ვინ იცავს საქართველოში მომხმარებელთა უფლებებს და რა სამართლებრივი ბერკეტი აქვთ უკმაყოფილო მომხმარებლებს კომპანიების წინააღმდეგ? – ეს კითხვა დიდი ხანია ტრიალებს სოციალურ ქსელში და უამრავი ფეისბუკ ჯგუფი არსებობს, სადაც ადამიანები კომპანიებზე საკუთარ კარგ და ცუდ გამოცდილებას უზიარებენ ერთმანეთს( „სასოწარკვეთილ მომხმარებელთა ჯგუფი“, „რეცეპტორი/receptor”).
ერთ-ერთ ასეთ ჯგუფში სახელწოდებით „გამოწერები ჩინეთიდან“ 2020 წლის 26 დეკემბერს გამოქვეყნდა პოსტი, სადაც მომხმარებელი მარია ზოიძე ჯგუფის წევრებს გადამზიდ კომპანია „შენი ამანათის“ შესახებ რჩევებს სთხოვდა. როგორც აღმოჩნდა, კომპანიის მფლობელი ბესიკ კაპანაძე პოსტს თვალს ადევნებდა და ერთ-ერთი მომხმარებლის, „საბავშვო ტანსაცმელი გამოწერით“, უარყოფითმა კომენტარმა გააღიზიანა, რასაც მისი მხრიდან მოჰყვა პერსონალური მონაცემების გასაჯაროვება. მომხმარებელი კომენტარში საკუთარ მოსაზრებას აფიქსირებდა და კომპანიას ლოჯისტიკას უწუნებდა, ხოლო ბესიკ კაპანაძე, ასე პასუხობდა:
„უი, ნათია ზაქაშვილი თუ არ ვცდები. სულ 27 ამანათი გაქვთ გამოწერილი ჩვენიდან ერთი წლის მანძილზე, ორჯერ წასულხართ სხვა კომპანიაში და უკან დაბრუნებლხართ ჩვენთან. მიხარია, რომ ჩამოყალიბდით მაინც… იმდენს არ იწერთ, რომ რაღაც განსაკუთრებულზე იყოს საუბარი ან პრეტენზია გქონდეთ. ჩვენთვის ძალიან წამგებიანია კლიენტი, რომელიც იმაზე მეტ ზიანს გვაყენებს, ვიდრე ამანათებს იწერს. გულწრფელად თუ გაინტერესებთ ჩემი აზრი, შეგიძლიათ სხვა კომპანიაში გადახვიდეთ… ნუ მოიშლით ნერვებს მომვალში ჩვენით“.
ნათია თვლის, რომ კომპანიამ მისი პერსონალური მონაცემები გასცა როგორც სახელისა და გვარის , ასევე მისი საქმიანობის დეტალების შესახებ, რაც კომპანიის პროფესიული საიდუმლოება უნდა ყოფილიყო და ამბობს, რომ ეს ერთადერთი პრობლემა არ არის, რაც „შენი ამანათთან“ აკავშირებს. მას რამდენჯერმე ჰქონდა შემთხვევა, როდესაც კურიერმა სხვისი ამანათი მიუტანა სახლში, თუმცა კომპანიამ შეცდომის გამოსასწორებლად არაფერი გააკეთა და ნათიას საკუთარი ხარჯებით მოუწია ამანათის მფლობელთან კუთვნილი ნივთის გაგზავნა. ნათიას ფეისბუკ პოსტის კომენტარებში რამდენიმე ადამიანი გამოეხმაურა და მხარი დაუჭირა, თუმცა ბესიკ კაპანაძემ ისინი არასასურველი კომენტარის გამო ჯგუფიდან გააძევა, მათ შორის იყო მარიამ მამუკაშვილიც, რომელსაც შემდეგნაირად უპასუხა: „ ვერ ვხვდები ამ ჯგუფში რა გინდათ? ახლავე მოვაგვარებ მაგ პრობლემას. სხვაგან მიბრძანდით და იქ ეზიარეთ მაღალ სტანდარტებს…მგონი ამ კორონამ შეარყოა ხალხის ფსიქიკა ან აგრესიის კონტროლი უჭირთ“.
კომპანიამ „შენი ამანათი“ ოპერირება 2019 წლის 19 ივნისს დაიწყო. უკვე ერთ წელზე მეტია ამ გადამზიდ კომპანიას ჩინეთიდან ტვირთი ჩამოაქვს სახმელეთო, საზღვაო და საჰაერო გზებით. ისინი ემსახურებიან როგორც ფიზიკურ, ასევე იურიდიულ პირებს. კომპნიის 100%-იანი წილის მფლობელი ბესიკ კაპანაძეა. ოფისი თბილისში, ნავთლუღის 29 ნომერში მდებარეობს, თუმცა ოფიციალურ დოკუმენტებში სხვა მისამართი აქვთ მითითებული.
ნათია ზაქაშვილი კომპანიის ერთადერთი უკმაყოფილო მომხმარებელი არ არის. ადამიანები, რომელთაც „შენი ამანათთან“ ადრე შეხება ჰქონდათ, გვიყვებიან, რომ მათ გზავნილების 2 კვირაში ჩამოტანას ჰპირდებოდნენ, თუმცა ლოდინი სამი კვირაც კი უხდებოდათ ხოლმე. ბოლო პერიოდში დაგვიანებულ რეისებს კომპანიის ადმინისტრაცია კორონა ვირუსსა და საავიაციო კომპანიის ხარვეზებს უკავშირებდა. ერთ-ერთი ყოფილი მომხმარებელი ფეისბუკ სახელით ანნა’ს შოპ, რომელსაც საკუთარი მცირე ბიზნესი აქვს, გვიყვება, რომ ჯგუფის ადმინისტრაციის, კერძოდ, ბესიკ კაპანაძის მხრიდან ბულინგისა და დამცირების მსხვერპლი გახდა. მას კომპანიასთან პრეტენზიები მომსახურების დაბალი სტანდარტისა და არაეფექტური საკურიერო მომსახურების გამო ჰქონდა, პასუხად კი შემდეგი საჯარო პოსტი მიიღო მიმოწერის სქრინებით, სადაც მომხმარებლის სახელი დამალული არ იყო:
„ის ორი ყუთი, რომელზეც გუშინ ხუთამანათიანი ბიზნესმენები ენებს იფხანდნენ, ჩამოვიდა. ტერმინალზეა, დამიდასტურეს. 5 ნივთიანებისაც გვესმის , მათი შემოსავალი ამაზეა დამოკიდებული და ცუდი გაგებით არ ვახსენებ. დაბლა სქრინებია. ვენებს იხსნიდა 4 საათი ოპერატორმა პასუხი რომ ვერ დაუბრუნა. ვიცი ნახევრად დამთავრებული ამბები არ გიყვართ და სრული სქრინებს გთავაზობთ“ – ანა თვლის, რომ მისი უფლებები დაირღვა, თუმცა იურისტთან კონსულტაცია არ გაუვლია და არ იცის, როგორ მოიქცეს მორალური და მატერიალური ზიანის ასანაზღაურებლად.
ბესიკ კაპანაძე ამ ფესიბუკ ჯგუფში, რომლის მოდერატორიც თავადაა, ხშირად აქვეყნებს ოპერატორისა და მომხმარებლის საუბრის აუდიო ჩანაწერებსაც, სადაც დაბნეული და სასოწარკვეთილი მომხმარებლები ადამიანების მხრიდან ბულინგის მსხვერპლნი ხდებიან. სალომე ხარშილაძე გვიყვება, რომ თავად გახდა მომსწრე, მომხმარებელთან სატელეფონი საუბრის შემდეგ მისი უშვერი სიტყვებით ლანძღვისა. ადამიანი ფეისბუკ სახელით „ონლაინ მაღაზია“, რომელსაც ვინაობის გამხელა არ სურს, გვიყვება იმ თაღლითური სქემის შესახებ, რომელსაც, მისი აზრით, კომპანია მიმართავს და თავადაც გამხდარა სხვერპლი:
„დიდი ხანია ჩემი პატარა ბიზნესი მაქვს, ჩინეთიდან ვიწერ ამანათებს და საქართველოში ონლაინ ვყიდი. ამ ხნის განმავლობაში არაერთი გადამზიდი კომპანია გამოვიცვალე და საკმაოდ გამოცდილიც ვარ ამ საქმეში. ჩამოტანის საფასურს ორი რამ განსაზღვრავს – წონა და მოცულობა. წონა წონაა, ვერ გაზრდიან ხელოვნურად, თუმცა ერთხელ მქონდა შემთხვევა, როდესაც გამოვწერე ქუდი და იმხელა ყუთში იდო, რომ არალოგიკურად დიდი თანხის გადახდა მომიწია 100 გრამიან ნივთში. შეუძლებელია გამყიდველს ამ ფორმით გამოეგზავნა, უბრალოდ სასაცილოა. ეჭვი მაქვს, მათ საწყობში ფუთავენ სპეციალურად დიდ ყუთებში ამანათებს, რომ დიდი თანხა ამოიღონ თითოეული ნივთიდან. ამ პრობლემით უამრავმა ჩემმა ნაცნობმა დატოვა ეს კომპანია“.
ბუნებრივია, ამ ყველაფრის შემდეგ კომპანიის მფლობელს დავუკაშირდით და კითხვები დავუსვით, თუმცა ინტერვიუზე უარი განაცხადა: „არ ვარ დაინტერესებული. არ მაქვს ამდენი დრო. წარმატებები. პულიცერის პრემიას ვერ აიღებ, მაგრამ ვიღაცა წაიკითხავს თქვენს სტატიას, კარანტინია, ხალხს ბევრი დრო აქვს“.
პასუხი კითვაზე, რომელიც სტატიის თავში დაისვა, იცავს თუ არა ვინმე საქართველოში მომხმარებლის უფლებებს, არის არავინ.
პირველად კანონი მომხმარებელთა უფლებების დაცვის შესახებ 1996 წელს ამოქმედდა და მას შემდეგ უამრავი ცვლილება შევიდა, საბოლოოდ კი 2012 წელს გაუქმნდა.
„ქართული ოცნების“ ხელისუფლების პირობებში 2015 წლის 9 სექტემბერს იურიდიულ საკითხთა კომიტეტმა „მომხმარებელთა უფლებების დაცვის შესახებ“ კანონპროექტი წარადგინა. მისი ინიციატორი პარლამენტის ევროპასთან ინტეგრაციის კომიტეტია. კანონპროექტში მოცემულია მომსახურების გაწევის საგარანტიო პირობები და მომსახურებაში ნაკლოვანებათა აღმოჩენის შემთხვევაში მომხმარებლის უფლებები. ასევე კანონის მესამე თავი ეხება მომხმარებელთა ომბუდსმენს და მოიცავს ომბუდსმენის საქმიანობის ჩამონათვალს, მის უფლებებს სასამართლოში მიმართვისას და კვლევისა და ანალიტიკური საქმიანობის შესაძლებლობას, რომლის დროსაც მას შეუძლია შეიმუშავოს რეკომენდაციები მომხმარებელთა უფლებების დაცვის გაუმჯობესების მიზნით. კანონპროექტი რამდენჯერმე განიხილეს, თუმცა საქართველოს მთავრობას კონსოლიდირებული ვერსია დღემდე არ წარუდგენია. მას ბევრი შენიშვნებიც ახლავს ძირითადად ბიზნესის მხრიდან. ბიზნეს ასოციაციის იურისტი კანონპროექტის მეორედ მოსმენით განხილვისას აღნიშნავდა, რომ იგი ამ ფორმით ბევრი კომპანიის დახურვასა და გაკოტრებას გამოიწვევს. საქართველოს ბიზნეს ომბუდსმენის განცხადებით კი „მომხმარებელთა უფლებების დაცვის შესახებ“ კანონპროექტის ტექსტზე მუშაობა უნდა გაგრძელდეს, რადგან მისი იმ ფორმით მიღება, რა ფორმითაც არსებობს, არ შეიძლება.
