“გურია ნიუსი” ამ და სხვა საკითხებზე საქართველოს ევანგელურ-ბაპტისტური ეკლესიის მთავარეპისკოპოს, თეოლოგიის დოქტორ მალხაზ სონღულაშვილს ესაუბრა.
მალხაზ სონღულაშვილი:
_ ლგბტ საზოგადოების თემა ახალია ჩვენი საზოგადოებისთვისაც და ჩვენი ეკლესიებისთვისაც, მაგრამ თავისთავად ცხადია, ამ ხალხის რეალურად არსებობა ახალი არ არის – ისინი ყოველთვის იყვნენ და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში მონაწილეობდნენ, თუმცა, მათი არსებობა ყოველთვის მიჩუმათებული იყო.
ჩვენი ეკლესიისათვის გამოწვევა იყო 17 მაისის მოვლენები, რომელიც მძიმედ მისაღები და მოსანელებელი იყო როგორც ქრისტიანული თემისათვის – ადამიანის დევნა ნებისმიერი ფორმით და მიზეზით ქრისტიანობის სახელით სრულებით მიუღებელია და შესაბამისად, ჩვენმა ეკლესიამ ამასთან დაკავშირებით თავისი პოზიცია გამოხატა და დაიწყო საუბარი იმის შესახებ, თუ როგორ გავიგოთ ეს საკითხი. გამოგიტყდებით, საუბრების პირველმა რაუნდებმა ძალიან დაძაბულ ატმოსფეროში ჩაიარა. დღესაც ჩვენ ყველანი ვღელავთ და განვიცდით ამ ამბავს.
ჩვენი ეკლესიის წიაღში ამის შესახებ ერთი აზრი არ არის ჯერ ჩამოყალიბებული და გასაკვირიც იქნება, რომ ასე ყოფილიყო. ჯერ არანაირი საერთო საეკლესიო გადაწყვეტილება არ მიგვიღია. ცხადია, აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ჩვენი ეკლესია ცალსახად გმობს აღვირახსნილობის ყოველგვარ გამოვლინებას, იქნება ეს ჰეტეროსექსუალური თუ ჰომოსექსუალური.
ამ დროისათვის მიმდინარეობს ფენომენოლოგიური საუბარი სექსუალობასა და ჰომოსექსუალობაზე ბიბლიური მოწმობის, თეოლოგიური აზროვნებისა და მეცნიერების უკანასკნელი მონაცემების შუქზე. ამ პერსპექტივების განხილვისა და შეჯერების შედეგად ეკლესიამ შესაძლოა მიიღოს გადაწყვეტილება და განცხადება გააკეთოს. თუმცა, ეს დღეს-ხვალ არ იქნება, ამას დრო სჭირდება. ამ საკითხში შეცდომის დაშვება საზიანო იქნება ყველასთვის.
ერთი მხრივ, ამ თემის სენსიტიურობის გამო და მეორე მხრივ, იმის გამო, რომ საუკუნეების განმავლობაში ტაბუდადებული იყო არათუ ეს თემა, არამედ ზოგადად სექსუალობა. განსაკუთრებით, რელიგიურ სფეროში ყოველთვის საჩოთირო თემად ითვლებოდა და მსჯელობისათვის დახურული იყო. ამიტომ, ასეთ რელიგიურ სივრცეში, სადაც სექსუალობაზე არ არის ლაპარაკი, უცებ ლგბტ თემაზე საუბრის დაწყება, რა თქმა უნდა, ძალიან მოულოდნელი და მტკივნეულია. პირველ რიგში კი, ეს ემოციური პრობლემა უფროა, ვიდრე ინტელექტუალური. იმის გამო, რომ ეს ჩვენთვის შეუსწავლელი მოვლენაა, ჩვენ ძალიან ბევრი სტერეოტიპი და ცრუ წარმოდგენა გვაქვს ამის შესახებ.
_ დაახლოებით, რა დრო დასჭირდება თქვენს ეკლესიას გადაწყვეტილების მისაღებად და ამ პროცესში თუ იქნებიან ჩართულნი სხვა ეკლესიებიც?
_ ძნელი სათქმელია ზუსტად როდის, რადგან ეს გრძელი პროცესია. ჩვენს ეკლესიაში ალბათ, ქართული ტემპერამენტულობის გამო, არის სურვილი, რომ რაც შეიძლება სწრაფად მოხდეს ეს. თუმცა, მე არ მგონია, რომ ასეთი სიჩქარე გამართლებული იყოს.
თუ მხედველობაში მივიღებთ სხვა უფრო დაწინაურებული ეკლესიების გამოცდილებას, რომელთაგან ზოგმა ეს გზა 50, 30 თუ 10 წლის წინათ გაიარეს, თითოეულ ეკლესიას დიდი დრო დასჭირდა ყოველივე ამის შესასწავლად და დასადგენად – 20, 15, 10 წელი. მაგალითად, თუ ევროპულ ან ამერიკულ გამოცდილებაზე ვისაუბრებთ, ზოგიერთი ეკლესია ამის შესახებ წლების განმავლობაში მსჯელობდა და შემდეგ განაცხადა, რომ ჩვენ ამაზე ვერ ვთანხმდებით, მაგრამ ვაღიარებთ რომ გახსნილი უნდა ვიყოთ და უნდა ვემსახუროთ ყველა იმ ადამიანს, ვინც ღმერთის სახედ და ხატად არისო შექმნილი. ასეთი გადაწყვეტილება მიიღეს ეკლესიების დიდმა ნაწილმა შეერთებულ შტატებში. ისინი შეთანხმდნენ იმაზე, რომ ერთი ეკლესიის წიაღში ამ თემაზე შეიძლება განსხვავებული აზრი იყოს. ეს პოსტ–საბჭოური აზროვნებისთვის ძნელად გასაგები ამბავია, მაგრამ ვფიქრობ, რომ ასეთი გადაწყვეტილების მიღება მხოლოდ მოწიფულ საზოგადოებაში შეიძლება იყოს შესაძლებელი. ამავე სულისკვეთებისაა რომის ეპისკოპოსი ფრანცისკი, რომელმაც ამასწინად განაცხადა, რომ ეკლესიამ თავი უნდა დაანებოს ამ და მსგავს საკითხებზე კინკლაობას და მოწყალების საქმეზე მოახდინოს თავისი ყურადღების კონცენტრირება. სამხრეთ აფრიკის ყოფილმა მთავარეპისკოპოსმა დეზმონდ ტუტუმ კი მსგავსი დამოკიდებულება უფრო მძაფრად გამოხატა, როდესაც განაცხადა, რომ “ღმერთი რომ ჰომოფობი ყოფილოყო, მე მასზე არ ვილოცებდიო.”
ევროპაში უფრო სხვა მდგომარეობაა და ზოგიერთ ეკლესიაში გადაწყვეტილებაც კი იყო მიღებული, როგორი დამოკიდებულება უნდა ჰქონდეს ეკლესიას ამ თემის წარმომადგენლების ხელდასხმასთან დაკავშირებით. კერძოდ, შეიძლება თუ არა მათი ხელდასხმა, მათი ეკლესიაში მსახურება და ა.შ. მაგალითად, სკანდინავიის ქვეყნებში ამ თემაზე ზოგი საკითხი გარკვეულია, ზოგი გაურკვეველი. ხელდასხმა მისაღებია და პრაქტიკაშია, მაგრამ ჯერჯერობით არაა დადგენილი ლიტურგია, რომელიც ასეთი ადამიანების ქორწინებას აკურთხებს ეკლესიის წიაღში. ეს, მათი აზრით, სხვა განზომილების ნაწილია.
დიდ ბრიტანეთშიც ასეთი დამოკიდებულება იყო ანგლიკანურ ეკლესიაში. ოფიციალური პოზიცია ჯერჯერობით ასეთია – შეიძლება ამ თემის წარმომომადგენელი იყოს ეკლესიის წევრი, თუკი იგი არ იმყოფება აქტიურ პარტნიორობაში ამავე თემის სხვა წარმომადგენლებთან.
_ კონკრეტულად რომ მესაუბროთ, რა კუთხით მიმდინარეობს მსჯელობა თქვენს ეკლესიაში. როგორც ვიცი, ქორწინების თემის განხილვა არ ყოფილა. რა კუთხით არის მსჯელობა?
_ რაზეც სინოდის ყველა წევრი თანახმა და ერთსულოვანია, არის ის, რომ ამ თემის წარმოამდგენლების ხელყოფა სრულიად მიუღებელია და ეკლესია უნდა იყოს მოწადინებული და ემსახუროს მათ, როგორც შეეძლება. ეს არის ქრისტიანული სულისკვეთება. ამაში არის ცალსახა დამოკიდებულება. თუმცა, იყო თითოოროლა გამოვლინება, როცა ასეთი მიდგომაც კი მიუღებელი იყო ზოგიერთი ჩვენგანისათვის, მაგრამ გასაგებია რატომაც. თუ ეს ზუსტად რა მოვლენაა და მას როგორი თეოლოგიური შეფასება უნდა მიეცეს, ჯერჯერობით სინოდში ამაზე სიცხადე არ არის. სინოდი კვლევისა და ლოცვის რეჟიმში მუშაობს.
_ თქვენ თქვით, რომ ეს არის პროცესი და საჭიროა დრო. საქართველოში ლგბტ თემის წარმომადგენლები საკმაოდ ხშირად ხდებიან საზოგადოების აგრესიის მსხვერპლნი. ნათელი მაგალითია 17 მაისის მოვლენები. ამ შემთხვევაში რაში ხედავთ თქვენ გამოსავალს?
_ ვფიქრობ, ამ თემაზე ლაპარაკი საჭიროა საჯაროდ და ეს უნდა წარმართოს არა იმ ხალხმა, რომელთაც ყურმოკვრით იციან ამის შესახებ, არამედ მათ, ვისაც აქვს საფუძვლიანი სამეცნიერო, სოციალური განათლება და ცოდნა ამ თემის ირგვლივ. საქართველოში ამ მიმართულებით არაფერი ისეთი არ ხდება, რაც სხვაგან არ მომხდარა. მაგრამ ის, რამაც უშველა დასავლეთს, რომ მთლიანად საზოგადოება ამ აგრესიისგან გათავისუფლებულიყო, იყო ის, რომ საზოგადოების გამოჩენილი წარმომადგენლები, რომლებიც მანამდე მალავდნენ თავიანთ იდენტობას, ამაზე აშკარად იწყებდნენ ლაპარაკს, რაც ხელს უწყობდა ამ თემის წარმომამდგენელი ხალხის დიაბოლიზების დასრულებას. გულწრფელი და კვალიფიციური საუბარი ამ თემაზე საჯაროდ (დიდ ბრიტანეთში ამ პროცესების მომსწრე მეც ვიყავი) ძალიან მნიშვნელოვანი იყო და სწორედ ამან გაარღვია ის კედელი, რომელიც მანამდე იყო აღმართული. შესაძლოა ადამიანი თვლიდეს, რომ ეს არის მიუღებელი მისი რელიგიური პერსპექტივიდან… შეიძლება ადამიანს ჰქონდეს ასეთი დამოკიდებულება, რომ ეს ცოდვაა და მიუღებელი, მაგრამ მეორე მხრივ, არ შეიძლება ნებისმიერი რელიგიის მქონე ადამიანს ჰქონდეს აგრესია და სიძულვილი ამ თემის წარმომადგენლებისადმი. ეს პირველ რიგში ამ რელიგიას აზიანებს. სადაც თუნდაც ერთი ადამიანის სიძულვილი იწყება, აი, სწორედ იქ მთავრდება რელიგიურობა.
_ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსს ემატება მუხლი, რომლის მიხედვითაც ნებისმიერი ფორმით ადამიანის რელიგიური გრძნობების შეურაცხყოფა დასჯადი ქმედება ხდება. არასამთავრობო ორგანიზაციები და რელიგიური უმცირესობების წარმომადგენლები ამ ცვლილების წინააღმდეგ გამოდიან, განსხვავებით საქართველოს საპატრიარქოსგან. როგორც ვიცი, სწორედ ამ საკითხზე რელიგიური ლიდერების სხდომა გაიმართა. რა გადაწყვეტილება მიიღეთ?
_ ამ ცვლილებას საპატრიარქოს გარდა, ეთანხმება 2 რელიგიური გაერთიანება – სომხური სამოციქულო ეკლესია და საქართველოს მუსლიმთა სამმართველო. ამ სამმართველოს ორიდან ერთი ხელმძღვანელი უჭერს მხარს. ეს არის შეიხი ვაგიფ ახპეროვი. ასე რომ, რელიგიური უმცირესობებიდან ამას მხოლოდ 2 გუნდი უჭერს მხარს, დანარჩენი ყველა რელიგიური გაერთიანება წინააღმდეგია, რადგან ამაში საფრთხეს ვხედავთ… ასეთი კანონის მიღება არის ატავიზმი იურიდიულ სივრცეში, ეს იყო შუასაუკუნეების მოვლენა, რომელიც ზოგიერთ ქვეყანაში დღესაც შენარჩუნებულია ფორმალურად. დიდი ხნის წინათ, როდესაც ეკლესია დომინანტ რელიგიურ-პოლიტიკურ ფუნქციას ასრულებდა, ასეთი კანონები მაშინ იქნა შემოღებული. მაგრამ პრაქტიკულად მათ აღარანაირი იურიდიული ფუნქცია აღარა აქვთ. იქ სადაც სამოქალაქო საზოგადოება ძლიერია და საღი, ადამიანის დისკრიმინაციის ნაკლები შანსი არსებობს.
_ თქვენ იყავით ის ადამიანი, რელიგიური უმცირესობის წარმომადგენელი, რომელიც ქვეყანაში ბოლო ერთი წლის განმავლობაში რელიგიურ ნიადაგზე მომხდარი ყველა ინცინდენტის დროს შემთხვევის ადგილზე ჩადიოდა და მხარეებს ესაუბრებოდა…
_ პირველ რიგში დავიწყებ იმით, რომ მე თავს უმცირესობის ნაწილად არ მოვიაზრებ. მე ვარ ადამიანი, და იმ ქვეყანაში, სადაც ადამიანები სულიერი არსებების უმეტესობას წარმოადგენენ, მე უმცირესობაში ვერ ვიქნები. თუმცა, უმცირესობაზე და უმრავლესობაზე აქცენტების გაკეთება, საზოგადოების დიდ ცივილურობაზე არ მეტყველებს. ამაზე ლაპარაკი უხერხულია, ანუ “გოიმობაა” (როგორც ამას ჩემს ახალგაზრდობაში იტყოდნენ), რადგან თითოეული ადამიანი რაღაცა სივრცეში უმცირესობას წარმოადგენს: ყველა ვეგეტერიანი არ არის, ყველას არა აქვს ალერგია ჭადრის ხის ბუსუსებზე, ყველას ბახი და ბეთხოვენი არ უყვარს, ყველას იმპრესიონიზმი არ მოსწონს, ყველა წიგნებს არ ჩაჰკირკიტებს, ყველა ერთნაირად არ ლოცულობს….
მე როგორც ადამიანი და ამ ქვეყნის მოქალაქე, ვდგავარ იქ, სადაც სხვა ადამიანის ღირსება ილახება. ჩემთვის ცხადია, არა აქვს მნიშვნელობა ეს ადამიანი რომელ რელიგიურ, ეთნიკურ, რასობრივ და სექსუალურ ჯგუფს განეკუთვნება. ჩემი თანადგომა მუსლიმების მიმართ სამთაწყაროში, მათ მიმართ ვისი რელიგიური ღირსების ხელყოფაც მოხდა ჭელაში თუ ციხისძირში, ვთვლი, რომ არის ჩემი ადამიანური მოვალეობა და ამაში არც გასაკვირია რამე და არც საქებარი.
საერთოდ ქრისტიანულ თეოლოგიაში არის “კაიროსის” აღიარება. ანუ თუ დრო მოვიდა რაღაცისთვის, ის უნდა მოხდეს, რათა საზოგადოებამ წინ წაიწიოს. მე ასე მგონია, რომ ახლა არის “კაიროსის” დრო, როდესაც ის კედლები, რომლებიც სხვადასხვა რელიგიისა და კულტურების წარმომადგენლებს ყოფს და ერთმანეთის წინააღმდეგ აქეზებს, უნდა დაინგრეს და მოიშალოს. ამ საქმეში მონაწილეობა უნდა მიიღოს ყველამ, ვინც ადამიანად მოიაზრებს თავს. ეს ყველას საქმეა, მორწმუნეა თუ ათეისტი, ამას არ აქვს მნიშვნელობა.
საქართველო დგას ისლამური და ქრისტიანული ცივილიზაციების საზღვარზე. ამიტომ, ჩვენ როგორც ქვეყანამ, ჩვენი წვლილი უნდა შევიტანოთ მშვიდობისა და ჰარმონიის აღდგენაში ამ ორ ცივილიზაციას შორის. ის რომ პატარა ქვეყანა ვართ, ეს ნაკლი არ არის, შეიძლება უპირატესობაც კი იყოს ცივილიზაციათა შორის დიალოგის გამართვის საქმეში.
_ როგორც ვიცი, თქვენ ახლახანს დაბრუნდით ირანიდან, სადაც იქაურ რელიგიურ ლიდერებთან შეხვედრები გქონდათ. რა ტიპის შეხვედრები გამართეთ?
_ ირანსა და ერაყში სტუმრად ჩემი მუსლიმი მეგობრების მიწვევით ვიყავით პატარა დელეგაცია, რომელშიც მუსლიმები და ქრისტიანები ვიყავით გაერთიანებული (ეპისკოპოსი ილია ოსეფაშვილი – ჩვენი ეკლესიიდან, გელა გუნიავა – მართლმადიდებელი მეცნიერი, ჰაჯ–ფაიღ ნაბიევი – შიიტი სასულიერო პირი, პროფესორი ნამიკ გაჯიევი სუნიტი საზოგადო მოღვაწე). ჩვენ შესაძლებლობა გვქონდა, გავცნობოდით როგორც ირანის, ისე ერაყის რელიგიურსა და საზოგადოებრივ ცხოვრებას. მიუხედავად შეზღუდული დროისა, ვფიქრობ ჩვენ ვიგრძენით ამ ორი დიდი კულტურის მაჯისცემა.
ამ ვიზიტმა ერაყსა და ირანში გამიმძაფრა იმის განცდა, რომ “კაიროსი” კარზეა მომდგარი. ჩვენ უნდა გავცდეთ ჩვენი კომფორტის ზონას, რათა ხელი შევუწყოთ მეგობრობისა და მშვიდობის დამყარებას როგორც ჩვენს რეგიონში, ისე მთელ დედამიწაზე.
_ მანამდე თუ ყოფილა მსგავსი შემთხვევა?
_ საქართველოსა და ირანს შორის ვიზიტები, რა თქმა უნდა, ყოველთვის იყო, მაგრამ ამ მისიით, რომლითაც ჩვენ ვიყავით, რამდენადაც მე ვიცი, არ ყოფილა. ჩვენი იქ ვიზიტი მუსლიმებსა და ქრისტიანებს შორის ინტერელიგიური დიალოგისა და გულწრფელი თანამშრომლობის დაწყებას ემსახურებოდა.
ასევე ვიყავით ფერეიდანში, შევხვდით იქაურ ქართველებს, შევხვდით ცნობილ თეოლოგებსა და შიიტ რელიგიურ წინამძღოლებს, ახუნდებსა და აიათოლებს, ირანსა და ერაყში. მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენ განსხვავებული რელიგიის, ტრადიციების, კულტურების წარმომადგენლები ვართ, გვაქვს საერთოც – ჩვენ ყველანი ერთ ღმერთს ვცემთ თაყვანს და ყველას გვაქვს ადამიანის კეთილდღეობის სურვილი და მიზანი – ქრისტიანია ის თუ მუსლიმი. თანაც ერთ რამეში დამარწმუნა ამ ვიზიტმა: გულწრფელი მორწმუნე ყოველთვის ცნობს გულწრფელ მორწმუნეს სხვა რელიგიაში. იმასაც ვფიქრობ, რომ დღეს ქრისტიანებს გვჭირდება მუსლიმებთან მეგობრობა და მუსლიმებს სჭირდებათ ქრისტიანებთან თანამშრომლობა. ერთი სიტყვით, ჩვენ ერთმანეთს ვჭირდებით.
დიალოგები ქრისტიანულ სამყაროში დიდი ხანია იმართება, ეს დაკავშირებულია ეკუმენურ მოძრაობასთან. უკვე გამართულია დიალოგები, მაგალითად, კათოლიკეებსა და ლუთერელებს შორის, ანგლიკანებსა და მართლმადიდებლებს შორის, მართლმადიდებლებსა და ბაპტისტებს შორის და ა.შ. მაგრამ მსგავსი დიალოგი ქრისტიანებსა და მუსლიმებს შორის ჯერ არ გამართულა, არადა ეს საშური საქმეა, ჩემი აზრით.
_ ბეთელზეც რომ გვიამბოთ… როგორც ვიცი, აქ მოხუცთა თავშესაფარია. რამდენი ადამიანი ცხოვრობს აქ?
_ რასაც ჩვენი ეკლესია აკეთებს, ეს ღვთის სასუფეველის შენებაში მრევლის მონაწილეობაა, რადგან მოხუცები, რომლებიც თავიანთ ცხოვრების უკანასკნელ წლებს ამ ადგილას ატარებენ, არ არიან მარტო ჩვენი თემის წარმომადგენლები. აქ არიან სხვადასხვა რელიგიური აღმსარებლობის ადამიანები, ლტოლვილები და მოხუცები. დაახლოებით, 60 ადამიანი. ბეთელში მათი რელიგიური გრძნობების პატივისცემა ხდება – თუ ეს არის მუსლიმი, მას მოვუყვანთ მუსლიმ მოლას სიკვდილის წინ და ა.შ. ჩვენ გვყავს შესანიშნავი ადამიანები წმიდა ნინოს ორდენში გაერთიანებული, რომლებიც დიდი ერთგულებით ემსახურებიან გაჭირვებული ადამიანის დახმარების საქმეს.
ყველა ადამიანი, მოწოდებულია ღვთის სასუფევლის შენებისათვის და რა თქმა უნდა, ძალიან დასანანი იქნება თუ ერთმანეთს ამ საქმეში ხელს შევუშლით. ეკლესიის მთავარი ფუნქციაა, იყოს მედროშე იმისა, რომ ყველა ადამიანმა მიიღოს მონაწილეობა ამ საქმეში, არის ის ჩვენი ეკლესიის წევრი თუ არ არის, ქრისტიანია თუ არა, ამას არ აქვს მნიშვნელობა, რადგან ადამიანია, მაშასადამე, ღმერთის სახე და ხატია და მას ასეთივე პატივისცემა სჭირდება.
