შეგახსენებთ, რომ სადღეისოდ ბრალდებულისა თუ მსჯავრდებულის მიერ საკუთარი თავის, გარშემომყოფთა თუ ქონების დაზიანების თავიდან აცილების მიზნით, მის მიმართ ხელბორკილის ან დამაწყნარებელი პერანგის გამოყენება არის დასაშვები, თუმცა, ამას უახლოეს მომავალში შესაძლოა კიდევ რამდენიმე საშუალება დაემატოს. პარლამენტს უკვე წარედგინა “პატიმრობის კოდექსში” შესატანი ცვლილებებისა და დამატებების პროექტი, რომლის მიხედვით, დასაშვები ხდება, ისეთი ტიპის სპეციალური საშუალებების გამოყენება, როგორიცაა: დამაწყნარებელი სკამი, დამაწყნარებელი საწოლი, რეზინის ხელკეტი, ცრემლსადენი გაზი, წიწაკის გაზი, არალეტალური იარაღი, აკუსტიკური საშუალება, ფსიქოლოგიური ზემოქმედების შუქბგერითი მოწყობილობა, წყალსატყორცნი და სასამსახურო ძაღლი.შესაბამისი საკანონმდებლო ცვლილებები სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტრომ მოამზადა. პარლამენტში წარდგენილი პროექტის თანახმად, მთლიანად გადაიხედა ბრალდებულებთან და მსჯავრდებულებთან დაკავშირებული საკითხები, თავისუფლების აღკვეთის ადგილებში დადგენილი წესები. მთელი რიგი მიმართულებით პატიმართა სასარგებლოდ იცვლება მათი უფლებრივი მდგომარეობა და პირობები. სისტემაში დაგეგმილი ცვლილებები უსაფრთხოების უზრუნველყოფის საკითხებსაც შეეხება.
პროექტის მიხედვით, “პატიმრობის კოდექსში” განისაზღვრება რა გარემოებების არსებობისას რა სახის სპეციალური საშუალება უნდა იყოს გამოყენებული და რა წესების დაცვით.
მაგალითად, დამაწყნარებელი პერანგი, დამაწყნარებელი სკამი და დამაწყნარებელი საწოლი ისეთი ქმედების ჩამდენი პირის მიმართ იქნება გამოყენებული, რომელიც წინააღმდეგობას უწევს, ან შეიძლება წინააღმდეგობა გაუწიოს, ან გამოხატავს აგრესიას, თუ პირს თავისი ქმედებით შეუძლია ზიანი მიაყენოს საკუთარ თავს ან სხვას. აღნიშნული სპეციალური საშუალებების გამოყენება ექიმის მეთვალყურეობით მოხდება.
რეზინის ხელკეტი და წიწაკის გაზი პატიმრის მიერ საკუთარი თავის, გარშემომყოფთა და ქონების დაზიანების თავიდან აცილების, დაწესებულებაში დანაშაულისა და სამართალდარღვევათა აღკვეთის, თავდასხმის მოგერიების, დაუმორჩილებლობის ან სხვა მასობრივი არეულობის აღკვეთის მიზნით გამოიყენება.
კანონპროექტში ნათქვამია, რომ სპეციალური საშუალებებების გამოყენება წარმოქმნილი საფრთხის პროპორციული უნდა იყოს და დასაშვებია იმ შემთხვევაში, როდესაც სხვა საშუალებები არაეფექტურია.
მიუხედავად ამ გარემოებების განსაზღვრისა, მსგავსი საშუალებების გამოყენებას უფლებადამცველთა ნაწილი კატეგორიულად ეწინააღმდეგება.
უფლებადამცველი დიმიტრი ლორთქიფანიძე “გურია ნიუსთან” საუბრისას აცხადებს, რომ მსგავსი მეთოდების და საშუალებების გამოყენება რომ კანონსაწინააღმდეგოდ არ განხორციელდეს, ეს საერთაშორისო აქტებით უნდა იყოს დასაშვები.
“მსგავსი სადამსჯელო ინსტრუმენტების გამოყენებას ერთხელ უკვე ჰქონდა ადგილი სამოქალაქო საზოგადოების წინააღმდეგ 2007 წლის 7 ნოემბერს, როდესაც გამოიყენეს აკუსტიკური იარაღი, ნახევრად ლეტალური იარაღი და ეს კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტებით არ იყო რეგლამენტირებული, რაც დანაშაულია. წიწაკის გაზი, დამაწყნარებელი საწოლი, სკამი, ფსიქოლოგიური ზემოქმედების საშუალებები და ა.შ. დაშვებული უნდა იყოს საერთაშორისო აქტებით და მისი გამოყენების პრეცენდენტი პირველ რიგში ევროკავშირის წევრი სახელმწიფოების ტერიტორიაზე უნდა იყოს. ჩემთვის გაუგებარია, რაში უნდა დასჭირდეთ დამაწყნარებელი სკამი და საწოლი სასჯელაღსრულების დაწესებულებას და ხომ არ შეიძლება ეს ინსტრუმენტები გამოიყენონ ნებისმიერ შემთხვევაში, ნებისმიერ მათთვის სასურველ დროს “სასურველი” პატიმრის მიმართ, რათა კანონის ფარგლებში მოთვინიერება მოხდეს, რაც ძალიან ხშირ შემთხვევაში კავშირში იქნება მისი უფლებების პირდაპირ შელახვასთან. ხელისუფლებას მოუწევს დაასაბუთოს ამ დამატებითი სადამსჯელო საშუალებების გამოყენება ციხეებში, რა აუცილებლობითაა ნაკარნახევი და ევროპის რომელი სახელმწიფოები მოიხმარენ მას; რა კონკრეტული პრეცენდენტებია მისი მოხმარების; ზღუდავს თუ არა მათი გამოყენება პატიმრების უფლებებს; შესაძლებელია თუ არა, ამ საშუალებების გამოყენება კონკრეტული მიზნის და ჩვენების მისაღებად იქნეს გამოყენებული; ვინ გააკონტროლებს და რა დონეზე გაკონტროლდება მათი გამოყენება? ამასთან, როგორ მოხდება პატიმრის უფლებრივი მდგომარეობის ანალიზის კონტროლი? ვფიქრობ, მსგავსი ტიპის ინიციატივები ძალიან დიდი ხიფათის შემცველია. პატიმართა ისედაც შელახულმა უფლებებმა, შესაძლოა, კიდევ უფრო დიდი მასშტაბები მიიღოს,” _ აცხადებს ლორთქიფანიძე.
ამ საშუალებების გამოყენებას კატეგორიულად ეწინააღმდეგება უფლებადამცველი პაატა შავაძეც, რომელიც “გურია ნიუსთან” საუბრისას ამბობს, რომ “მალე ციხეებში ცოცხთან გათანაბრებული სისტემა გვექნება”.
“ციხეებში უკონტროლო სიტუაცია რომ არის, არაერთხელ მითქვამს ამის შესახებ, ეს კი იმიტომაა, რომ გვყავს უკონტროლო მუშაკები, რომლებისგანაც არა მარტო სასჯელაღსრულების სისტემა, არამედ, სახელმწიფო მმართველობის სისტემაც ვერ გაიწმინდა. ესენი არიან ე.წ. ჩანერგილები, რომლებიც ყველაფერს აკეთებენ იმისთვის, რომ ასეთი ღონისძიებების გატარება დადგეს დღის წესრიგში, შემდგომ კი “ქართულ ოცნებას” და მის ხელისუფლებას დაბრალდეს პატიმართა წამება. არ გამოვრიცხავ, რომ თანამშრომლები თავად იწვევდნენ პატიმრებს, რომ მათი ქმედება კანონსაწინააღმდეგო გამოჩნდეს. მე პირადად მინახავს მსგავსი შემთხვევები, როდესაც მონიტორინგს ვახორციელებდი. ესენი “პროფესიონალი ბანდიტები” არიან, რომლებიც ხელისუფლებას თავიანთი უკონტროლო ქმედებებით მიიყვანენ იმ დასკვნამდე, რომ კანონმდებლობაშია ასეთი ცვლილებები შეატანინოს. ციხეში წესრიგის დამყარება ძაღლებით, წიწაკის გაზით და ფსიქოლოგიური ზემოქმედების საშუალებებით, კატეგორიული წინააღმდეგი ვარ. ეს ცოცხთან გაიგივებული სისტემა იქნება, რომელიც არაფერში გვჭირდება. პატიმარს, რომელიც ფსიქოლოგიურად წელშია გატეხილი, წიწაკის გაზი და მოსათვინიერებელი ლოგინი სჭირდება, რომელიც კიდევ უფრო დათრგუნავს და გამოაშტერებს? ეს დისციპლინის დამყარება კი არა მარაზმია. ისე არავინ გამიგოს, რომ ციხეებში უდისციპლინობა გვინდა. ყველა პატიმარი უნდა დაემორჩილოს წესრიგს, მაგრამ არ არის საჭირო გაზის, მოსათვინიერებელი საწოლის და ათასი უბედურების გამოყენება. არის უამრავი ღონისძიება, რომელიც პროცესის სამართლებრივად მოსაწესრიგებლად საკმარისია,” _ აცხადებს შავაძე.
უფლებადამცველები აუცილებლად მიიჩნევენ აღდგეს საზოგადოებრივი მონიტორინგი, რათა სასჯელაღსრულების სამინისტროს თანამშრომლებს და პატიმრებს უკონტროლო სიტუაციის შექმნის და ამით დესტაბილიზაციის საშუალება არ მიეცეთ.
თუმცა, განსხვავებული მოსაზრება აქვს სასჯელაღსრულების, პრობაციისა და იურიდიული დახმარების საკითხთა მინისტრს.
სოზარ სუბარი აცხადებს, რომ პატიმრობის კოდექსში ცვლილებები პატიმრებისადმი ჰუმანიზებული მოპყრობისკენ გადადგმული ნაბიჯია და საქართველოს ექნება პატიმრობის ევროპულ წესებთან და გაერო-ს სტანდარტებთან შესაბამისი ცივილიზებული კოდექსი.
როგორც მინისტრი აღნიშნავს, პროექტის შედგენისას, სამინისტრომ სწორედ ამ ორი დოკუმენტით იხელმძღვანელა.
“ყველა ის სპეცსაშუალება თუ ფართობის მინიმალური სტანდარტი პატიმრობის ევროპული წესებიდან და გაეროს მინიმალური სტანდარტებიდან გამომდინარეობს. სამოდელოდ ავიღეთ ესტონეთის მაგალითი, რომელიც ევროკავშირის წევრი ქვეყანაა და თანამედროვე კოდექსი აქვს. გარდა ამისა, ვიდრე კოდექსი მთავრობასა და პარლამენტში განსახილველად შევიდოდა, ყოველდღიურ რეჟიმში ვთანამშრომლობდით ევროსაბჭოს ოფისთან, ექსპერტებთან, არასამთავრობო ორგანიზაციებსა და სახალხო დამცველის ოფისთან. მათი შენიშვნები გავითვალისწინეთ და შემდეგ მოვაწყვეთ კონფერენცია, რომელზეც სპეცსაშუალებების ჩამონათვალთან დაკავშირებით არც ერთი შენიშვნა არ ყოფილა. ამასთან, პატიმრობის კოდექსში ჩამოთვლილი სპეცსაშუალებების ჩამონათვალი პოლიციის შესახებ კანონში ჩამოთვლილ სპეცსაშუალებებზე გაცილებით ვიწროა,” _ აცხადებს სუბარი.
მინისტრის თქმით, კანონი არის ჩარჩო, რომელიც ზოგად ნორმებს განსაზღვრავს, დეტალების გაწერა კი ხდება მინისტრის ბრძანებებით და კანონის მიღების შემდეგ დეტალურად გაიწერება, რა შემთხვევაში რომელი კონკრეტული სპეციალური საშუალების გამოყენება იქნება დასაშვები.
“ევროსაბჭოს მონიტორინგის კომიტეტის წევრები გაოცებული იყვნენ, როდესაც მონიტორინგისას აღმოაჩინეს, რომ სასჯელაღსრულების დაწესებულების თანამშრომლები შეიარაღებული არ იყვნენ ხელკეტებით, რადგან ეს მსოფლიოში დაშვებულია. კარგად გვახსოვს, ხელკეტები ჰქოდათ, მაგრამ იყენებდნენ ადამიანების წამებისთვის. ეს იქნება გამორიცხული, ვიდრე ჩვენ ხელისუფლებაში ვართ. მაგრამ ის, რომ ხელკეტი დანიშნულების შესაბამისად იყოს გამოყენებული, ეს ნორმალურია. შარშან თებერვალში, სამი პატიმრის ჩხუბს ჩვენი თანამშრომელი შეეწირა, სწორედ იმიტომ, რომ მათ არანაირი დაკანონებული სპეციალური საშუალება არ აქვთ,” _ განაცხადა სუბარმა.
