ბოლო სამი თვის განმავლობაში, კომერციულ ბანკებში, დოლარის ღირებულებამ ყველაზე მაღალი ნიშნულამდე მიაღწია. თუმცა, ქვეყნის ეკონომიკურ კრიზისზე და მის მიზეზებზე "სავალუტო ფონდის" საგანგებო მისიის დელეგაციის წევრები ჯერჯერობით არ საუბრობენ. მზარდი დევალვაციის ფონზე, ისინი თავიანთ რეკომენდაციებს ხელისუფლებას დაახლოებით ერთ კვირაში წარუდგენენ.
უკვე გადაწყდა, რომ შაბათს ეკონომიკური მდგომარეობისა და ლარის კრიზისის შესახებ პარლამენტის რიგგარეშე სხდომაზე იმსჯელებენ, თუმცა, მთავრობის მიწვევა სხდომაზე არ იგეგმება.
რადიკალური ნაბიჯების გადადგმისკენ მოუწოდებენ ხელისუფლებას ეკონომიკური ექსპერტები. ისინი გამოსავალს ბიუჯეტის კორექტირებაში ხედავენ და აცხადებენ, რომ მთავარ საფინანსო დოკუმენტში ცვლილებები ხარჯვით ნაწილს უნდა შეეხოს.
მაშინ, როდესაც შექმნილ ვითარებაზე მთავრობა და ეროვნული ბანკი პასუხისმგებლობას ერთდროულად იღებს, ყოფილი პრემიერი ბიძინა ივანიშვილი ლარის კურსის ვარდნაში მხოლოდ ეროვნული ბანკის პრეზიდენტს, გიორგი ქადაგიძეს ადანაშაულებს და ამბობს, რომ ეროვნული ვალუტის კრიზისი ქადაგიძის "უმოქმედობამ“ გამოიწვია.
"სწორედ ეროვნული ბანკის კომპეტენცია და პირდაპირი მოვალეობა იყო სიტუაციის სწორად მართვა, რათა საქმე არ მისულიყო არაადეკვატურ განვითარებამდე. ეროვნულ ბანკს აქვს შესაბამისი ბერკეტი, რომ უზრუნველყოს მცურავი კურსის პირობებში ეროვნული ვალუტის დასტაბილურება. ყველა ობიექტური ფაქტორის გათვალისწინებით, დღეს ლარის გაცვლითი კურსი არ უნდა აღემატებოდეს 2.0 ლარს და მოვუწოდებ ეროვნული ბანკის პრეზიდენტს, შეასრულოს კონსტიტუციური მოვალეობა და გადადგას ადეკვატური ნაბიჯები", _ აცხადებს ივანიშვილი.
საპარლამენტო უმრავლესობის წარმომადგენლის, თინა ხიდაშელის შეფასებით კი, ბოლო სამი თვის განმავლობაში ლარის კურსის გაუფასურებასთან დაკავშირებით გიორგი ქადაგიძე მიზანმიმართულად და გეგმაზომიერად მოქმედებდა, რათა პანიკა ყოფილიყო სისტემური და მოსახლეობის დასამშვიდებლად არაფერი გაკეთებულიყო.
ხიდაშელი მიიჩნევს, რომ ეროვნული ბანკის ხელმძღვანელმა ნაბიჯები პანიკის გასაღრმავებლად გადადგა.
ივანიშვილისა და მთავრობის წევრების ნაწილის მოსაზრებებს არ ეთანხმებიან ოპიზიციაში და აცხადებენ, რომ "ოლიგარქი ისტერიკაშია“.
"მას კარგად ესმის, რომ ლარის გაუფასურებაში, ისევე როგორც ქვეყანაში შექმნილ უმძიმეს ეკონომიკურ სიტუაციაზე პასუხისმგებლობა ეკისრება პირადათ მას და ის ვერ გაექცევა ამ პასუხისმგებლობას“, _ აცხადებს "ნაციონალური მოძრაობის“ წევრი ზურაბ ჯაფარიძე.
თავად გიორგი ქადაგიძე კი ამბობს, რომ "ქვეყანაში ეკონომიკური შოკია; ლარის 30%-იანი გაუფასურება კი, აუცილებლად აისახება იმპორტზეც“, რაც შეეხება უმრავლესობისა და ბიძინა ივანიშვილის შეფასებებს, ჯერჯერობით კომენტარს არ აკეთებს.
მისივე განმარტებით, იმპორტის შემცირება ნიშნავს ნაკლებ მოთხოვნას უცხოურ ვალუტაზე, რის შესაბამისადაც, ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის პროგნოზით, უახლოეს მომავალში ლარი უნდა დასტაბილურდეს.
ცენტრ "მომავლის ინიციატივების“ ხელმძღვანელი, იურისტი ლევან ალაფიშვილი ამბობს, რომ საკითხის ზედმეტი პოლიტიზირებისგან თავი უნდა შევიკავოთ, რადგან ეს არა ქადაგიძეს, არამედ, პრობლემას ქვეყანას შეუქმნის.
"პოლიტიკური რიტორიკის გაგრძელების შემთხვევაში, ეს ჩვენი პარტნიორი თუ მეგობარი სახელმწიფოების და საფინანსო ინსტიტუტების გადაწყვეტილებებზე აისახება. რაც შეეხება მხოლოდ ქადაგიძის პასუხისმგებლობის საკითხის დაყენებას, ეს საფუძველი საწყისშივე სუსტია, რადგან ეროვნული ბანკის პრეზიდენტი თავის გადაწყვეტილებებში შეზღუდულია. ეროვნული ბანკი პარლამენტის მიერ განსაზღვრული ფულად საკრედიტო პოლიტიკით მოქმედებს“, _ აღნიშნავს ალაფიშვილი.
რაც შეეხება ყოფილი პრემიერის განცხადებას, ალაფიშვილი ამბობს, რომ "ეს ერთი რიგითი მოქალაქის სუბიექტური მოსაზრებაა და ნაკლებწონიანიც, ვიდრე სავალუტო ფონდის ან მსოფლიო ბანკის შეფასებაა“.
"სავალუტო ფონდს და მსოფლიო ბანკს კი, ქადაგიძისთვის ეს პასუხისმგებლობა არ დაუკისრებია. მათ რომ მსგავსი მოსაზრება ჰქონდეთ, განცხადებას გააკეთებდნენ. კრიტიკა გასაგებია, თუმცა, ივანიშვილი მოუწოდებს ქადაგიძეს კონსტიტუციის შესაბამისად იმოქმედოს. ამ განცხადების ეფექტი შეიძლება იყოს მთავრობისთვის პოლიტიკური პასუხისმგებლობის ტვირთის შემსუბუქება, რომელთანაც ბიძინა ივანიშვილს აქვს კავშირი. ყველაზე მნიშვნელოვანია, რომ საერთაშორისო სავალუტო ფონდი ყველა საჯარო განცხადებაში უთითებს და ამას მთავრობა ეთანხმებოდა, რომ ფისკალური და მონეტარული პოლიტიკა სინქრონულად უნდა წარიმართოს. ფისკალური ეს არის მთავრობა და მონეტარული არის ეროვნული ბანკი. ნუ როგორც მინიმუმ ამ ორი მიმართულების ხელმძღვანელს შორის სახელმწიფოებრივი კომუნიკაცია უნდა არსებობდეს და არა ის, რომ ხანძარი რომ გაჩნდება მერე იყვნენ 24-საათიან რეჟიმში ხაზზე, რასაც ბოლო პერიოდში ვისმენთ“, _ ამბობს ალაფიშვილი და დასძენს, რომ "ფისკალურ და მონეტარული პოლიტიკის შეუთანხმებლობას ეს პრობლემა არ გამოუწვევია და გარე ფაქტორებმაც თავისი როლი ითამაშა“.
"გარე ფარქტორებს დაემთხვა გადაჭარბებულად ოპტიმისტური ბიუჯეტი. საერთაშორისო სავალუტო ფონდის გასული წლის ანგარიშში მითითებულია, რომ გაითვალისწინეთ ფაქტორები და მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტი შეამცირეთო, ისევე, როგორც საგარეო ვალის მოცულობაო. სავალუტო რეზერვები, რომელიც 2013 წლის ბოლოს შეამცირეთ, გაზარდეთო და ა.შ. მიუხედავად ამისა, მთავრობამ მაინც ისე დაგეგმა ბიუჯეტი, რომ ეს არ გაითვალისწინა. მხოლოდ ეროვნულ ბანკზე არ შეიძლება ჯოხის გადატეხა, თვითონ მთავრობის ბოლო დროს მიღებული გადაწყვეტილებაც ადასტურებს. ისინი გეგმავენ დაგეეგმილი ბიუჯეტის შემცირებას დაახლოებით 400 მილიონ ლარამდე. ანუ ეს ნიშნავს, რომ გასულ წელს ბიუჯეტი არ დაიგეგმა შესაბამისად ან ხარვეზი იყო როგორც მთავრობაში, ასევე პარლამენტშიც. მთავარია, რომ ეს ე.წ. კრიზისი დაიძლიოს და ამის გარეშემო მოხდეს მთავრობის კონსოლიდაცია. ამის ძალიან კარგი მაგალითი იყო პრეზიდენტის შეხვედრა ეკონომიკური გუნდის წევრებთან, ამან გააჩინა მოსაზრება, რომ მთავრობა პრობლემის გადასაჭრელად კონსოლიდირებულია. ბიძინა ივანიშვილის განცხადებამ კი ეს ეჭვქვეშ დააყენა, რადგან პოლიტიკური შემდგენელი შემოვიდა გადაჭარბებულად“, _ ამბობს ალაფიშვილი.
რაც შეეხება გამოსავალს, ალაფიშვილი ფიქრობს, რომ ყველაზე მეტად რაც ახლა მთავრობას სჭირდება კონსოლიდაცია და სწრაფი ფულია.
"თუკი ამ მიმართულებით რაიმე შეცდომას დაუშვებენ, ეს შესაძლოა, საერთაშორისო დონორების და ინსტიტუტების შეფასებებში აისახოს. ახლა მთავრობის ამოცანაა რაც შეიძლება სწრაფად გაერთიანდეს პრობლემის გადასაჭრელად და ბიზნესმენებთან ერთად დაგეგმოს როგორ მოიზიდონ სწრაფი ფული და ინვესტიციები, რომ არ გაჩერდეს ეკონომიკა და უფრო მეტიც, გაზაფხულზე უფრო სწრაფი ტემპებით განვითარდეს“, _ აღნიშნავს ალაფიშვილი და დასძენს, რომ მიუხედავად ქადაგიძის წინააღმდეგ გაკეთებული განცხადებებისა, "მისი კონსტიტუციური პასუხისმგებლობის საკითხის დაყენება ამ შემთხვევაში შეუძლებელია“.
ქადაგიძის იმპიჩმენტის დაყენების საკითხს გამორიცხავს კონსტიტუციონალისტი ვახტანგ ძაბირაძეც, რომელიც "გურია ნიუთან“ საუბრისას მბობს, რომ ეს საკმაოდ რთული პროცედურაა და მხოლოდ ორ შემთხვევაში – კონსტიტუციის დარღვევისას ან სისხლის სამართლის დანაშაულის ჩადენისას არის შესაძლებელი.
"ეროვნული ბანკის პრეზიდენტს წევრებთან ერთად ნიშნავს საქართველოს პრეზიდენტი. იმპიჩმენტის პროცედურის დაწყება პარლამენტის სრული შემადგენლობის 1/3-ს (50 დეპუტატს) შეუძლია, მაგრამ კონსტიტუციაშივე დევს პირობა, რომ ამას დანაშაულებრივი ქმედება ან კონსტიტუციის დარღვევა უნდა ედოს საფუძვლად. მათ უნდა მიუთითონ რა მიზნით, რისთვის იწყება პროცედურა და დასკვნისთვის გადაუგზავნონ საკონსტიტუციო სასამართლოს. სასამართლო განიხილავს წინადადებას და გააკეთებს დასკვნას. თუ მასში დადასტურებული იქნება კონსტიტუციის დარღვევა ან დანაშაულებრივი ქმედების არსებობა, მაშინ დასკვნა ეგზავნება პარლამენტს და 15 დღის ვადაში საკანონმდებლო ორგანო კენჭს უყრის იმპიჩმენტის საკითხს. თუმცა, ამას პარლამენტის სრული შემადგენლობის 2/3-ის, ანუ 100 პარლამენტარის მხარდაჭერა სჭირდება. თუ პირველივე ჯერზე პარლამენტმა იმპიჩმენტის საკითხს მხარი არ დაუჭირა, განმეორებით საკითხის დაყენება დაუშვებელია“, _ ამბობს ძაბირაძე.
ცნობისთვის, ეროვნული ბანკის პრეზიდენტს 7 წლის ვადით, ეროვნული ბანკის საბჭოს წევრთაგან თანამდებობაზე ნიშნავს საქართველოს პრეზიდენტი. ქადაგიძეს კი, ეს პოსტი 2009 წლის 27 თებერვლიდან უკავია. მას უფლებამოსილების ვადა მომავალი წლის თებერვლის ბოლოს ეწურება.
