საპარლამენტო არჩევნებამდე დაახლოებით წელიწადნახევრით ადრე საქართველოს პრეზიდენტი, არასაპარლამენტო ოპოზიცია და არასამთავრობო სექტორი საარჩევნო კოდექსში ცვლილებებს ითხოვენ, რაც მათი აზრით, საარჩევნო გარემოს გასაუმჯობესებლად აუცილებელია.
თუმცა, კონკრეტულად რა ცვლილებები შეიძლება განხორციელდეს კოდექსში და მოესწრება თუ არა ეს 2016 წლის არჩევნებამდე, ხელისუფლების წარმომადგენლები ვერ აკონკრეტებენ.
საქართველოს პრეზიდენტმა გიორგი მარგველაშვილმა სწორი საარჩევნო მოდელის დანერგვის აუცილებლობაზე, 31 მარტს, პარლამენტში მოხსენებით გამოსვლისას იასუბრა. მან "ქართულ ოცნებას" წინასაარჩევნო დაპირება შეახსენა და აღნიშნა, რომ მაჟორიტარული საარჩევნო სისტემის შეცვლა პრინციპული საკითხია, რასთან დაკავშირებული საკითხის ინიცირებისკენაც მან პარლამენტს მიმდინარე საგაზაფხულო სესიის ფარგლებში მოუწოდა.
"საზოგადოების მდგრადობისთვის არსებითია სტაბილური პოლიტიკური სისტემა, რომელიც პასუხობს ხალხის ინტერესებს, უზრუნველყოფს პოლიტიკური პარტიების გაძლიერებას – სხვაგვარად რომ ვთქვათ, საჭიროა ევროპული ტიპის პოლიტიკური სისტემა. ასეთი ტიპის სისტემის ფორმირებისთვის კი, საკვანძოა სწორი საარჩევნო მოდელის დანერგვა. არსებული სისტემის ხარვეზებზე ხაზი გასმულია "ქართული ოცნების" წინასაარჩევნო პროგრამაში. სხვა ცვლილებებთან ერთად, საერთო აზრით, პრინციპულია მაჟორიტარული საარჩევნო სისტემის შეცვლა. იმისთვის, რომ ეს შედეგები უკვე შემდეგ არჩევნებზე მივიღოთ, აუცილებელია ამ ცვლილების ინიცირება უკვე საგაზაფხულო სესიაზე“, _ განაცხადა გიორგი მარგველაშვილმა.
საარჩევნო კოდექსში ცვლილებების საჭიროებაზე უკვე კარგა ხანია საუბრობს არასაპარლამენტო ოპოზიციის და არასამთავრობო ორგანიზაციების ნაწილიც. 2015 წლის 15 მარტს 11-მა არასაპარლამენტო პარტიამ, დამოუკიდებელ ექსპერტთა კლუბის წევრებმა და არასამთავრობო ორგანიზაციებმა ხელი მოაწერეს მემორანდუმს, რომელიც საარჩევნო გარემოს გასაუმჯობესებლად ხელისუფლებას წინადადადებს სთავაზობს.
დოკუმენტში საარჩევნო სისტემის რეფორმას მოითხოვენ. მემორანდუმის ავტორთა ძირითადი პრეტენზიები მანდატებს, ამომრჩეველთა დაკარგულ ხმებს და ხმის თანაბრობის პრინციპს უკავშირდება. ხარვეზების გასასწორებლად ხელმომწერები ხელისუფლებას მოქმედი მაჟორიტარული სისტემის გაუქმებას სთავაზობენ და მოლაპარაკებათა მრავალპარტიული ფორმატის შექმნას ითხოვენ. არასაპარლამენტო ოპოზიცია საკანონმდებლო პაკეტის მოსამზადებლად ვადასაც აწესებს.
"მაჟორიტარები კარგა ხანია ჩამოყალიბდნენ, როგორც წვრილი ფეოდალები, რომლებიც ძირითადად, პარლამენტში ვაჭრობით არიან დაკავებულები, იმისათვის, რომ თავიანთი პირადი ქონება შეინარჩუნონ. რეალურად ესენი არიან პარაზიტები, რომლებიც სისხლს წოვენ თავისი რაიონის მოსახლეობას და რაიონის ბიუჯეტს“, _ აცხადებს "ქართული დასის" ლიდერი ჯონდი ბაღათურია.
"მაშინ, როდესაც თვითმმართველობაზე ვსაუბრობთ, მაჟორიტარების ფუნქცია ელემენტარულად არ მესმის“, _ ამბობს ბაჩუკი ქარდავა.
მემორანდუმის ხელმომწერები აცხადებენ, რომ თუ ხელისუფლება სისტემის შეცვლას არ დაიწყებს, მოუწევს დაასაბუთოს, რატომ არ აკეთებს ამას და რატომ ტოვებს იმ კანონს ძალაში, რომელსაც ოპოზიციაში ყოფნისას თავადვე აკრიტიკებდა.
"მაჟორიტარი დეპუტატების დიდი ნაწილი მექანიკური თოჯინის როლს ასრულებენ პარლამენტში და ეს უნდა გამოირიცხოს. რის გარეშეც ვერც საზოგადოება და ვერც პოლირტიკური სისტემა ვერ განვითარდება“, _ აცხადებს პოლიტილოგი ხათუნა ლაგაზიძე.
საარჩევნო სისტემის გასაუმჯობესებლად, კიდევ ერთი გამოსავალი, მრავალმანდატიანი მაჟორიტარული ოლქების ჩამოყალიბებაა, თუმცა, რამდენად დათანხმდებიან ამას ის პარტიები პარტიები, რომლებიც მაჟორიტარული ოლქების გაუქმებას ითხოვენ, ძნელი სათქმელია.
"სამოქალაქო საზოგადოების და დემოკრატიის განვითარების ცენტრის" თავმჯდომარე ვლადიმერ ბოჟაძე ამბობს, რომ მაჟორიტარული ოლქების საერთოდ გაუქმებას საკონსტიტუციო ცვლილებები სჭირდება, რაც შესაძლოა, ახლა ვერ განხორციელდეს, საარჩევნო კოდექსის გაუმჯობესება კი აუცილებელია, ამიტომ იმ ვითარებიდან გამომდინარე, რაც დღეს ქვეყანაშია, ოპოზიცია და არასამთავრობო სექტორი, შესაძლოა, მრავალმანდატიანი ოლქების შექმნაზეც შეთანხმდეს.
"ჩვენი სისტემის ხარვეზი ერთმანდატიანი საარჩვენო ოლქები და დაბალი ბარიერია. ამის გამო კი, შესაძლოა, ერთმა პარტიამ მოიგოს 73-ვე ოლქი ან ოლქების უმეტესეობა, რადგან გვაქვს ერთმანდატიანი ოლქები და 30%-იანი ბარიერი. საბოლოოდ კი, აღმოჩნდება, რომ გამარჯვებულ პარტიას, მანდატების თვალსაზრისით, არა 30%-იანი, არამედ, 70%-იანი ძალაუფლება აქვს", _ ამბობს ბოჟაძე.
მისივე თქმით, 30-დან 50%-მდე ბარიერის გაზრდა, არცევნების მეორე ტურში ოპოზიციას გამარჯვების მეტ შანსებს მისცემს.
"საქმე იმაშია, რომ მაჟორიტარულ ოლქებში სხვადასხვა რაოდენობის ამომრჩეველია, მაგალითად, ქუთაისში 153-ათასიანი მაჟორიტარული ოლქი გვაქვს, ყაზბეგში კი, ერთ ოლქში 5500 ამომრჩეველია, ორივე ოლქი თითო–თითო მაჟორიტარს ირჩევს, საბოლოოდ კი გამოდის, რომ ყველა ამომრჩევლის ხმა თანასწორი არ არის. ეს პრობლემა ხმების გათანაბრებით შეიძლება აღმოიფხვრას, თუ ამას 30%-დან 50%-მდე ბარიერის აწევაც დაემატება, რა პრინციპითაც დღეს მერებს და გამგებლებს ვირჩევთ, საარჩევნო სისტემა უფრო სამათლიანი იქნება. ამასთან, მეორე ტურის შემთხვევაში ოპოზიციურ ძალებსაც მიეცემათ საშუალება გაერთიანების შემთხვევაში კონკურენცია გაუწიონ სახელისუფლებო კანდიდატს“, _ ამბობს ბოჟაძე.
საქართველოს პარლამენტის უმრავლესობის წევრი გია ჟორჟოლიანი, რომელიც საარჩევნო კოდექსში ცვლილებების საკითხებზე მუშაობს, "გურია ნიუსთან“ საუბრისას აცხადებს, რომ რაიმე კანონპროექტი საარჩევნო კოდექსში ცვლილებების შეტანასთან დაკავშირებით არ არსებობს.
"მთავარია ხმების უთანასწორობის საკითხი. მოგეხსენებათ, მაჟორიტარულ ოლქებში სხვადასხვა რაოდენობის ამომრჩევლები არიან და გამოდის, რომ ყველა მოქალაქის ხმა თანასწორი არ არის. ამაზე მუშაობა მიმდინარეობს, რომ რაღაც ფორმით ეს შეიცვალოს, ეს არის პირველი რიგის ამოცანა. მაგრამ საქმე იმაშია, რომ ეს ყველაფერი საკონსტიტუციო ცვლილებებს მოითხოვს და საკმაოდ რთული იქნება. ცხადია, ამაზე ფიქრი და მსჯელობა მიმდინარეობს, მაგრამ ჯერჯერობით მოსაზრება ჩამოყალიბებული არ არის. მსჯელობა შინაარსიანი უნდა გახდეს. არასაპარლამენტო ოპოზიცია მოითხოვს, რომ მაჟორიტარული სისტემა საერთოდ უნდა გაუქმდეს, რასაც საკონსტიტუციო ცვლილება სჭირდება“, _ აღნიშნავს ჟორჟოლიანი.
რაც შეეხება მრავალმანდატიანი მაჟორიტარული ოლქების შექმნას, ჟორჟოლიანი ამბობს, რომ ჩამოყალიბებული პოზიცია უმრავლესობაში არც ამ საკითხზე აქვთ.
"ამას საკონსტიტუციო ცვლილება არ სჭირდება, თუმცა, წინასწარ რაიმეს თქმა, რა ცვლილებებს მივიღებთ საბოლოო ჯამში, გამიჭირდება. ერთი რამ შემიძლია ვთქვა, 2016 წლის არჩევნებამდე, შესაძლოა, მხოლოდ ის საკითხები შეიცვალოს, რასაც საკონსტიტუციო ცვლილება არ სჭირდება. ასეთი რეფორმები დიდი ხნის განმავლობაშია მსჯელობის საგანი და მხოლოდ შემდეგ ხდება განხორციელება", _ აცხადებს ჟორჟოლიანი, თუმცა, როდის დაიწყება კონკრეტულ ცვლილებებზე საუბარი და საჯარო განხილვები, ვერ აკონკრეტებს.
ცნობისთვის, საქართველოს პარლამენტი 150 დეპუტატისგან შედგება. აქედან, პროპორციული სისტემით 77 დეპუტატია არჩეული, მაჟორიტარული სისტემით კი, 73 დეპუტატი.
