“არასამთავრობო სფეროს დაახლოებითი 17000 ორგანიზაციიდან, დღეს საკმაოდ პერსონიფიცირებულ და ანგარიშგასაწევ ორგანიზაციად ითვლება “იდენტობა”… მოცემულ ორგანიზაციას უკავშირდება ბოლო პერიოდის საქართველოში არაერთი სკანდალური მოვლენა, რომელზედაც არაერთი საუბრობს, მაგრამ რომლის შედეგებზეც მსჯელობა ნაკლებად მიმდინარეობს. ერთ-ერთი ამგვარი, იდენტობის ბოლო “მოწადინება” გახლავთ, რომელიც უსახლკაროებისათვის თავშესაფრის აშენების იდეას ეხება, რომლის შესახებაც ორგანიზაციამ პარტნიორობისათვის მიმართა საქართველოს საპატრიარქოს, მოითხოვა რა ექსკლუზიური უფლება, რომ მსგავს შეთავაზებებში ყველანაირი შერჩევისა თუ საპროექტო განაცხადის შესწავლის გარეშე დაფინანსება მხოლოდ “იდენტობას” მიეღო… უარის მიღების გამო კი, როგორც სხვა დანარჩენ შემთხვევებში, ძალისხმევა საპატრიარქოს ლანძღვა-გინებისკენ მიმართა და ბრალი, როგორც სხვა შემთხვევებში, “საპატრიარქოს ანტიქრისტიანობაში” დასდო.
საინტერესოა, რომ ამ ორგანიზაციისა და მათი წარმომადგენლების შესახებ ინფორმაცია ფართოდაა გავრცელებული. თუმცა, არ შესწავლილა მათი ორგანიზაციის საზოგადოებაში გაწეული პროცესების მიღწეული შედეგები. საზოგადოებამ არ იცის, რა კრიტერიუმებით შეიძლება შეაფასოს ამა თუ იმ ორგანიზაციის მოღვაწეობა მათი იმიჯისა თუ საჭიროების შესახებ ან მათი სამოღვაწეო შეფასების შესახებ.
“იდენტობის” ოფიციალური მისიის (http://identoba.com/about/mission/) მიხედვით თუ ვიმსჯელებთ, ძნელი არ იქნება დავადგინოთ, რომ ორგანიზაციის მიზნობრივ და შესაბამისად, სამოღვაწეო მიზნებში შედის საზოგადოების სპეციფიურ ჯგუფთა მიმართ გამოხატული სიძულვილისა თუ აგრესიის შესწავლა, საზოგადოების ინფორმირება მათივე ინტეგრირების მიზნითა და საბოლოო ჯამში, ამ ჯგუფების საზოგადოებაში ინტეგრირების მიღწევაა. მიზნების სივრცე მოიცავს რამდენიმე ძირითად კომპონენტს, რომელიც პირველ ეტაპზე საზოგადოებრივი შრეების დაცვას გულისხმობს “დისკრიმინაციისგან”, “აგრესიისგან”, “ძალადობისგან” და “არათანაბარი” პირობებისაგან. მეორე ეტაპზე კი, ამავე შრეების ინტეგრირების მაჩვენებლების ზრდაზეა ორიენტირებული, მათი სრულფასოვანი სტატუსის მისაღწევად.
მიზნების ფორმულირება შესაძლოა სადაო იყოს. თუმცა, ნებისმიერი ჩვენგანი ამ მიზნობრივ საზომებს (“დისკრიმინაციას”, “აგრესიას”, “ძალადობას”) ბუნებრივია, ლოგიკური წინააღმდეგობით ვხვდებით, რამდენადაც ჩვენ ვცხოვრობთ სახელმწიფოში, რომელშიც სახელმწიფო ცნობს ადამიანსა და ადამიანის უფლებას იყოს დაცული და რეალიზებული.
საინტერესოა, თავად “იდენტობის” რეალური მოღვაწეობა რამდენად შეესაბამება თავისივე დეკლარირებულ მიზნებსა და რამდენად უნდა იყოს ის აღქმული საზოგადოებაში იმ პოზიტიურ და “კეთილშობილ” ჯგუფად, რომელიც “შევიწროებების” მიუხედავად, განაგრძობს სვლას “ადამიანების უფლებებისათვის”…
უპირველესი, რაც თვალში გვხვდება ამ მიზნების გაცნობისას, ვხვდებით, რომ ამ ორგანიზაციის მიზნებში არ შედის წმინდა წყლის სოციალური თუ საქველმოქმედო აქციები, რომელიც ელემენტარული სოციალური საჭიროებების სივრცეს უფრო წარმოადგენს, რამდენადაც უფლებობრივი სივრცე ადამიანური “საჭიროებების” ზედა მაჩვენებლებია და არა პირველადი დონის საჭიროებები. ამდენად, “იდენტობის” უკანასკნელი ინიციატივა, თავისთავად ვერ იქნება თავისივე მიზნობრივი სივრცის ნაყოფი. შესაბამისად, ჩნდება შეკითხვა, თუ “იდენტობისათვის” მსგავსი ღონისძიებები (“სოციალური სახლები”, “თავშესაფრები”, “მატერიალური მხარდაჭერა”) სამოღვაწეო მიზნების გარეთაა.
“იდენტობის” რეალური მოტივაცია
რა ინტერესები შეიძლება ჰქონდეს “იდენტობას” ისეთ იდეასთან მიმართებაში, რომელიც მიზნობრივად მას არ ეხება?
ამის გააზრება რთული არაა, “იდენტობის” მოტივაცია ორი მიმართულებითაა განპირობებული. ერთი, ეს არის მიზნობრივი მარკეტინგის პრინციპით საკუთარი სერვისების გასაღების პერსპექტივა, მეორეს მხრივ კი სრულიად სხვა, კონკრეტულ ინსტიტუციათა დისკრედიტაციის მიღწევა, რთული არ არის ამ “სადისკრედიტერებელ” ინსტიტუციაში ეკლესია ამოვიკითხოთ. ჩნდება შეკითხვა, რატომ უნდა მიმდინარეობდეს ღონისძიებათა მართვა არამიზნობრივი მიმართულებით? ამის პასუხი თავად “იდენტობის” საზოგადოებრივი პროცესების შეფასებით შეგვიძლია მივიღოთ.
“იდენტობის” ვერ მიღწეული ფაქტობრივი შედეგები – სამიზნე ჯგუფები (უმცირესობები) არათუ ინტეგრირებულია საზოგადოებაში, არამედ კიდევ უფრო მოწყვლადია, კიდევ უფრო დისკრიმინირებული ამ ორგანიზაციის საქმიანობის წყალობით. ეს ფაქტობრივი მოცემულობაა. მეორე მიმართულების შედეგებად, იდენტობისათვის არასასურველი ჯგუფების მიმართ გამოხატული ნეგატიური საიმიჯო კამპანიის შედეგებია, არაერთი ფაქტობრივი მოცემულობაა მათთვის არასასურველი ჯგუფების დისკრედიტაციული ივენთებით წარმოდგენილი მოცემულობები. “იდენტობის” მიღწეული ფაქტობრივი შედეგები – გაზრდილია ორგანიზაციის ხელმძღვანელთა ცნობადობის კოეფიციენტი, გაზრდილია მათი ორგანიზაციული რესურსები, პერსონიფიცირებულია კონკრეტული პირები და ა.შ.
მხოლოდ ეს ორი გარემოებაც მარტივად აჩვენებს, რომ ორგანიზაცია მოქმედებს სამიზნე ჯგუფების წინააღმდეგ, სამაგიეროდ, პირად ზრახვებს უკეთ აღწევს, ამას ან არაკვალიფიციური საქმიანობა იწვევს, ან თაღლითური და ყალბი… იდენტობის მესვეურებს არაკვალიფიციიურებს ვერ ვუწოდებთ.
“იდენტობა” იდენტობის გარეშე
როგორია “იდენტობის” იდენტობა? როგორ განიხილავს სინამდვილეში “იდენტობა” იმ ჯგუფებს, რომლებზედაც საკუთარ მისიაში დეკლარირებს. ინფორმაციისათვის, ივენთ მენეჯმენტში არსებობს რამდენიმე ძირითადი მაჩვენებელი, რომელიც საზოგადოებრივი პროცესების მართვაში თანამონაწილეობს, ამ მხრივ, რთული არ ხდება სხვადასხვა ღონისძიებების მართვის მეთოდიკის ანალიზით დავადგინოთ ღონისძიების მოტივაციასა და შედეგს შორის კავშირი. რამდენადაც უფლებადამცველობითი სივრცე სოციალური პროცესების მართვის სივრცეა, განვმარტავ, რომ:
1.სოციალური ობიექტი უნდა წარმოადგენდეს სოციალური შედეგის მიღწევის მთავარ მოტივატორს, მასზე უნდა იყოს მორგებული შედეგი, დაუშვებელია სოციალური ობიექტის ინსტრუმენტად გამოყენება სოციალური პროექტების მართვაში, მაშინ ჩვენ გვაქვს საქმე მიზნობრივ მარკეტინგთან, რომელსაც სხვა შედეგები აქვს და სხვა მოტივატორი.
მარტივად რომ ვთქვათ, “იდენტობის” სამიზნე ჯგუფები უნდა წარმოადგენდნენ სოციალურ ობიექტებს და მათი მიზნობრივი საზომებით უნდა იყოს მიღწეული საზოგადოებრივი პროცესების შედეგები, მაგალითად, მოხდეს მათ მიმართ ტოლერანტობის მაჩვენებლის ზრდა, მათი ინტეგრირების მაჩვენებლების ზრდა და ა.შ.
საყოველთაოდ ცნობილია, რომ “იდენტობის” მიერ განხორციელებული საზოგადოებრივი პროცესების შედეგს საზოგადოებაში ამ ჯგუფების არა თუ ინტეგრირების ხარისხი არ გაუზრდია, არამედ უარესი, მათი მოწყვლადობის ხარისხი გაიზარდა, თავად უმცირესობების საზოგადოებრივი მდგომარეობა კი ბევრად უფრო დასუსტდა. ამის პარალელურად, საეჭვოდ გაიზარდა ამ ორგანიზაციის ცნობადობის მაჩვენებელი, რაც მათი წარმომდგენი პირების ინტერესებში შედის. ის ქმნის, პერსონალიების ცნობადობის ფართო ველს, ასევე ფინანსური მოზიდვების ფართო ველს. მიზნობრივი ჯგუფები ამ ორგანიზაციებისათვის წარმოდგენილია, როგორც ინსტრუმენტები, რაც საზოგადოებრივ პროცესებს მამოტივირებელი გარემოს შესახებ მეტყველებს და სოციალური შედეგების ნაცვლად მიზნობრივი მარკეტინგის მეთოდს ავლენს, რომელიც, როგორც ვხედავთ ისევ და ისევ მათი სამიზნე ჯგუფების წინააღმდეგ არის მიმართული.
2. სოციალური პროცესების მართვის საზოგადოებრივი ურთიერთობების მეთოდები განეკუთვნება ე.წ. PR მეთოდებს, ისინი აგებული უნდა იყოს საზოგადოებრივი ჰარმონიზაციის ელემენტებზე და არ უნდა მიმდინარეობდეს ვინმეს შევიწროებისა თუ დისკრიმინაციის ფონზე, რაც პროპაგანდისტული კომუნიკაციის მეთოდებს წარმოადგენს. თუ საზოგადოებრივი პროცესები დისჰარმონიული მეთოდოლოგიით იმართება, მაშინ ჩვენ ვცდებით უფლებადამცველობით სივრცეს და მხოლოდ საზოგადოებრივი ჯგუფების ძალაუფლებისათვის ბრძოლას ვიღებთ, სადაც სამიზნე ჯგუფები ბრძოლის ველს უფრო წარმოადგენენ, ვიდრე ბრძოლის შედეგობრივ მოტივაციას.
ეს ნიშნავს შემდეგს, რომ ამგვარი პროცესების მართვა უკავშირდება საზოგადოებრივი ჯგუფების თანაცხოვრებისა და ჰარმონიზაციის მიღწევას, მაგალითად, სხვა აღმსარებლობისა თუ ძირითადი მოსახლეობის აღმსარებლობის ურთიერთპატივისცემის მიღწევას; ჰომოსექსუალთა (და არა მხოლოდ) და ჰეტეროსექსუალთა ერთ საზოგადოებრივ სივრცეში არსებობას, ერთმანეთის აღიარებასა და პატივისცემას; მცირე საზოგადოებრივი ჯგუფების ფასეულობებისა და ნორმების შეხამებას ფართო საზოგადოებრივი ჯგუფების ნორმებსა და ფასეულობებთან და ა.შ.
“იდენტობის” მახასიათებლებით ჩვენ ადვილად ვხვდებით, რომ საქმე გვაქვს არა აღიარების, პატივისცემისა და ჰარმონიზაციის პროცესთან, არამედ არაღიარების, უპატივცემულობისა და დისჰარმონიის მიღწევასთან. სამწუხაროდ, რასაც იდენტობა აკეთებს დღემდე არცერთ საზომში არ ჯდება, ყველა სამიზნე ჯგუფი ბევრად უფრო დაუცველი გახადეს, ვიდრე იყვნენ. მათი ძალისხმევა მიმართულია უმრავლესობის ფასეულობებისა და ნორმების მიმართ დისკრიმინაციული ქმედებებისკენ, რაც შესაბამის უკუკავშირს იწვევს. საერთო პროცესი კი მუდმივად პროვოკაციულ მაჩვენებელს იღებს, რასაც ჩვენ თითქმის ყოველდღიურად ვხვდებით.
3. ორგანიზაციის მოღვაწეობა აგებული უნდა იყოს სამიზნე ჯგუფების ინტერესების მიმართ სწორი საკომუნიკაციო სივრცის მართვის კუთხით. მესიჯები უნდა ემსახურებოდეს ურთიერთინტერესების გათვალისწინებით და მხოლოდ პოზიტიურ ველში, რადგან სოციალური ინტერესები არ შეიძლება იყოს მიმართული ვისიმე წინააღმდეგ, არამედ მხოლოდ ყველას უფლების აღიარებითა და პოზიტიურ ველში დაახლოებით.
ამ მხრივ, საინტერესო იქნებოდა, “იდენტობის” თუნდაც მხოლოდ ერთი საზოგადოებრივი მესიჯის განხილვა, ავიღოთ თუნდაც უკანასკნელი. ამის თანახმად, “იდენტობის” “ინიციატივა” (აქვე, შევნიშნოთ რომ მსგავსი ინიციატივები ძალიან ბევრ ჯგუფს აქვს დღესაც წარმოდგენილი, ამიტომ ფანდრაიზინგის პრინციპის მიხედვით, სრულიად გაუგებარია, რატომ უნდა ავალდებულებდეს ეს კონკრეტული ორგანიზაცია მათი თანამონაწილე გახდეს თუნდაც საპატრიარქო და არა სხვისა, სპეციალური შერჩევისა და კონკურსის გარეშე, რაც სტანდარტულად ხდება ხოლმე მსგავს შემთხვევაში) თავშესაფრის გახსნის თაობაზე და მას მოყოლებული საზოგადოებრივი კამპანია. საპატრიარქოს მხრიდან უარის მიღების შემდეგ, “იდენტობა” და სხვა მონათესავე არასამთავრობო ორგანიზაციები ერთხმად აწვდიან სიგნალებს: “ჩვენ სიკეთე გვსურს, ბნელი საპატრიარქო კი გვიკრძალავს”, “ჩვენ ვზრუნავთ ხალხზე, საპატრიარქო კი მხოლოდ აგრესიული ბანდაა” და ა.შ.
განვიხილოთ, ამგვარი შეტყობინებების კონცეფცია, რომელიც პროპაგანდისტული კომუნიკაციების მეთოდოლოგიის ტიპური ნიმუშებია. აქ ყურადღება ექცევა სიტყვა-კლასიფიკატორებსა და მათი რეალიზაციის მეთოდებს… მაგალითად, “საწყალი ხალხი ზამთარში “კარდონებზე” უნდა იყვნენ, საპატრიარქოს კი ეს არ ადარდებს.” ეს მესიჯი მოიცავს მასობრივი ცნობიერებისათვის მარტივად აღსაქმელ შეტყობინებებს (“ჩვენ სიკეთეს ვცდილობთ”, “კარდონებზე ხალხს სძინავს” და თურმე ახლაღა აღმოვაჩინეთ და სასწრაფოდ დავგეგმეთ გაუმართავი საივენთო სტანდარტებით გეგმა, “ჩვენ ყველაზე კარგები ვართ და გვავიწროებენ” და ა.შ.), მეორე ნაწილი კი უკვე მადისკრედიტირებელი ტიპის შეტყობინებებს ეთმობა (“ჩვენ გვიტევენ ბნელი (იგულისხმება საეკლესიო) ძალები), “ეკლესია” სიკეთეების წინააღმდეგაა, ჩვენ კი აი, ასეთი კეთილშობილები ვებრძვით მათ უსამართლობას” და ა.შ.)… ამ მესიჯებით ისინი ცდილობენ მოირგონ შევიწროებულისა და ჩაგრულის მანტია. ამ მეთოდს პროპაგანდისტიკაში “ბუმერანგის მეთოდს” უწოდებენ და მისი მიზანია, რომელიმე ჯგუფის დისკრედიტაცია საკუთარი თავის მხვერპლად გასაღების გზით, ხშირ შემთხვევაში კი მსხვერპლი ამგვარი ორგანიზაციების მიერ ამოჩემებული პიროვნებები ან ორგანიზაციები არიან.
მეორე ნაწილი ამ კლასიფიკატორებით შედგენილი მესიჯებისა, სხვისი “სიბნელის” ფონზე თავად “ნათლად” გამოჩენაა. ესეც პროპაგანდისტული საკომუნიკაციო ტექნიკაა, კონტრასტის პრინციპი, თუ შექმნიან ილუზიას, რომ ზოგიერთი პირი “ბნელი”, მოძალადე და აგრესიული, ერთი სიტყვით, უარყოფითია, ეს ჯგუფები ავტომატურ რეჟიმში საპირისპიროდ წარმოსდგებიან.
დასკვნისათვის:
საუბარი ბევრი შეიძლება დეტალურად, საერთო ჯამში კი შეგვიძლია შევაჯამოთ გარემოებები, რომ “იდენტობისა” და სხვა არაერთი ე.წ. “უფლებადამცველი” ორგანიზაციების ძირითადი მოღვაწეობა ეხება მხოლოდ თვითპრომოუტირებისა და მათი წარმომდგენი პერსონალიების პირად ინტერესებს, სადაც სამიზნე ჯგუფები გამოყენებულია მხოლოდ ინსტრუმენტებად, რომლითაც მხოლოდ საკუთარ წარმატებას აღწევენ, ამ ჯგუფების საზოგადოებრივ მდგომარეობას კი კიდევ უფრო მეტად ასუსტებენ, რათა მათი გამოყენების პერსპექტივა კიდევ მეტად ჰქონდეთ”, _ ნათქვამია სპეციალისტის მიერ გამოქვეყნებულ ანალიზში.
(მასალაში, ვინაიდან იგი არის ერთი პერსონის მოსაზრება და მას “გურია ნიუსი” უცვლელად გთავაზობთ, არ არის მოყვანილი მეორე მხარის (ამ შემთხვევაში “იდენტობის”) პოზიცია)
