ცვლილებებს, რომელიც შეიძლება ახალ “საარჩევნო კოდექსში” შევიდეს, უკვე მოჰყვა კრიტიკა და აზრთა სხვადასხვაობა.
“საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციის” ოზურგეთის ფილიალის ხელმძღვანელის, თამაზ ტრაპაიძის თქმით, ახალი საარჩევნო კოდექსის პროექტში ბევრი ცვლილებაა შესული, რომლებშიც განსაკუთრებული აქცენტი პოლიტიკური პარტიების დაფინანსებაზე კეთდება. საერთო ჯამში, აღნიშნული პროექტი არ შეიცავს არსებით ცვლილებებს საარჩევნო გარემოს გაუმჯობესების თვალსაზრისით. პირიქით, ზოგ შემთხვევაში კოდექსის მუხლები კიდევ უფრო აუარესებს არსებულ მდგომარეობას, ან ნორმათა ბუნდოვანება შეუძლებელს ხდის სხვადასხვა ფორმულირების აღქმას.
_ საარჩევნო კოდექსის პროექტი აღარ ითვალისწინებს უბანზე ყოფნის უფლების მქონე პირთა შესაძლებლობას, კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად, აწარმოონ ფოტო და ვიდეო გადაღება; პროექტი აღარაფერს ამბობს ვიდეოთვალის თაობაზე, რაც ნიშნავს, რომ უბნებში მათი განთავსება აღარ მოხდება; აღარ არსებობს ამომრჩეველთა მარკირების პროცედურა და არც არის შემოთავაზებული კონტროლის გახორციელების ალტერნატიული საშუალება. მართალია, პრაქტიკაში არ ხდებოდა მარკირების პროცედურისა და ვიდეოთვალის ჩანაწერების ეფექტურად გამოყენება, თუმცა, მათი გაუქმების ნაცვლად არსებული ნაკლოვანი პრაქტიკის დახვეწა, ან მარკირების შემთხვევაში, კონტროლის სხვა, უფრო ეფექტური საშუალებით ჩანაცვლება უნდა მომხდარიყო. ვიდეოთვალის ჩანაწერებს განსაკუთრებული მნიშვნელობა უნდა ჰქონოდა საარჩევნო დავების განხილვისას, თუმცა, მათი გამოყენება, თითქმის, არასდროს ხდებოდა პრაქტიკაში. რაც შეეხება უბანზე ყოფნის უფლების მქონე პირების შესაძლებლობას, კანონის მოთხოვნათა დაცვით აწარმოონ ფოტო და ვიდეო გადაღება, მისი დაბრუნება კანონმდებლობაში საია-ს სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვნად მიაჩნია. კოდექსში შესატანი ცვლილებების პროექტის თანახმად, საარჩევნო სიების ფორმირება უნდა მოახდინოს პრეზიდენტის ბრძანებულებით შექმნილმა კომისიამ. პრინციპულად მცდარია სიების სისწორეზე პასუხისმგებლობის დაკისრება კომისიისთვის მაშინ, როდესაც სპეციალურად ამისთვის უფლებამოსილი და ამასთან უფრო მეტი რესურსითა და გამოცდილებით აღჭურვილი სახელმწიფო სტრუქტურები არსებობენ. ამასთან, კომისიის მანდატი და საქმიანობის წესი, ბოლომდე ნათელი არ არის და დიდია იმის ალბათობა, რომ კომისიის მუშაობა არაეფექტური იქნება. მიგვაჩნია, რომ კომისია უნდა შემოიფარგლებოდეს მხოლოდ მონიტორინგის ფუნქციით. ხოლო საარჩევნო სიის ფორმირებაზე პასუხისმგებლობა უნდა დაეკისროს სამოქალაქო რეესტრს.
კოდექსის პროექტით, დეპუტატთა რაოდენობა 150-დან 190-მდე იზრდება. აღნიშნულის გახორციელება მხოლოდ რეფერენდუმის ჩატარების შემთხვევაში არის შესაძლებელი, ვინაიდან “რეფერენდუმის შესახებ” საქართველოს ორგანული კანონის 28-ე მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, “რეფერენდუმის შედეგად მიღებული გადაწყვეტილების შეცვლა ან გაუქმება შეიძლება მხოლოდ რეფერენდუმით”.
შემოთავაზებული პროექტი, ასევე, არ ითვალისწინებს თვითმმართველი ქალაქების მერების პირდაპირი წესით არჩევის საკითხს. სამწუხაროა, რომ 2009 წელს პრეზიდენტის მიერ გაეროში გაკეთებული განცხადების მიუხედავად, სადაც მან განაცხადა, რომ ყველა ქალაქის მერი პირდაპირი წესით აირჩეოდა, კოდექსის პროექტი გვერდს უვლის ამ პრობლემას, _ გვითხრა თამაზ ტრაპაიძემ.
რაც შეეხება საარჩევნო დავების საკითხს, არასამთავრობო ორგანიზაციები მიიჩნევენ, რომ ხელისუფლების გადაწყვეტილება ვითარებას უფრო დაამძიმებს. როგორც ისინი აღნიშნავენ, სარჩელის შეტანის ვადა კი ხანგრძლივდება, მაგრამ ამის პარალელურად, 2 დღიდან 1 დღემდე მცირდება გადაწყვეტილების გამოტანის ვადა, რაც, მათი თქმით, სრულიად გაუმართლებელია, რადგან არსებულ ვადაშიც კი ვერ ესწრებოდა ხოლმე სარჩელის საფუძვლიანი შესწავლა. ეს კი, ცხადია, გავლენას ახდენს სასამართლო გადაწყვეტილებაზე.
“საარჩევნო კოდექსში” ცვლილებებთან დაკავშირებით “საერთაშორისო გამჭვირვალობა _ საქართველომ”, “საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციამ” და “სამართლიანმა არჩევნებმა” ერთობლივი განცხადება გაავრცელეს, სადაც ნათქვამია, რომ საარჩევნო კოდექსის პროექტი აღარ ითვალისწინებს უბანზე ყოფნის უფლების მქონე პირთა შესაძლებლობას, კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად, აწარმოონ ფოტო და ვიდეო გადაღება; პროექტი აღარაფერს ამბობს ვიდეოთვალის თაობაზე, რაც ნიშნავს, რომ მათი განთავსება აღარ მოხდება კომისიებში; აღარ არსებობს ამომრჩეველთა მარკირების პროცედურა და არც არის შემოთავაზებული კონტროლის გახორციელების ალტერნატიული საშუალება.
_ 2011 წლის 19 სექტემბერს საქართველოს პარლამენტში ახალი საარჩევნო კოდექსის პროექტის ინიცირება მოხდა. პროექტში ბევრი ცვლილებაა შესული, თუმცა, ძირითადი სიახლეები პოლიტიკურ პარტიებს შორის დადებულ შეთანხმებას უკავშირდება, სადაც განსაკუთრებული აქცენტი პოლიტიკური პარტიების დაფინანსებაზე კეთდება. საერთო ჯამში, აღნიშნული პროექტი არ შეიცავს არსებით ცვლილებებს საარჩევნო გარემოს გაუმჯობესების თვალსაზრისით. პირიქით, ზოგ შემთხვევაში კოდექსის მუხლები კიდევ უფრო აუარესებს არსებულ მდგომარეობას ან ნორმათა ბუნდოვანება შეუძლებელს ხდის სხვადასხვა ფორმულირებების აღქმას.
განსაკუთრებულ აღნიშვნას იმსახურებს პროექტის შექმნის პროცესი. მიუხედავად განსაკუთრებულად მაღალი საზოგადოებრივი ინტერესისა საკითხის მიმართ და არასამთავრობო ორგანიზაციების ნაწილის აქტიური ჩართულობისა მოლაპარაკებების პროცესში, კოდექსის პროექტის საბოლოო ვერსიის შექმნა დაფარულად და ყოველგვარი ჩართულობის გარეშე მოხდა, რაც ცალსახად უარყოფითად უნდა შეფასდეს, _ ამბობენ ამ არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლები.
