საქართველოს მთავრობის მიერ, საქართველოს ტყეების 100%-ის იჯარით გაცემის, ნაკრძალებსა და აღკვეთილებში, საფასურის გადახდის შემდეგ, ნადირობის ნებართვის დაშვების შესახებ კანონპროექტების შემუშავებამ, საზოგადოებაში მძაფრი უარყოფითი რეაქცია გამოიწვია. ნაკრძალებში ნადირობის დაშვების კანონპროექტი, მართალია ხელისუფლებამ შეაჩერა, მაგრამ სავარაუდოდ, დროებით. სამაგიეროდ, წინ წამოიწია გიგანტური ჰესების მშენებლობამ, რომლებიც ულამაზეს ქართულ სოფლებს სვანეთსა და რაჭაში წყალსატევების ფსკერზე ჩაიტანს, უნიკალურ ბუნებრივ ლანდშაფტებს კი სამუდამოდ გაანადგურებს…
ტოტალური შეტევა საქართველოს ბუნებაზე! _ ასე დავასათაურეთ ცოტა ხნის წინ ჩვენი ერთ-ერთი პუბლიკაცია. ვეცდებით, თქვენთან ერთად, მეტი ყურადღება დავუთმოთ გარემოს დაცვის საკითხებს, რადგან მიგვაჩნია, რომ საქართველოს ბუნებას გამოუსწორებელი განსაცდელი ემუქრება.
“გურია ნიუსმა” დაცულ ტერიტორიებზე, ბუნების ტრფიალთა კვალდაკვალ, ერთი კვირის მანძილზე იმოგზაურა და ჩვენი ეგზოტიკური ფლორისა და ფაუნის ლაბირინთებში ბუნების არაერთ მოყვარულს შეხვდა _ ძველ მონადირეებს, მეთევზეებს, საოცარ ენთუზიასტებს… ზოგს სამონადირეო ტურიზმისა და ბაზიერთა კლუბიც აქვს ჩამოყალიბებული, ითხოვენ დახმარებას, წერენ პროექტებს, მაგრამ უშედეგოდ. დავუკავშირდით დაცული ტერიტორიების სააგენტოს, სხვადასხვა ნაკრძალისა თუ ეროვნული პარკის ხელმძღვანელს, რომელთაგან არაერთგვაროვანი, ზოგჯერ ბუნდოვანი ან ქედმაღლური პასუხი მივიღეთ. ამ ყველაფრის შესახებ, თანმიმდევრობით მოგითხრობთ.
პირველ ნაწილში ჩვენ მაინც იმ სოციალურად დაუცველ ფენასთან შეხვედრის დეტალებზე გვსურს ვისაუბროთ, ვინც ყველაზე უკეთ იცის დაცული ტერიტორიების ფასი, რამდენად დასაშვებია მისი იჯარით გაცემა თუ იქ ნადირობის ნებართვის დაშვება. ისინი დაცულ ტერიტორიებთან “თევზაობენ” ლუკმა-პურს, თავს ასე ირჩენენ და ყველაზე უკეთ ერკვევიან, რა უჭირს და ულხინს ჩვენს ფლორასა და ფაუნას.
_ მცენარეთა და ცხოველთა სამყაროს შეუძლია, ჩვენც გვარჩინოს და თავიც გადაირჩინოს, ოღონდ მას ძალიან პატიოსანი და სიყვარულით გაჯერებული დამოკიდებულება უყვარს და მტაცებლურ გეშს არ გაპატიებს, ნამეტანი მაგიერის გადახდა იცის, _ ამბობენ ისინი.
მალთაყველ მებადურებთან
ძველი ნავებით მებადურთა ჯგუფები “მრისხანე მეკლიტურის” ნაპირს ფაციფუცით მოადგნენ და ახლად დაჭერილი თევზის გროვა გადმოიტანეს.
მათი საქმიანობა წამებს ითვლის, იქვე ახლოს პატარა მაღაზიაა, რამდენიმე მყიდველიც იცდის, რომელთა შორის, უფრო პროფესიული მოსაზრებით, ჩვენც ჩავდექით.
_ როგორ ყიდით თევზს, ვინ ხართ, თუ შეიძლება, გაგვეცანით…
მეთევზეთა შუაგულს ახალგაზრდა კაცი გამოეყო, რომელიც დ.გ-დ გაგვეცნო. იგი საკმაოდ მჭევრმეტყველი და აქაურ ავან-ჩავანში გარკვეულია:
_ 1 კილო თევზის (კეფალის) ფასი 4 ლარია; აქედან “პირველი ხელი” ყიდულობს. ჩვენ, ძირითადად, გურული მეთევზეები ვართ და თავს ასე ვირჩენთ, უფრო სწორად, ზაფხულში აღებული ვალების გასასტუმრებელ ფულს ვშოულობთ. ისე, მთავრობა ერთ საქმეს კი შვება _ გადასახადს ახლა არ გვთხოვენ, ამის ხელშეწყობა კი არის. ღამეებს ხშირად ფიჭვნარში ვათევთ, სიცივე გვაწუხებს, მარა ვინ ამბობს?! სანამ თევზი ზღვის სიღრმისკენ წავა, დაჭერა უნდა მოვასწროთ, ჩვენ დღიურ ლუკმას ასე “ვთევზაობთ”.
_ რა ვალზე საუბრობთ?
_ ბანკიდან გამოტანილ კრედიტზე, რომლითაც ზამთარში ოჯახს ვარჩენთ, მერე ასე ვისტუმრებთ, პრინციპში, თხა ვიყიდე, თხა გავყიდეა ეს, მარა, რა უნდა ვქნათ?
_ დღიური შემოსავალი რამდენია?
_ მაგი ლატარიაა, სულ ერთნაირად ვერ ვიჭერთ, ხან მეტია, ხან _ ნაკლები. თუ ბევრს დავიჭერთ, ჩაბარების ფასი ნაკლებია და _ პირიქით, თუ ცოტაა, ფასი აიწევს… აქ ძირითადად, სუფსის სამი ბრიგადაა. გურულები. რამდენიმე წელია, ასე ვმუშაობთ.
_ ვერ დააკონკრეტებთ, რამდენია ლარებში თქვენი დღიური შემოსავალი?
_ ასე, 15-20 ლარამდე, საშუალოდ.
_ თქვენ ძალიან მძიმედ საუბრობთ გასაჭირზე და ეს თანხა მთლად ცოტა არ არის.
_ კი, მთელი წლის მანძილზე ასე რომ იყოს, მაგრამ თევზაობა სულ რამდენიმე თვე გრძელდება, აცივების შემდეგ თევზი ზღვაში იმალება. წელიწადის დანარჩენ დროს უმუშევრები ვართ, თითქმის ყველას ვალი გვაქვს, შინ შეშა არ გვაქვს, ახლა აქ რომელიმეს რომ ჰკითხო, დამდეგი ზამთრისთვის თუ არის მზად, დადებით პასუხს ვერ მიიღებთ. განა, რომელიმე ზარმაცია და არ მოჭრა? უბრალოდ, ამის საშუალება არსად არის.
_ ვიდრე ამ გასაჭირზე საუბარს გავაგრძელებთ, ერთ კითხვაზე გვიპასუხეთ: დაცული ტერიტორიების იჯარით გაცემაზე და იქ ნადირობის ნებართვაზე მთავრობის მიერ კანონპროექტი იყო შემუშავებული… თუ გსმენიათ ამის შესახებ და რას გვეტყვით?
_ახლა აგერ, სადაც ვიმყოფებით, ესეც დაცული ტერიტორიაა. პალიასტომის მიმდებარე მხარეს, ამ დროს ნადირობა ყოველთვის დაშვებულია. გააჩნია, რაზე ნადირობ. ჩვენ ფრინველზე არ ვნადირობთ, თუმცა ვინც ნადირობს, ის შესაბამის გადასახადს იხდის. საქმე იმაშია, თუ მთლიანად, ნაკრძალშიც დაუშვებენ ნადირობის უფლებას, ვინ და რა მექანიზმით გააკონტროლებს მოკლული ნადირისა თუ ფრინველის რაოდენობას? თუმცა აქ რეინჯერები დადიან, აკონტროლებენ ყველაფერს, მაგათ რას გამოაპარებ. თუ ის თანხა, რაც გადასახადის სახით უნდა გადაიხადოს, ისევ ამ დაცულ ტერიტორიებს მოხმარდება, კარგი საქმე იქნება. სიმართლე თუ გინდა გითხრათ, ბევრი არაპროფესიონალია ამ საქმეში… მოდის, გეუბნება რეინჯერი ვარო და რა იცის?! ფიჩორის ტერიტორია დაცულია, მაგრამ წიფლისა და თხმელის ტყეს ერთნაირი აკრძალვა რომ არ სჭირდება, ეს მე, გლეხკაცმა ვიცი და მათ არ უნდა იცოდნენ?
_ რას გულისხმობთ?
_ რას ვგულისხმობ და ფიჩორის დაცული ტყე მთლიანად თხმელა და წიფელაა, მაგრამ თხმელის ტყის განახლებას თუ სამი-ოთხი წელი სჭირდება, წიფელს უნდა _ 30. ამიტომ ხალხს, მეთვალყურის ქვეშ, უნდა მისცენ თხმელის ტყის გამოხშირვის უფლება, რასაც ადამიანი შეშად გამოიყენებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ის მხოლოდ ლპება, რადგან ძალიან მალე იზრდება და შესაბამისად, მალე ძველდება.
_ უშეშობას უჩივით. საშეშე ტყეკაფი არ გამოუყვიათ?
_ ჩვენ ახლა წყალში ვდგავართ და ცეცხლი გვიკიდია, ოღონდ _ არა ხუმრობით. სუფსაში ტყეკაფი გამოგვიყვეს, ჭიჭვის ტყეს ეძახიან, სადაც ისეთი ჭაობია, კამეჩი რომ შევა, მხოლოდ რქები მოუჩანს, ფეხის დასადგმელი ადგილიც არ არის, რომ არ ჩაიძირო. რომც დაამზადო შეშა, სულ ცოტა, 16 კილომეტრ მანძილზე ზურგით უნდა ზიდო. ვიმეორებ, ახლა წყალში ვდგავართ და შინ შეშის ნაპობიც არ გვაქვს, რომ ქალებმა საჭმელი მოამზადონ.
_ თუ სცადეთ, ეს აზრი ერთობლივად მიგეტანათ ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის გამგეობის ყურამდე?
_ ლანჩხუთის რაიონს კაი არაფერი სჭირს, გაუბედურებულია, რა შედეგი იქნება, რომ მოვთხოვოთ?! არ გვაძლევენ და მორჩა! დაცულიაო, ჩვენ უკეთ ვიცით, რომელია მოსაჭრელი და რომელი _ არა. ერთი ნახეთ ეგ ფიჩორის დაცული ტყე. ძველ, ასაკოვან თხმელას დასალპობად ინახავენ? საქმეს უნდა გაუკეთდეს ორგანიზება, მოსაჭრელი მოიჭრას და დასატოვებელი დარჩეს. ჩინურს ვამბობთ რაიმეს თუ მოცლილი ხალხი ვართ ან პრეტენზიული? უკიდურესი გაჭირვება გვალაპარაკებს.
მცენარეთა და ცხოველთა სამყაროს შეუძლია, ჩვენც გვარჩინოს და თავიც გადაირჩინოს, ოღონდ მას ძალიან პატიოსანი და სიყვარულით გაჯერებული დამოკიდებულება უყვარს და მტაცებლურ გეშს არ გაპატიებს, ნამეტანი მაგიერის გადახდა იცის.
_ საწყის თემას დავუბრუნდეთ; თქვენ მთავრობის მიმართ კმაყოფილებაც გამოთქვით, გადასახადს არ გვთხოვენო, ლიცენზია თუ გაქვთ?
_ ახლა ერთ კაცზეა გაფორმებული და ეს ბრიგადა მასთან მუშაობს. ადრე ყველას სათითაოდ ჰქონდა ლიცენზია. შეღავათს გვიწევენ, ასე რომ არ ჰქნან, მთლად მშიერი დავრჩებით და თუ მოგვკლავენ, მაგათ რა?!
_ რამდენად არის თქვენს მიერ უსაფრთხოების ზომები დაცული? პასუხისმგებლობა ვის ეკისრება?
_ აი, მაგ მხრივ ძალიან გვაფრთხილებენ, ჩვენც ფხიზლად ვართ. გვაცვია ჟილეტები, ცურვა ყველამ იცის. ნავებს ხშირად ვარემონტებთ, ვამოწმებთ. ისე კი, ჩვენ ძალიან შორს არ შევდივართ ზღვაში, 50 მეტრ რადიუსში ვმოძრაობთ.
_სუფსაში ყოველდღე ბრუნდებით?
_მაგის ბედნიერება არ გვაქვს. ხშირად, სადაც გვითენდება, იქ გვიღამდება.
_ ალბათ, თევზი უხვად გექნებათ ოჯახისთვის მაინც…
_ ხუმრობთ?! აგერ 20 კაცია და ჰკითხეთ _ ჩვენი შეღავათი ის არის, რომ ჩვენივე ხელით დაჭერილ თევზს, ასე, 2 ლარად თუ წავიღებთ, ისიც არა _ ყოველდღე. ხშირად ქველმოქმედებასაც გვიწევს _ თუ სოფელში ვინმე გარდაიცვალა, ვეხმარებით თევზით; ჭირი ყველას კარზე დაიძახებსო, ნათქვამია. ხალხს ძალიან უჭირს და ასე რომ არ ვქნათ, სირცხვილია. ისე კი, ფული სადაცაა, იქ ანგარიში უნდა, ერთმანეთს ვუგებთ და გასაჭირს ვუმსუბუქებთ.
_ამბობენ, პალიასტომის ტბაში ტონობით ვაზნა და წამალი ყრიაო…
_არ მოგატყუონ ეგ. ამ მხრივ ბუნება დამცველებს არ საჭიროებს, თავს თვითონ უვლის. მარილიანი წყალი “ჭამს” მაგ ყველაფერს, ზღვის წყალიც შედი-გამოდის და იწმინდება. ასე რომ არ იყოს, პალიასტომის ტბაზე ისეთი ბალახი იქნებოდა აბიბინებული, ზედ ფეხით გავლაც იქნებოდა შესაძლებელი…
მალთაყვის მკვიდრმა გიორგი ალანიამ, რომელიც ქალაქ ფოთშიც ცხოვრობს, დაცულ ტერიტორიებზე ნადირობის დაშვების შესახებ კანონპროექტს “სამთავრობოს სათავისო” უწოდა.
_ რატომ ჰგონია ვინმეს, რომ თუ მთავრობა ასეთ კანონს მიიღებს, ნადირ-ფრინველი გაიჟუჟება? წარმოიდგინეთ ერთი რამ, _ ერთი ვაზნა, სულ მცირე, 1 ლარი ღირს. მეორედ ვეღარ იხმარ. ნადირობის მსურველ კაცს თუ 20-30 ვაზნა მაინც არ აქვს, რაღა მონადირეა და სად წავა? საშუალოდ 30 ლარს, ახლა მოსახლეობის 80% ვერ გადაიხდის თოფისწამლისთვის. აქედან გამომდინარე კი, _ ვერც ინადირებს. რა გამოდის? იმ დაცულ ტერიტორიებზე, ისევ ეგზოტიკის მოყვარული მდიდრები ან სულაც, უცხოელები ინადირებენ. ასეთია ჩემი აზრი, მაგ თემასთან დაკავშირებით, _ გვითხრა მან.
დამშვიდობების ჟამს, მებადურებს ოქროს თევზის პოვნა ვუსურვეთ.
_ მაი რომ იყოს ამ წყალში, ჩვენს მთავრობას ჩვენ ჩამოვასწრებდით?! _ სიცილი და იუმორი სულის ჯანმრთელობაა, თვლიან ჩვენებური მებადურები.
უახლოეს ნომერში ჩვენი სტუმარი ძველი მონადირე, არასამთავრობო ორგანიზაცია “სამონადირეო ტურიზმისა და ბაზიერთა კლუბის” დამფუძნებელი ენვერ კომახიძე იქნება. არ გამოტოვოთ, აუცილებლად წაიკითხეთ და გიყვარდეთ საქართველოს ბუნება!
