ქართული მედიის კრიტიკის მოსმენა ყველგან შეგიძლიათ _ 80-თეთრიანი ყვითელი, კონდიციონერით აღჭურვილი სამარშრუტო ტაქსიდან დაწყებული, ე.წ მაღალ ინტელექტუალთა შეხვედრებით დამთავრებული. მედიას აკრიტიკებს ყველა, მათ შორის, ის, ვინც მას საერთოდ არ ეცნობა და ისიც, ვინც მის პოტენციურ თუ მოქმედ მკვლევარად გვესახება. თუ ქართულ მედიასაშუალებებს გადავხედავთ, გასაკრიტიკებელი მართლაც ბევრია.
დავიწყოთ იქიდან, რომ თუნდაც მედიის უსაფუძვლო მაკრიტიკებლებიც სწორედ იმ კლიშეებით სარგებლობენ, რომელიც თავად მედიამ შექმნა. სტერეოტიპების დამკვიდრება და შემდეგ მათი პროპაგანდირება _ აი, დღევანდელი მედიის რეალური დანიშნულება.
პიერ ბურდიეს თუ დავეთანხმებით, მედიის მუშაკები დაეძებენ საგნებს და არქმევენ მათ სახელებს. რეალურად, საგნები არსებობას იწყებენ სწორედ ამგვარი, ხშირად არასწორი იდენტიფიკაციის მოლოდინში. ადამიანები საუბრობენ კლიშეებით, უკვე “მიღებული იდეებით”, მაგრამ ეს არაა კომუნიკაცია. არსებობენ ადამიანები, რომელთაც შეუძლიათ მსგავსი კულტურული “ფასტ ფუდის” შემოთავაზება აბსურდული დებატების პირობებში.
მედია ამკვიდრებს ე.წ თეზისებს, რომლებიც დასაბუთებას არ საჭიროებენ. მაგალითად, ამჟამად “პოლიტიკურ რინგზე” გამოჩენილი ბიძინა ივანიშვილის მიმართ ხშირად გამოიყენება ტერმინი “ოლიგარქი”, რომელიც უთუოდ ერთმა რიგითმა ჟურნალისტმა მაღალფარდოვნებისა და აიქიუ-ს მაღალი კოეფიციენტის წარმოსაჩენად გამოიყენა და შემდეგ აიტაცა იგი დანარჩენმა მედიამ. როგორც მინიმუმ, უნდა იცოდე “ოლიგარქის” განმარტება _ ბიზნესმენი, რომელიც სახელისუფლებო ბიზნესში ფლობს წილს. ხშირად შეხვდები შემთხვევებს, როდესაც დამწყები ჟურნალისტები ერთი და იგივე კითხვებს უსვამენ თანამედროვე მწერლებსა თუ პოეტებს და ეს უბრალო დამთხვევა კი არა, უფროსი ზე-ჟურნალისტების გავლენაა.
იგივე პიერ ბურდიე წერდა, რომ ჟურნალისტური მუშაობის ერთ-ერთი მამოძრავებელი ფაქტორი კონკურენციაა, მაგრამ რეალურად, ხდება ერთი და იგივე ინფორმაციის წრებრუნვა. ასეთ “სარკეებით თამაშს” ანუ ინფორმაციის ცირკულირებას, მენტალურ უძრაობამდე მივყავართ. ახალი იდეის აღქმას გონებრივი ძალისხმევა სჭირდება; ამიტომ, ჟურნალისტები აუდიტორიის ღირებულებების საამებლად იმავე ღირებულებების პროპაგანდას იწყებენ. ისინი ხდებიან სრულიად რეიტინგზედამოკიდებულები და ავიწყდებათ, რომ შესაძლებელია, თავად “შექმნა” აუდიტორია.
ჟურნალისტები ქმნიან მდარე გემოვნების მქონე აუდიტორიას, რომელსაც შემდეგ სწორედ მათ მიერვე შექმნილ უგემოვნებაში ადანაშაულებენ და გასამართლებელ არგუმენტად აუდიტორიის დაკვეთა, მაღალრეიტინგული გადაცემები და ფინანსები მოჰყავთ. თუ არა ეს მიზეზი, მაშინ ამიხსენით, რატომ უნდა ქმნიდეს “რუსთავი-2”-ის იუმორისტულ გადაცემათა განყოფილებაში კვირაში 4-ზე მეტ ვითომდა იუმორისტულ გადაცემას ერთი და იგივე ხალხი?!
იუმორისტული და გასართობი შოუების სიმრავლე გვარწმუნებს, რომ მედიას საქართველოში მხოლოდ ერთი ფუნქციაღა დარჩა _ გართობა. თავი დავანებოთ იმაზე მსჯელობას, რამდენად სავალალო შედეგის მომტანია ეს ყოველივე თავად მედიისთვის, მაგრამ კიდევ უფრო დიდი უბედურება ისაა, რომ ეს გართობაც კი, საქართველოში პოლიტიზირებულია.
ნებისმიერი იუმორისტული შოუ იკვებება პოლიტიკური ამბებით და შემდეგ ამ პოლიტიკოსთა ქილიკით კავდება. ამავდროულად, პოლიტიკური თოქშოუები, თუ კიდევ არსებობს მსგავსი ან ნებისმიერი ფორმის ინტერვიუ პოლიტიკოსთან იუმორისტულ ხასიათს უფრო ატარებს, ვიდრე ანალიტიკურს ან საინფორმაციოს. საქმე ფუნქციათა აღრევაშია. ახალი ამბებისა და ანალიტიკის სფერო ჩაანაცვლა “გასართობმა ტოკ-შოუებმა”.
“პოლიტიკის პერსონალიზირებას, საბოლოოდ, დეპოლიტიზირებამდე მივყავართ. ჟურნალისტებს უჩნდებათ ცინიკური დამოკიდებულება პოლიტიკური სფეროს მიმართ. ეს ბუნებრივია, რადგან ინდივიდებზე აქცენტის გაკეთებით, რეალური სურათი გარეგნული გამოხატულებებით იჩრდილება. წარმოიშობა პოლიტიკისადმი ცინიკური დამოკიდებულება,” _ წერდა ბურდიე.
პარიზის ფრანგული პრესის უნივერსიტეტის პროფესორი კლოდ ჟან ბერტნარი მედიის ერთ-ერთ ფუნქციად გართობას _ ბედნიერების ხელშეწყობას ასახელებს.
ჩვენს მედიაში კი, ეს ფუნქცია შეიძლება ასე ჟღერდეს: გართობა _ უბედურებისათვის ხელშეწყობა!
ყველაზე დიდი საფრთხე, რაც დღეს ქართული მედია საშუალებებიდან იღვრება, ძალადობა და ტყუილია.
რაც შეეხება ტყუილის თემას, ამისათვის საკმარისია ჩართო ტელევიზორი და აღმოაჩენ, რომ სრულიად სხვა საქართველოში ცხოვრობ. ორი _ ირეალური და რეალური სამყაროს შეჯახება კი ძალიან დიდ დეპრესიას, უიმედობას იწვევს აუდიტორიაში.
ხშირად ისმის კითხვა: უნდა გააშუქოს თუ არა მედიამ ძალადობის ამსახველი სიუჟეტები? რაშია პრობლემა _ საზოგადოებისთვის რეალურ ფაქტებზე დაყრდნობილი ინფორმაციის მიწოდებაში თუ საინფორმაციო სამსახურების არქიტეტონიკაში. რა თქმა უნდა, უნდა გაშუქდეს ნებისმიერი ინფორმაცია, მაგრამ არა იმ სახით და იმ ინტერპრეტაციით, როგორც ხდება. ჩვენთან დაცული არაა უდანაშაულობის პრეზუმპცია, თითქმის არასდროს არ არის დაცული ეჭვმიტანილის პირადი უფლებები. ინფორმაციის გასვლის შემდეგ ყველამ იცის ჯერ მხოლოდ ეჭვმიტანილის სახე, სახელი, გვარი, საცხოვრებელი მისამართი და მეზობლების ვინაობაც კი. ისეთ პატარა ქვეყანაში, როგორიც საქართველოა, საკმაოდ ძნელია აღიდგინო მედიის მიერ მძიმედ, ნებსით ან უნებლიეთ შელახული რეპუტაცია.
ადამიანების უფლებების დარღვევა, საზოგადოების შეცდომაში შეყვანა, პროპაგანდისტული “ფასტ ფუდის” მიწოდება, ტვინების სწრაფი ჭავლით გარეცხვა და თან საზოგადოების დაკვეთით თავის გამართლება, ეს არ არის ნამდვილი ჟურნალისტიკა!
ჯანდაბას, გვასმენინეთ ერთი და იგივე აზრები, გაუწიეთ პროპაგანდა სასურველ მავანთ და მავანთ, მოგვატყუეთ, დაგვცინეთ, გვაქილიკეთ, მოგვწამლეთ, მოგვწამლეთ, მაგრამ უფრო ლამაზად!!!
