“გურია ნიუსმა” ანზორ ჭითანავასთან ვრცელი ინტერვიუ ჩაწერა, სადაც იგი დეტალურად საუბრობს პროექტის საჭიროებაზე და პასუხობს იმ კითხვებს, რომლებსაც ოპონენტები გამოთქვამენ ხუდონჰესის მისამართით.
ბატონო ანზორ, დავიწყოთ ხუდნოჰესის საჭიროებით. რა სარგებელს მოუტანს ეს ჰესი ქვეყანას?
საქართველო დღეს კრიზისულ სიტუაციაშია ეკონომიკური და ენერგეტიკული თვალსაზრისით. ამიტომ ენგური და ხუდონი ჩვენი ქვეყნისთვის არის სტრატეგიული დანიშნულების ობიექტები, რომლებსაც შეუძლია თავიანთ წყალსაცავებში გამოიმუშაოს 2 მილიარდი კილოვატ/საათის რაოდენობის ელექტროენერგია.
როგორც თქვენი ოპონენტები ამბობენ, გამომუშავებული ელექტროენერგიის დიდი ნაწილი უნდა გავიდეს ექსპორტზე. გამოდის, რომ ინვესტორის ფინანსური ინტერესებისთვის შენდება ხუდონი.
ეს არის საქმეში ჩაუხედავი ადამიანების საუბარი. ვინც ამას ამბობს, იმან არ იცის, რას ნიშნავს ელექტროენეგრიის ექსპორტი. ეს არის ჭარბი ელექტრო ენერგია, რომელიც ქვეყანას აღარ სჭირდება და ინვესტორი ჰყიდის საზღვარგარეთ. სახელმწიფოს ხელშია ელექტრო გადამცემი ხაზები და ენერგიის გატანაში კომპანიას ხელი უნდა შეუწყოს.
რამდენად დიდია ხუდონჰესის სარგებელი ზარალთან შედარებით?
სარგებელი არის ის, რომ ჩვენ მივიღებთ მილიარდნახევრიან ელექტროენერგიის გამომუშავებას, რომელიც იძლევა საშუალებას, რომ არ გამოვიყენოთ გაზი, ნავთობი და სხვა ენერგომატარებლები ელექტროენერგიის მისაღებად. ეს იქნება ეკოლოგიურად სუფთა ელექტროენერგია, რაც გამოიწვევს ჰაერის დაბინძურების შემცირებას. ეს არის ამ პროექტის ყველაზე მთავარი მაჩვენებელი. რაც შეეხება ზიანს, რა თქმა უნდა გარკვეული ზიანი ადგება გარემოს. იძირება, დაახლოებით 550 ჰექტარი მიწა, რომელიც მუდმივად იქნება წყლის ქვეშ და ის ვერ იქნება საზოგადოებითვის სარგებლის მომტანი სასოფლო სამეურნეო თვალსაზრისით. თუმცა ეკონომიკური თვალსაზრისით იმ ტერიტორიის მოგება გაცილებით მეტი იქნება.
არსებობს მოსაზრება, რომ დასავლეთ საქართველოში ენგურჰესის და ხუდონჰესის ერთობლივი არსებობა იქნება დიდი საფრთხის შემცველი იმ თვალსაზრისითაც, რომ საომარ პირობებში შეიძლება მტრის სამიზნე გახდეს. დაიბომბოს და ამან გამოიწვიოს მთელი დასავლეთ საქართველოს და თურქეთის ტერიტორიის დატბორვაც. თქვენ რას იტყვით ამაზე?
მსოფლიოში კაშხლები შენდება ერთმანეთის თავზე და მთელი მსოფლიოსთვის ეს არის საფრთხე. ყველამ იცის, ერთგან თუ რამე მოხდება, ის მეორეს დააზიანებს, მეორე-მესამეს და ა.შ. ამისთვის არის გარკვეული უსაფრთხოების პარამეტრების დაცვა საჭირო. რასაც ჰქვია მონიტორინგი და რასაც ჰქვია ექსტრემალურ სიტუაციებზე მაქსიმალური გაანგარიშება. ეს ყველაფერი ჩადებულია ხუდონის პროექტში. 9 ბალზე მეტი სიხშირის მიწისძვრა თუ მოხდა, მაშინ მთელი მსოფლიო ჩაიძირება და 9 ბალზე კი არის გათვლილი.
რაც შეეხება საომარ მოქმედებების დაწყებას, ის პროგნოზირებადი პროცესია და პროექტში ასეთ შემთხვევებისთვის გათვალისწინებულია წყალსაცავების დაშვება იმ დონეზე, რა დონეზეც ის გახდება უსაფრთხო მოსახლეობისათვის და გარემო პირობებისათვის. დავუშვათ, ვერ მოვახერხეთ ამგვარი მოვლენების პროგნოზირება და წყალი გადმოვიდა, მაშინ ჩვენ ვიცით ის ზონები, საიდანაც უნდა მოხდეს მოსახლეობის ევაკუაცია, რომ ზარალი ავიცილოთ თავიდან.
მაგრამ წყალი სტამბულამდე თუ ჩავიდა და ამის ალბათობა არსებობს ენგურჰესის და ხუდონჰესის სიმძლავრიდან გამომდინარე, როგორღა მოასწრებთ მოსახლეობის გასახლებას?
არ ჩავა სტამბულამდე. ეგრე არ არის. ჰიდრალტიკას თავისი კანონები აქვს.
რას იტყვით იმ არასამთავრობოების განცხადებაზე, რომლებმაც 18 ოქტომბერს გაავრცელეს განცხადება ხუდონჰესის მშენებლობის წინააღმდეგ. მათ არგუმენტად მოჰყავთ ბევრი რამ, მათ შორის ის, რომ არ არსებობს მოსახლეობის განსახლების გეგმა, არაა დასაბუთებული პროექტის სტრატეგიული მნიშვნელობა სახელმწიფოსთვის ა.შ.
როგორ ვაფასებ? . . როგორ გითხრათ . . . ! არასაკმარისი მუშაობის შედეგია ეს ყველაფერი. მოსახლეობასთან, არასამთავრობოებთან, კიდევ სხვა ორგანიზაციებთან, რომლებმაც არ იციან, რა არის პროექტი. ეს არასაკმარისი მუშაობა იძლევა ეჭვების საფუძველს. მათ მიერ დასმულ შეკითხვებს უნდა გაეცეს პასუხი. ოღონდ ეს პასუხი უნდა იყოს მყისიერი. ჩვენთან ასე ხდება, მე ვლაპარაკობ ჩემთვის, ის ლაპარაკობს თავისთვის და ამ საკითხების ერთმანეთთან შეჯერება არ ხდება. ეს არის ჩვენი ქვეყნის ნაკლი, ჩვენი კულტურის ნაკლი, რომ ჩვენ არ შეგვიძლია ერთმანეთთან ლაპარაკი.
სხვა უნივერსიტეტის სტუდენტები გამოდიან პროექტის წინააღმდეგ, აწყობენ აქციებს, ხაიშშიც ჩავიდნენ მოსახლეობის მხარდასაჭერად, რა არგუმენტებით მოახერხებთ მათ დარწმუნებას?
მე საბჭოთა კავშირიდან მოვყვები ამ პროექტს. იმ პერიოდში მე მოვახერხე ეს. კომუნიკაცია გვქონდა ყველასთან და მთელმა პროფესიულმა ელიტამ გადაწვიტა, რომ ხუდონი არ უნდა გაჩერდეს. ხუდონი უნდა აშენდეს იმ პარამეტრებით, რაც არის დაგეგმილი, მაგრამ უნდა გაძლიერდეს კონტროლი, უნდა ამაღლდეს მშენებლობის კულტურა და ეს მოვახერხე იმ პერიოდში.
როგორც ცნობილია, მაშინაც იმართებოდა საპროტესტო აქციები და ხუდონჰესის მშენებლობის შეჩერება ამანაც გამოიწვია.
არა, როგორ გეკადრებათ! აქციებით კი არა, პოლიტიკური გადაწვეტილება იყო ეს, რომელიც ყველამ კარგად იცის, საიდან მოდიოდა. არაფრის გამჩერებლები ეგენი არ იყვნენ. ზურაბ ჟვანიასთანა იდეოლოგი „მწვანეთა პარტიას“ არ ჰყოლია. ის მაშინ პარტიის ლიდერი იყო და ეწინააღმდეგებოდა ხუდონს, მაგრამ პრემიერ მინისტრი რომ გახდა, საზოგადოებასთან პირველივე შეხვედრაზე აღიარა, რომ შეცდომა დაუშვა, როდესაც ხუდონის წინააღმდეგ გამოდიოდა. არსებობს სატელევიზიო კადრები, რომლებშიც მისი ეს პოზიცია ოფიციალურად დაფიქსირებულია.
თქვენ ახსენეთ, რომ ხუდონი საბჭოთა პერიოდის პროექტია. ოპონენტები სწორედ პროექტის სიძველეზე აკეთებენ აქცენტს. მათი განცხადებით, 30 წლის წინანდელი გეგმით შენდება ჰესი და თანამედროვე სტანდარტები მასში გათვალისწინებული არაა. მართლაც ასეა ?
ესაა რიტორიკული შეკითხვა. საერთოდ, ჰიდროსადგურების მშენებლობები არა ერთ და ორ წელზეა გათვლილი, არამედ – საუკუნეებზე. აი, მაგალითად, ენგურის თაღოვანი კაშხალი 200-წლიან ექსპლუატაციაზეა განსაზღვრული. ე. ი. 200 წლის განმავლობაში ის არ ძველდება.
რა თქმა უნდა, წლების გასვლასთან ერთად ხუდონის პროექტმა რაღაც ცვლილებები უნდა განიცადოს. განსაახლებელი და მოსაწესრიგებელია კომუნიკაციები ადგილზე და ესეც გასათვალისწინებელია. მაგრამ იქ, სადაც განსაზღვრულია ნაგებობის ტიპი, მისი ადგილმდებარეობა, იქ დამატებითი შესწავლები უნდა განხორციელდეს არა ნაგებობების გამოსაკვლევად, არამედ-გეოლოგიური და საინჟინრო პირობების შესასწავლად, რამდენად შეიცვალა არინდელთან შედარებით.
კვლევა ამჟამინდელი პირობების გათვალისწინებით ჩატარებულია?
რა თქმა უნდა, ეს კვლევა ჩატარდა. 3 წელია სხვადასხვა კომპანიები ამაზე მუშაოებენ. აქვთ ანგარიშები დადებული.
თუმცა ხალხს ამგვარი გამოთქმები, რომ პროექტი ძველია, გულს ფხანს. “აი, ნახე? ჯერ კიდევ საბჭოთა კავშირში ჩარჩენილები არიან, ვერ გამოვიდნენ იქიდან”. ერთმა გამომსვლელმა ისიც კი თქვა:”კაშხლები რად გვინდა, გვირაბებში შევუშვათ წყალი და იქიდან მივაწოდოთ ტურბინაზე გენერატორებსო”. ყველაფერს ხომ არ უნდა ავყეთ!
რაც შეეხება მოსახლეობას, მათი ინტერესი გასათვალისწინებელია. ისინი არ არიან თანახმა, დატოვონ საკუთარი საცხოვრებელი ადგილები.
ჩვენ მაშინ არცერთი მომდურავი მოსახლეობიდან არ გვყოლია. ყველასთან გვქონდა საერთო ენა გამონახული. ყველა გვყავდა აღწერილი და კომპენსაციის თანხა მიჩენილი და ისინი ელოდებოდნენ ამას, არა – ერთ დღეში, არამედ – ეტაპობრივად. ახლა გამწვავებულია სიტუაცია, იმიტომ რომ 35 წელი გავიდა და ამ ხალხმა არ იცის, გადაასახლებენ, თუ არა და გაღიზიანებულები არიან. ვის უკვირს, რომ ის ხალხი წინააღმდეგია?! მე არ მიკვირს, მაგალითად. იმათთან მუშაობაა საჭირო. მათ უნდა უთხრან: “სახლსაც აგიშენებ, კომპენსაციასაც გადაგიხდით და მანქანასაც გიყიდი, კარგად რომ იცხოვრო”.
ბატონო ანზორ, აქ არის ერთი მომენტი, რასაც მშობლიური კუთხის სიყვარული ჰქვია და რასაც ვერაფერი შეგიცვლის . . .
გასაგებია, მაგრამ ჩვენ, საქართველო, გამონაკლისი ხომ არ ვიქნებით? თქვენ იცით, ნილოსზე როცა ააშენეს ასუანის კაშხალი, რა ისტორიული ძეგლები გადაიტანეს და სხვა ადგილებზე დადგეს?! ჩინეთში 3 მილიონი ადამიანი, 1 მილიონი ოჯახი, გადაასახლეს იმისათვის, რომ კაშხალი აეშენებინათ?! მაგრამ მე არ მინდა ვთქვა, რომ ჩვენც ისე უნდა გავიმეოროთ. ჩვენ ჩვენი ინტერესებიდან გამომდინარე უნდა ვიმოქმედოთ. იქ 260 ოჯახი იყო და ახლა 180 დარჩა. დანარჩენები წავიდნენ, იმიტომ რომ იქ არის არანაირი წარმოება, არანაირი პერსპექტივა ცხოვრებისათვის. მე მაგალითად, იმ ხალხს არსად შორს არ წავიყვანდი. იქვე დავასახლებდი ახლოს, მოვუწყობდი საკარმიდამოს, დავასაქმებდი მშენებლობებზე. ჰესის აგებას იქ სხვადასხვა საწარმოების ამოქმედებაც მოჰყვება და ისე მოხდება, რომ იქ მაცხოვრებელი ხალხი, პირადად, მე მეტყვის მადლობას!
