რომლებიც მრავალტონიან ავზებში იყო მოთავსებული. ეს იყო რეაქტიული საწვავი _ მელანჟი და სამინი, რომელიც სარაკეტო წვრთნების დროს მხოლოდ რაკეტებისთვის გამოიყენებოდა და მისი სხვა დანიშნულებით მოხმარება გარკვეულ საფრთხეებთან იყო დაკავშირებული. ამ ტერიტორიას, ვიდრე სამხედრო ბაზა მოქმედი იყო, 24-საათიანი გაძლიერებული დაცვა იცავდა, შემდეგ კი უმეთვალყურეოდ მიტოვებულ ავზებს მოსახლეობამ სარქველი მოხადა და სწორედ მაშინ დაიწყო მათი უბედურება: ინტოქსიკაციები, ონკოლოგიური დაავადებების სიმრავლე, დაქვეითებული მხედველობა, გადამხმარი ციტრუსი, დაბინძურებული ეკოლოგია…. ეს მერიისთვის ჩვეულებრივ ყოველდღიურობად იქცა.
_ მდგომარეობა რომ ძალიან რთულია, დიდი ხანია ყველამ იცის, მაგრამ ვერც ერთმა ხელისუფლებამ ვერ მოიცალა ამ პრობლემის მოსაგვარებლად; არადა, უკიდურეს განსაცდელში მყოფი ადამიანები დაუყოვნებლივ საჭიროებენ დახმარებას. წლებია ამ საკითხთან დაკავშირებით მრავალი მედიასაშუალებით მიეწოდა ინფორმაცია ფართო საზოგადოებას, მაგრამ მხოლოდ ჟურნალისტთა ძალისხმევა არ არის საკმარისი ამ პრობლემის გადასაჭრელად. სოფელ მერიის საკრებულოს მდივანი, აწ გარდაცვლილი ნინო ვასაძე ამ საქმეს შეეწირა. მრავალმა ადამიანმა მოინდომა გაუსაძლის მდგომარეობაში მყოფი ხალხის დახმარება, მაგრამ, სამწუხაროდ, ბევრი მათგანი დაიღუპა. სპეციალისტთა განმარტებით, თანდათან იზრდება და ახალგაზრდავდება ონკოლოგიურ ავადმყოფთა რიცხვი. როგორც ამბობენ, წინა წლებთან შედარებით გაზრდილია წელიწადში დაღუპულთა პროცენტული რაოდენობა. თუ დროულად არ იქნა ჩატარებული კომპლექსური გამოკვლევა იმ ტერიტორიის, სადაც ადრე სოფელ მერიაში ყოფილი სამხედრო ბაზა იყო, შედეგი შეიძლება გაცილებით სავალალო იყოს! _ აცხადებს “გურია ნიუსთან” საუბრისას ჟურნალისტი გოჩა ჭანიშვილი, რომელიც ამ საკითხით წლებია დაინტერესებულია.
_ ეს პრობლემა, როგორც კი შეიქმნა, მაშინვე ცნობილი გახდა საზოგადოებისთვის. იმ წლებში (საუბარია 90-იან წლებზე), ნაკლებად ეცალათ მსგავსი პრობლემების მოსაგვარებლად, მაგრამ როცა მერიის ყოფილ სამხედრო ბაზის ტერიტორიაზე იარაღის საწყობი აფეთქდა, გაზეთ “ალიონში” გამოქვეყნდა ჟურნალისტ დათო კუტუბიძის ვრცელი სტატია “გურია დენთის ნაღმზე”, რომელშიც მოსალოდნელ პრობლემებზეც იყო საუბარი. საზოგადოება მოითხოვდა ყურადღება მიექციათ ამ საკითხისთვის, მაგრამ არანაირი შედეგი არ მოჰყოლია.
“ვარდების რევოლუციის” შემდეგ, მმართველი პარტიის ოფისში თხოვნით მოვიდა სოფელ მერიის საკრებულოს მდივანი, ნინო ვასაძე და დახმარება მთხოვა. გავეცანი მის ხელთ არსებულ მასალას და დავრწმუნდი, რომ ეს საკითხი დაუყოვნებლივ რეაგირებას საჭიროებდა. დავიწყე დამატებით ინფორმაციის მოძიება და სწორედ მას შემდეგ ჩემი ცხოვრება დანაღმულ ველზე სიარულს დაემსგავსა. საქმე იმაშია, რომ ვინც ამ პრობლემის შექმნას მისცა სათავე, ჩათვალეს, რომ მე დაკარგული მატერიალური ღირებულების გამოძიებას ვცდილობდი. საქმე იმაშია, არც მაშინ და არც ახლა ეს საკითხი ჩემს კომპეტენციაში არ შედის. ნამდვილად არ მაინტერესებს რა არის დაკარგული და ვინ რა მიითვისა, ერთადერთი რის სურვილიც მქონდა და მაქვს არის ის, რომ ამ გაუსაძლის მდგომარეობაში ჩავარდნილი ხალხისთვის მიექციათ სათანადო ყურადღება.
ხალხის ასეთი მძიმე მდგომარეობა გამოიწვია იმან, რომ უკვე გაძარცულ და იავარქმნილ ტერიტორიაზე ადგილობრივმა მოსახლეობამ ჯართის მოპოვების მიზნით რკინის ნარჩენების შეგროვება დაიწყო. სწორედ მაშინ მიაგნეს მიწაში დამარხულ სარაკეტო სითხეებს, რომლებიც მრავალტონიან ავზებში იყო მოთავსებული. ეს იყო რეაქტიული საწვავი მელანჟი და სამინი, რომელიც სარაკეტო წვრთნების დროს მხოლოდ რაკეტებისთვის გამოიყენებოდა და მისი სხვა დანიშნულებით მოხმარება გარკვეულ საფრთხეებთან იყო დაკავშირებული. მინდა აღვნიშნო, რომ ამ ტერიტორიას, ვიდრე სამხედრო ბაზა მოქმედი იყო, 24-საათიანი გაძლიერებული დაცვა იცავდა, შემდეგ კი უმეთვალყურეოდ მიტოვებულს მოსახლეობამ სარქველი მოხადა და სწორედ მაშინ დაიწყო მათი უბედურება.
_ იქნებ, კონკრეტულად გვითხრათ, რა უბედურება გამოიწვია ამ საწვავის მოპოვებამ?
_ როცა ავზებს სარქველი მოხადეს, ხალხმა არ იცოდა, რა დანიშნულებით გამოეყენებინა ეს საწვავი. ბევრმა ლამფაშიც კი ჩაასხა; მოგეხსენებათ, იმ დროს უშუქოდ იყო დარჩენილი მთელი საქართველო და ხალხს ეგონა, გვეშველაო, მაგრამ უკვე დილით ბევრ მათგანს მხედველობა დაქვეითებული ჰქონდა. გარდა ამისა, ჯანმრთელობის სხვა პრობლემაც რომ გამოიკვეთა, მოსახლეობამ თვითდაკვირვება აწარმოა და დარწმუნდნენ, რომ სწორედ ეს მათთვის უცნობი საწვავი უქმნიდათ საფრთხეს.
აღმოჩნდა, რომ ავზზე მათ მიერ გაკეთებული სარქველი უკვე დამდნარიყო და დახმარებისათვის ადგილობრივ ხელისუფლებას მიმართეს. საკრებულოს მდივანი, ნინო ვასაძე აქტიურად ჩაება ამ საკითხის გარკვევაში. მოსახლეობის მოთხოვნით ოზურგეთის რაიონის საკრებულოს მაშინდელმა ხელმძღვანელობამ გაგზავნა მოთხოვნა თავდაცვის სამინისტროში, ტერიტორიის კომპლექსურად შესასწავლად. თავდაცვის სამინისტროდან მოვიდა განმარტება, რომ ეს ტერიტორია მათ ბალანსზე არ ირიცხებოდა და ეკონომიკისა და ქონების მართვის სამინისტროს კუთვნილება იყო. ამ სამინისტროდან კი ასეთი შინაარსის წერილი მოვიდა _ ქონება გინდ იყიდეთ, გინდ გაყიდეთ, ან რაც გინდათ ის უყავითო! იქ არსებული პრობლემა რომ მათ არ ეხებოდა, ეს თავისთავად ცხადი იყო ამ პასუხიდან გამომდინარე. საქმე კიდევ უფრო იმან გაართულა, რომ თანდათან იმატა სხვადასხვა სახის დაავადებებმა. მეცნიერთა გარკვეული კვლევის შემდეგ მიიღეს გადაწყვეტილება ამ საშიში საწვავის ორივე კომპონენტის განადგურების შესახებ, რადგან მათი სულ მცირე რაოდენობით შეერთება უდიდეს საფრთხეს შეუქმნიდა არა მხოლოდ გურიას, არამედ დასავლეთ საქართველოს.
მოკლედ, დაიდო დასკვნა, რომ ეს საწვავი მეტად საშიში იყო ცოცხალი ორგანიზმისათვის და აუცილებელი იყო მისი გარდაქმნა და სხვა სახის მიცემა. შეიძლებოდა მისგან წარმოებულიყო აზოტოვანი სასუქი, მაგრამ არასაკვები პროდუქტებისათვის. მოხდა ისე, რომ მრავალგზის მოთხოვნის შემდეგ, სოფელ მერიაში ჩამოვიდა ფიზიკა-ქიმიის გაერთიანებული ლაბორატორია თბილისიდან. ამ ლაბორატორიამ ერთ-ერთი კომპონენტისგან ადგილზე აწარმოა აზოტოვანი სასუქი და მოსახლეობაში დაარიგა. სწორედ იმ წელს მოვიდა მერიასა და გოგორეთში ციტრუსის დიდი მოსავალი და როგორც მოსახლეობა იხსენებს, ერთი ცალი მანდარინი თითქმის 300 გრამი იყო, ხოლო ფორთოხალი ნახევარ კილოგრამს აღემატებოდა. მომდევნო წელს ხემ კურკანტელას ტოლი ნაყოფი მოისხა, ხოლო მესამე წელს ციტრუსის ხე გახმა. მუტანგენებით სავსე ამ პროდუქტს ფართო მოხმარება ჰქონდა იმ წელს და, რა თქმა უნდა, უკვალოდ არ ჩაუვლია. მას შემდეგ კიდევ უფრო გავრცელდა სხვადასხვა სახის დაავადებები. ამბობენ იმასაც, რომ საწვავის გარკვეული რაოდენობა დაიღვარა და ნიადაგს შეერია. იმ ტერიტორიის დიდი ნაწილი მოსახლეობას საყანე ფართობებად დაურიგეს. იქ რომ უამრავი პრობლემაა დაგროვილი და ხალხი მართლაც გაუსაძლის პირობებში ცხოვრობს ეს ბევრმა სპეციალისტმა დაასკვნა, ბევრჯერ ითქვა და ბევრჯერაც დაიწერა, მაგრამ პრობლემა ისევ მოუგვარებელია და ისევ უმძიმესია იქ არსებული სიტუაცია.
_ ბატონო გოჩა, იქნებ დააკონკრეტოთ რა სახის დაავადებებმა იჩინა თავი და რატომ არ ხერხდებოდა ამ საკითხის მიმართ უფრო მეტი ყურადღების მიქცევა?
_ პირველ ეტაპზე, ინტოქსიკაციური დავადებები გამოვლინდა, ხოლო შემდეგ ონკოლოგიურმა დაავადებებმა იჩინა თავი. იმ წლებში მეტად რთული იყო დაავადებების გამოკვლევა და მოსახლეობამ დიდი დანაკლისი განიცადა. ვიდრე სტატისტიკური აღრიცხვა მიმდინარეობდა, ცნობილი იყო თუ რა ოდენობის ონკოლოგიური ავადმყოფი დაიღუპა. დღეს, სამწუხაროდ სტატისტიკა არ წარმოებს. მინდა ისიც ვთქვა, რომ თბილისში უამრავ ადამიანს დავუკავშირდი, რომლებიც წარმოშობით ოზურგეთიდან არიან, მათ შორის იყო მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, ონკოლოგი ციცო ხარაიშვილი. ძალიან დიდი ყურადღებით მომისმინა ქალბატონმა ციცომ და ისიც აღნიშნა, რომ ეროვნულ ონკოლოგიურ ცენტრში ავადმყოფები იმ რეგიონებიდან ჭარბობენ, სადაც ყოფილი საბჭოთა ბაზები იყო. მეტი რაღა უნდა ვთქვა, სპეციალისტები ადასტურებენ, რომ საკითხი მწვავეა და სასწრაფოდ მოსაგვარებელი.
_ ნუთუ ამ წლების განმავლობაში არ გამოჩნდა ადამიანთა გუნდი, რომლებიც ძირეულად შეისწავლიდა ამ პრობლემას და შეეცდებოდა მის მოგვარებას?
_ ზემოთაც ვთქვი, რომ ბევრი ადამიანი შეეცადა მხარში ამომდგომოდა ამ საკითხის მოგვარებაში, მაგრამ, სამწუხაროდ, ბევრი მათგანი გარდაიცვალა, ზოგიერთი კი არ აღმოჩნდა იმ შესაძლებლობის, თანამდებობრივ მდგომარეობას ვგულისხმობ, რომ საკითხი ბოლომდე მიგვეყვანა. სულაც არ მინდა პოლიტიზირებული სახე ჰქონდეს ამ მწვავე თემას, მაგრამ სამწუხაროდ, ვერა და ვერ ავუარეთ გვერდი პოლიტიკას, რადგან ქვეყანაში მიმდინარე დაულაგებელი სიტუაცია ყოველთვის უკანა პლანზე წევდა ამ საკითხის მოგვარებას.
_ ახლა რა ეტაპზეა ეს საკითხი?
_ ვერ გეტყვით! მხოლოდ ერთი შემიძლია ვთქვა: მრავალი ჩემი კოლეგაა დაინტერესებული ამ საკითხით. ვიცი, რომ ჟურნალისტთა ჯგუფი სულ მალე თბილისიდან ჩამოვა და შეეცდება ამ საკითხის შესწავლას. კარგი იქნება ამ საკითხით ხელისუფლება დაინტერესდეს და ერთხელ და სამუდამო მოხდეს სრული გამოკვლევა ამ პრობლემის და ხალხის სასიკეთოდ გადაწყვეტა. პოლიტიკამ არ უნდა გადაფაროს პრობლემა, რომელიც სიცოცხლისთვის საფრთხეს წარმოადგენს.
