კოკი და ორსანტია საზღვრისპირა სოფლებია. ისინი ზუგდიდის მუნიციპალიტეტს განეკუთვნებიან. დევნილ ქალებს, რომლებიც თავიანთი ოჯახის პრობლემებზე გვესაუბრნენ, სწორედ ამ ორ სოფელში შევხვდით.
ყოფილი ბიბლიოთეკის, ბაღის და კლუბის შენობებში ჩვენი რესპოდენტები 18 წელზე მეტია ცხოვრობენ. მიუხედავად ამორტიზირებული შენობებისა, ყველა ოთახს სისუფთავე და წესრიგი ეტყობა.
"ძნელია, როდესაც არ მუშაობ და ყოველ დღე ფიქრობ რა საჭმელი გაუკეთო ბავშვებს. სოციალური დახმარების და არასამთავრობო ორგანიზაციის იმედზე, როდემდე უნდა ვიყოთ? მე დევნილის მეუღლე ვარ. ორ ოთახში ექვსნი ვცხოვრობთ. ერთი ბავშვი სკოლაში სწავლობს, მეორე კი – ბაღში.
15 წელია, რაც აქ ვარ. ბავშვს გეფიცებით, შვილი (ბიჭი) რომ შემეძინა, საჭმელსაც ვერ ვაჭმევდი. დახმარება ჩეხეთის არასამთავრობო ორგანიზაციამ გამიწია. 9 თვის განმავლობაში ისინი აძლევდნენ პამპერს თუ ჰუმანას.
ძალიან მიჭირს შუქის ფულის გადახდა, არადა, დილით აუცილებლად უნდა ჩავრთო რამე გასათბობად, ბავშვებს ხომ უნდა ვაჭამო და გავაცილო. ამის შემდეგ ვრთავ ხოლმე. ზოგჯერ ეკონომიას ვაკეთებ – პურს სახლში არ ვაცხობ და მაღაზიაში ვყიდულობ. ახლა, სოციალური დახმარება ავიღე და ეს თანხაც სულ წამლებში წავიდა. ჩემი და მეხმარება, ის რომ არ მყავდეს არ ვიცი, რა იქნებოდა", _ გვითხრა კოკში მცხოვრებმა ხათუნა ძაძუამ, რომელიც დეკემბრის ბოლოს, ზუგდიდში საცხოვრებელ ფართს ელოდება.
ახალ საცხოვრებელ სახლს ელოდება ქეთევან ბოხუას ექვს სულიანი ოჯახიც.
"გალის რაიონიდან ვართ. აფხაზეთის ომის დროს ორჯერ მოგვიწია ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში დაბრუნება, ჯერ ანაკლიაში ვიყავით, შემდეგ კი კოკში ვცხოვრობთ, პატარა ფარდულში, ხვლიკებთან ერთად.
შემდეგ კი ყოფილი ბაღის შენობაში გადავედით. გაერომ მოგვცა საბანი, ლეიბი, თორემ ამის საშუალებაც არ გვქონდა. ცხოვრება ძალიან გვიმძიმს. ნათელი ფერები ნაკლებადაა. მხოლოდ სოციალური დახმარების იმედად ვარ.
მეუღლე სულ ავადმყოფობს და ყოველდღიურად წამლები სჭირდება. ახლა გვაქვს ინფორმაცია, რომ 10 000 ლარის ფარგლებში ჩვენთვის სახლს ყიდულობენ და იქ გადავალთ. იმედია, მალე მოხდება", _ თქვა ჩვენთან საუბრისას ქეთევან ბოხუამ.
70 წელს გადაცილებული ჟუნა ჯოჯუაც გალის რაიონიდანაა. ახლა სოფელ ორსანტიაში ცხოვრობს. ჟუნა ადგილობრივ ხელისუფლებას ხალხთან მეტ ურთიერთობას და დევნილების პრობლემებით დაინტერესებას სთხოვს.
"არაფერი ჩვენ არ გაგვაჩნია, ახლა სოფლის ყოფილ კლუბში ვცხოვრობთ და კაცმა არ იცის სანამდე ვიქნებით ასე. არ ინტერესდებიან ჩვენით დიდად. არავინ არ გვპირდება და გვესაუბრება პირობების გაუმჯობესებაზე და სხვა საცხოვრებელ სახლში გადასვლაზე", _ ამბობს ჟუნა ჯოჯუა.
თინათინ ჯოჯუა ორი შვილის დედაა, ისიც ორსანტიაში ცხოვრობს და იმედი აქვს, რომ ერთ დღეს გალში დაბრუნდება.
"ახლა მხოლოდ მაწუხებს შენობა, არაფერი აქ არ არის, ყველგან წვიმა ჩამოდის. პირველ რიგში თავშესაფერი გვინდა, ერთი ოთახი იყოს და სუფთა, მირჩევნია. რითი ვცხოვრობ? დახმარებას ან სესხს ვიღებ, მივდივარ ლილოს ბაზრობაზე, ჩამომაქვს რაღაცები, ვყიდი და პურის ფულს ვაკეთებ. ეს არის ჩვენი ყოველდღიურობა", _ ამბობს თინათინ ჯოჯუა.
გულნაზი ალფინიძე ერთ დროს ბუღალტერი იყო. მას შემდეგ, რაც იძულებით მშობლიური სოფლის დატოვება მოუწია, არსად უმუშავია.
"დახმარების ანაბარად ვარ. 21 წელია აქ ვცხოვრობ. ამ შენობაშიც ადგილობრივების ხელშეწყობით მოვხვდით, თორემ მანამდე სკოლაში ვიყავით", _ ჰყვება გულნაზი.
სათემო ფონდის "ეგრისის" გამგეობის თავმჯდომარე ციცინო ბიბლაია ამბობს, რომ ქალის უფლებები უფრო მეტად უნდა იყოს დაცული.
"ყველაზე დიდი პრობლემა, რაც საზღვრისპირა სოფლებში, კოკისა და ორსანტიის ტერიტორიაზე მცხოვრებ ქალებს აქვთ, სამუშაო ადგილებია. არც სამსახური აქვთ და არც – მეურნეობა. პრობლემები სხვა კუთხითაც აწუხებთ, ამიტომ მათ დროულად სჭირდებათ ყურადღების მიქცევა", _ აღნიშნა ციცინო ბიბლაიამ.
თამარ თავართქილაძე, გაეროს ქალთა ორგანიზაციის პროგრამის მენეჯერი, ჩვენთან 2013 წელს სოციალური კვლევისა და ანალიზის ინსტიტუტის კვლევაზე საუბრობს, რომელიც UN Women-ის დაკვეთით ჩატარდა:
"პრობლემა, რომელიც დევნილ ქალებს აქვთ, ძირითადად საკუთრების უფლებაა. მოგეხსენებათ, მიმდინარეობს დევნილთა განსახლების სტრატეგიის განხორციელება, რომელიც 2008 წლიდან დაიწყო.
ეტაპობრივად ხდება დევნილთა საცხოვრებლების პრივატიზაცია იმ ოჯახებზე, რომელიც იქ ცხოვრობენ, ან რეაბილიტაცია ან მათი სხვა საცხოვრებლებში განსახლება.
განსახლების დროს ძალიან მნიშვნელოვანია ის ფაქტორიც, რომ სახელმწიფო დევნილებს საცხოვრებლებს საკუთრებაში სიმბოლურად ფასად ურეგისტრირებს.
აღსანიშნავია, რომ ამ რეგისტრაციის შედეგად ძალიან ცოტა ქალი ხდება მესაკუთრე , ხშირ შემთხვევაში საცხოვრებელი კაცზე რეგისტრირდება. ერთი ჩასვლითაც ჩანს, როგორ ამორტიზირებულ შენობებში ცხოვრობს ეს ხალხი და ამ კუთხით ყველაზე მეტად სწორედ სამეგრელო გამოირჩევა, რადგან ყველაზე მეტი დევნილი სწორედ აქაა ჩასახლებული.
საცხოვრებლის გარდა, პრობლემაა დედის მიერ ალიმენტის მიღება, მწვავედ დგას დასაქმების საკითხიც, ანტისანიტარია, ქვეწარმავლები, ბავშვებისთვის არასახარბიელო საცხოვრებელი და ეს ყველაფერი დიდწილად ქალების მხრებზე გადადის", _ გვითხრა თამარ თავართქილაძემ.
სოციალური კვლევისა და ანალიზის ინსტიტუტის კვლევის მიხედვით, (38.4%), იძულებით გადაადგილებულ ქალთაგან 51.9% დაოჯახებულია, ქვრივი – 23.2%, დაუოჯახებელთა რაოდენობა კი 18.6% შეადგენს. მათი ოჯახები კი ძირითდად, 4–5 წევრისგან შედგება.
იძულებით გადაადგილებულ ქალებში დასაქმებულთა რაოდენობა 18.5%–ია. მნიშვნელოვანია ის ფაქტიც, რომ უმუშევარი მესამედზე მეტია (36.9%), ხოლო დიასახლისად საკუთარ თავს 17% მიიჩნევს.
იძულებით გადაადგილებულ ქალთა 35.8%–ს არ აქვს პროფესია/ჯერ არ აქვს პროფესია. სკოლა თითქმის ყველას დაამთავრა, უმაღლესი განათლება მესამედმა, საშუალო ტექნიკური კი მეხუთედმა მიიღო. ისინი, ვინც სკოლის დამთავრება ვერ მოახერხეს, მიზეზად ოჯახის შექმნას ასახელებენ. ზოგადად იძულებით გადაადგილებული ქალებისთვის ოჯახის შექმნა, ოჯახური ფაქტორები ან მატერიალური მდგომარეობა ხშირად გამხდარა განათლების შეწყვეტის მიზეზი.
ოჯახების საკუთარი ეკონომიკური მდგომარეობის შეფასება და მდგომარეობა ერთმანეთის მსგავსია. იძულებით გადაადგილებული ოჯახების 51.2%–ს 300 ლარზე ნაკლები შემოსავალი აქვს, რაც ნიშნავს, რომ გამოკითხული იძულებით გადაადგილებული ოჯახების ნახევარი ღარიბია. 30.2%–ს 301–500 ლარი აქვს შემოსავალი, ხოლო 18.2%–ს – 501–1000 ლარი. შესაბამისად, იძულებით გადაადგილებულ ოჯახთა ნახევარზე მეტი საკუთარ ეკონომიკურ მდგომარეობას აფასებს, როგორც ძალიან ცუდს ("ძალიან გვიჭირს, თანხა კვებაზეც არ გვყოფნის"), თითქმის მესამედი (29%) – როგორც ცუდს ("ჩვენი შემოსავალი საკმარისია კვებისთვის, მაგრამ ვერ ვახერხებთ ტანსაცმლის შეძენას").
