა პრობლემას. სულ რამდენიმე თვე უნდა ამის სწავლას. რეანომობილი გაეკეთებინათ, ერთი მანქანა იქნებოდა საჭირო, მაშინ როდესაც სააგენტოს თანამშრომლები ძალიან მაგარი მანქანებით დადიან. ასეთ პროგრამებზე იყო თანხების დახარჯვა საჭირო, ამას ვსაუბრობდით წლების წინაც და ახლაც. თუმცა არაფერი არ არის შეცვლილი და გამოსწორებული.
_თავშესაფარზეც რომ ვისაუბროთ. რა სიტუაციაა იქ, ვინ აკეთებს მონიტორინგს? გაქვთ არასამთავრობო ორგანიზაციების შემოწმების უფლება?
_რა გითხრათ, ახლა მუნიციპალურ თავშესაფარში ჭირის ეპიდემია იმ დონეზეა, რომ კატასტროფული სიტუაციაა. რად მინდა მათი რემონტები და გათბობის სისტემა, თუ ძაღლი მოკვდება? ერთადერთი არის თეიმურაზ წიქორიძე, რომელიც მეტნაკლებად ახერხებს მათ მონიტორინგს, მაგრამ ეს არის ტექნიკური დეტალების მონიტორინგი. ისინი ამბობენ, რომ დიახ, ჩვენ გვაქვს ჭირი, ამას არც მალავენ და არც მიკვირს რომ არის, ძალიან რთულია პრევენცია. ევროპის სტანდარტების შესაბამისი სტანდარტები უნდა იყოს, რომ იქ ჭირი არ გაჩნდეს. თუ ჩვენ ვერ ვაგვარებთ ამას, თუ არ გვაქვს ინფორმაციული უზრუნველყოფა საზოგადოების, ვერ ვახერხებთ რეგიონებთან კომუნიკაციას, თუ ვერ ვაგვარებთ გამრავლების საკითხებში კანონპროექტის რაღაცნაირად განხილვას. თუ ვერ ვაგვარებთ გასტერილებული ძაღლებისთვის პირობების შექმნას და გაკონტროლებას როგორ მიდის მათი ცხოვრება, გამოდის, რომ ვერაფერს ვაკეთებთ. რა ხეირი მოაქვს ამ სამსახურს მაშინ?!
_რამდენი ხნით იტოვებენ თავშესაფარში ძაღლს?
_მაქსიმუმ 10 დღე იტოვებენ და მერე ბუნებრივ არეალში უშვებენ, მაგრამ ჩვენ გვიპოვია ასეთ ადგიალებში ძაღლები და ლეკვებიც, სადაც არც წყალია და არც საკვები. იქ გადარჩენის შანსიც არ აქვთ. ძალიან ცოტა პროცენტი აღწევს დასახლებულ პუნქტამდე.
შენიშვნა: ცხოველთა მონიტორინგის სააგენტოს პოზიციას აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით, მოგვიანებით შემოგთავაზებთ.
