ამ სკანდალური დასკვნის ავტორი სახელმწიფო აუდიტის სამსახურია, რომელმაც ცოტა ხნის წინ ეროვნული მუზეუმში დაცული ფონდების დაცვა-აღრიცხვის მდგომარეობა შეისწავლა და ასეულობით ექსპონატის დანაკლისიც აღმოაჩინა.
მუზეუმის პასუხისმგებელი პირების განმარტებით ხშირად აღურიცხავად და სათანადო დოკუმენტაციის გარეშე ხდებოდა ექსპონატების საგამოფენო დარბაზებში გატანა და სხვადასხვა დაწესებულებებზე გადაცემა.
საელჩოებისთვის გადაცემული ექსპონატები
აუდიტის სამსახურმა დაადგინა, რომ ამერიკაში საქართველოს საელჩოში გატანილია: ფერწერა – 10; გრაფიკა – 20; გობელენი – 3; ჭედურობა – 13.
საქართველოს საელჩო ირანში: ფერწერა – 4; გრაფიკა-6.
საელჩო თურქეთში: ფერწერა – 2; გრაფიკა – 5;
საელჩოებში სულ 69 ექსპონატია გატანილი, მათი უმრავლესობა უკვალოდ არის გამქრალი.
მუზეუმში აუდიტორების გამოჩენის შემდეგ საქართველოს საელჩომ სომხეთში 2006 წელს გატანილი 11 ნახატი უკან დააბრუნა. 6 ფერწერული ტილო კი არ იძებნება.
რუსეთსა და სომხეთში დაკარგული ექსპონატები
1991 წელს ეროვნულ გალერეაში გაჩენილმა ხანძარმა ექსპონატებთან ერთად დოკუმენტაციაც გაანადგურა. შესაბამისად სრულყოფილი ინფორმაცია ხანძრამდე სხვადასხვა ორგანიზაციებზე დროებით გადაცემული ექსპონატების შესახებ, გალერეის თანამშრომლებს არ გააჩნიათ. შემორჩენილი ინფორმაცია კი ასეთია:
1979 წელს შალვა ამირანაშვილის სახელობის სახელმწიფო მუზეუმიდან ი. აივაზოვსკის (1817-1900) ნამუშევარი “ბაირონის ჩასვლა წმ. ლაზარეს კუნძულზე” ერევანში გამოფენაზე გაიგზავნა. სომხეთიდან აივაზოვსკის სხვა სურათი “პეიზაჟი” დაბრუნდა, რომელსაც თან ახლდა წერილობითი თხოვნა სურათების გაცვლის შესახებ. ხელოვნების მუზეუმის ხელმძღვანელობამ გაცვლაზე უარი თქვა და სომხეთის მხარეს ნამუშევრის დაბრუნების ვადა სამი წლით გაუგრძელა. აღნიშნული ვადა კარგა ხანია გავიდა, სურათი კი ჯერ არ დაბრუნებულა. ნამუშევრის დასაბრუნებლად ქართულ მხარეს არანაირი ღონისძიება არ განუხორციელებია. სომხეთის მიერ გამოგზავნილი სურათი კი ამ დრომდე ინახება მუზეუმში ისე, რომ საინვენტარო დავთარში რეგისტრირებულიც კი არ არის.
არაერთი ფერწერული ნამუშევარი მათივე ავტორების წყალობით დაიკარგა. მხატვრებს თითქოსდა გამოფენების მოსაწყობად დროებით გაჰქონდათ ტილოები, რომლებსაც უკან აღარ აბრუნებდნენ,
1982 წელს სამხატვრო აკადემიის პედაგოგმა მ.ბაქრაძემ დროებით სარგებლობისთვის ერთი თვის ვადით წაიღო მის მიერვე შესრულებული 7 ნამუშევარი, სურათები უკან არ დაბრუნებულა, მიზეზი უცნობია. 1981 წელს მხატვარმა ბობოხიძემ ასევე დროებით სარგებლობისთვის გაიტანა მის მიერვე შესრულებული ნამუშევრები, შემდეგ კი უარი თქვა დაბრუნებაზე. მუზეუმს მომხდარზე არანაირი რეაგირება არ მოუხდენია.
1987 წელს ხელოვნების მუზეუმიდან სსრ მინისტრთა საბჭოს დროებით გამოსაფენად გადაეცა გ. გაბაშვილის “ხევსურები დღეობაში”. ტილო მუზეუმში აღარ დაბრუნებულა, არც არავის მოუძებნია.
2003 წლის 20 მარტს რუსეთის სამხატვრო აკადემიამ საქართველოს კულტურის სამინისტროსგან მოსკოვში კავკასიის ხალხთა ისტორიისაა და კულტურისადმი მიძღვნილ გამოფენაზე თანამედროვე რუსული ხელოვნების 5 ექსპონატის გაგზავნა ითხოვა. ნამუშევრები დღემდე არ დაბრუნებულა საქართველოში.
ასევე, კულტურის სამინისტროს გადაწყვეტილებით, მოსკოვში სამხატვრო აკადემიაში გამოსაფენად გაიტანეს ბ. ფოგელის “თელავი”, რაც უკან არ დაბრუნებულა. ფონდის მცველის განმარტებით ეს სურათი მხატვარმა ზურაბ წერეთელმა საქართველოში ჩამოიტანა და საკუთარ სახლში ინახავს.
70-იან წლებში სხვადასხვა ქალაქებში ეწყობოდა ზ. ნიჟარაძის სურათების გამოფენები, რისთვისაც ხელოვნების მუზეუმიდან დროებით გაჰქონდათ მისი ნამუშევრები. აქედან 5 სურათი უკან არ დაბრუნებულა. მხატვრის განმარტებით, ისინი მისი ნებართვის გარეშე გაიყიდა მოსკოვში. თუმცა, მუზეუმის ბალანსიდან ჯერ არ მოხსნილა.
“ექსიმბანკში” გამქრალი ექსპონატები
1994 წელს თურქულ “ექსიმბანკს” ბანკის შენობაში ქართველ მხატვართა ნამუშევრების დროებით გამოფენის მოწყობის მიზნით 27 ექსპონატი გადაეცა: 10 ფერწერული, 7 გრაფიკული, 5 ჭედურობა და 5 გობელენი. ხუთივე გობელენი და სამი ფერწერული ტილო 1999 წელს დაბრუნდა გალერეაში, 7 ფერწერული ტილო, 7 გრაფიკული და 5 ჭედურობა უკვალოდ გაქრა. აღსანიშნავია, რომ მათ მოსაძებნად მუზეუმს არაფერი გაუკეთებია.
ამავე ბანკისთვის 1994 წელს დროებით გადაცემული 19 ნამუშევრიდან 15 ექსპონატი “ვითიბი ბანკმა” დააბრუნა. 4 ექსპონატის ბედი კი გაურკვეველია.
ფონდების მცველების განმარტებით, რომლებაც დროებით სარგებლობაში გადაცემული ექსპონატების ადგილზე შემოწმება ევალებოდათ, ბანკის დაცვა მათ შენობაში შესვლის უფლებას არ აძლევდა.
1998 წელს ტურიზმისა და კურორტების დეპარტამენტს 10 ფერწერული ტილო ჩაბარდა, უკან არც ერთი არ დაბრუნებულა.
1995 წელს 18 ფერწერული ტილო ჩაბარდა პროკურატურის საფინანსო-სამეურნეო სამმართველოს, აქედან 14 ექსპონატი აუდიტის პერიოდში დაბრუნდა, სამი კი დაკარგულია.
1999 წელს კინემატოგრაფისტთა კავშირს გადაცემული აქვს 10 ნამუშევარი, რაც უკან არ დაბრუნებულა.
როგორც გაირკვა, მუზეუმებში დაცული ექსპონატების და კოლექციების ინვენტარიზაცია ათწლეულების მანძილზე არ ტარდებოდა.
1960 -2007 წლებში ინვენტარიზაცია 96 ფონდში ჩატარდა, რის შედეგადაც 866 ერთეულის დანაკლისი აღმოჩნდა. 2007-2012 წლებში ჩატარებული ინვენტარიზაციის შედეგად კი ვერ მოიძებნა 274 ექსპონატი .
აუდიტის სამსახურის მტკიცებით, 1966 წლიდან მუზეუმების ფონდების სრულყოფილი აღწერა არ მომხდარა.
