FactCheck.ge პოლიტიკოსების და საჯარო პერსონების განცხადებებში ფაქტობრივი სიზუსტის დადგენის ყოველკვირეულ მიმოხილვას აქვეყნებს.
25 მაისიდან 1 ივნისამდე ფაქტ-მეტრმა სხვადასხვა გადამოწმებულ ფაქტზე რამდენიმე კვლევა მოამზადა.
ყველაზე პოპულარული სტატია ექსპერტ მამუკა არეშიძის განცხადებას ეხებოდა, რომელიც ფაქტ-მეტრმა მკითხველის თხოვნით გადაამოწმა. არეშიძის თქმით, გიორგი ქადაგიძემ მსოფლიო ბანკს 2 წლით ადრე დაუბრუნა ვალი – 400 მილიონი დოლარი, რამაც ლარის გაუფასურებას ხელი შეუწყო.
საქართველოს ეროვნულ ბანკს საერთაშორისო სავალუტო ფონდის ვალი აქვს და არა მსოფლიო ბანკის. 2012 წლის ოქტომბრიდან 2015 წლის 30 აპრილამდე, ეროვნულმა ბანკმა მართლაც დაფარა საერთაშორისო სავალუტო ფონდის ვალი – 400 მილიონი დოლარი, თუმცა, ფაქტ-მეტრის მიერ მოპოვებული ინფორმაციით, 2010-2015 წლებში ეროვნულ ბანკს ვალი წინმსწრებად არ გადაუხდია და მისი დაფარვა გრაფიკის თანახმად, შესაბამისი წლების მიხედვით განხორციელდა. 2012 წლის ოქტომბერ-დეკემბერში – 69 მილიონი დოლარი, 2013 წელს – 244 მილიონი, 2014 წელს – 73 მილიონი, ხოლო 2015 წლის იანვარ-აპრილში 13 მილიონი დოლარი დაიფარა.
მამუკა არეშიძის აზრით, ეროვნული ბანკის მიერ ვალის გადახდამ ლარის გაუფასურება გამოიწვია.
2010-2013 წლებში ეროვნული ბანკის ვალი 537 მილიონი დოლარით შემცირდა. ამის მიუხედავად, ლარის კურსი 2014 წლის ბოლომდე სტაბილური იყო. 2010 წლის პირველ იანვარს ერთი აშშ დოლარის ღირებულება 1.69 ლარი, ხოლო 2014 წლის პირველ იანვარს – 1.74 იყო. ჯამში, 4 წლის განმავლობაში, ლარი მხოლოდ 0.05 თეთრით გაუფასურდა. ამ პერიოდში ეროვნული ბანკის ვალის მოცულობა მნიშვნელოვნად შემცირდა.
ლარის კურსმა გაუფასურება 2014 წლის ბოლოს დაიწყო. 2014 წელს კი, ეროვნული ბანკის ვალი 73.1 მილიონი დოლარით შემცირდა. 2015 წელს ლარის კურსი კიდევ უფრო გაუფასურდა და პირველ მაისს ის დოლართან მიმართებაში უკვე 2.36 იყო, თუმცა, ამ პერიოდში ეროვნული ბანკის ვალი მხოლოდ 13 მილიონი დოლარით შემცირდა. როგორც ვხედავთ, ეროვნული ბანკის მიერ ვალის გადახდას ლარის გაუფასურება არ გამოუწვევია.
ამ მონაცემების გათვალისწინებით, ფაქტ-მეტრმა დაასკვნა, რომ მამუკა არეშიძის განცხადება ტყუილია.
გასულ კვირას ფაქტ-მეტრმა პრემიერ-მინისტრის განცხადებაც გადაამოწმა. ირაკლი ღარიბაშვილის თქმით, „ბოლო ორი წლის განმავლობაში ტენდენციები მიუთითებს იმაზე, რომ სწორედ ევროკავშირი არის ძირითადი ბაზარი, უნდა გახდეს ჩვენთვის ძირითადი ბაზარი. ექსპორტი ევროკავშირის ბაზარზე პირველ წელს 65%-ით გაიზარდა, ზრდა იყო მეორე წელსაც. წელს, პირველ კვარტალში, უკვე 21%-იანი ზრდა გვაქვს. ასევე, ზრდა გვაქვს ჩინეთში“.
საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის ინფორმაციით, 2013 წელს ევროკავშირის ბაზარზე ექსპორტი 72%-ით, 2014 წელს კი 2%-ით გაიზარდა. მიმდინარე წლის პირველ კვარტალში ექსპორტის 21%-იანი ზრდა დაფიქსირდა. 2015 წლის აპრილში, წინა წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით, ევროკავშირის ქვეყნებში ექსპორტი 32%-ით შემცირდა.
2013-2014 წლებში ექსპორტირებული პროდუქციის 21% ევროკავშირის ბაზარზე მოდიოდა, 2012-2011 წლებში კი ეს რიცხვი დაახლოებით 17% იყო. ამ მონაცემების მიხედვით, შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ბოლო ორი წლის განმავლობაში ქვეყნიდან ევროკავშირის ბაზარზე გასული პროდუქციის წილი გაიზარდა, თუმცა პროცენტული ზრდის ტემპი შემცირდა. 2014 წელს ექსპორტის ზრდის ტემპი 1.6%-ით შემცირდა, ხოლო მიმდინარე წლის სამი თვის მონაცემებით, 28%-იანი კლება დაფიქსირდა. ასევე, მიუხედავად იმისა, რომ ევროკავშირის ბაზარზე მიმდინარე წელს პირველ კვარტალში ექსპორტის 21%-იანი ზრდა გვაქვს, ექსპორტი დსთ-ის ქვეყნებში 55%-ით შემცირდა.
რაც შეეხება ჩინეთს, 2014 წელს ჩინეთში ექსპორტის ნამდვილად მაღალი, 166%-იანი ზრდა დაფიქსირდა. ჩინეთის ბაზარზე 2010 წელს ექსპორტის 349%-იანი ზრდის შემდეგ, ეს ჯერჯერობით ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია.
ფაქტ-მეტრის დასკვნით, ირაკლი ღარიბაშვილის განცხადება ნახევრად სიმართლეა.
ფაქტ-მეტრის მიერ გადამოწმებული კიდევ ერთი ფაქტი კახა კალაძის განცხადებას ეხებოდა. ენერგეტიკის მინისტრის თქმით, „წელს ენერგეტიკაში 640 მლნ აშშ დოლარის ინვესტიცია განხორციელდება“.
ენერგეტიკის სამინისტროს ოფიციალური ინფორმაციით, მიმდინარე წელს, სამხრეთ კავკასიის მილსადენის სისტემის გაფართოების ფარგლებში 300 მლნ აშშ დოლარის ინვესტიციაა დაგეგმილი. 2015 წელს სხვადასხვა პროექტებში დაახლოებით 335 მლნ აშშ დოლარის ინვესტიცია დაიგეგმა. აღსანიშნავია, რომ ამ ეტაპზე უცნობია დაგეგმილი ინვესტიციების რა ნაწილი იქნება პირდაპირი უცხოური ინვესტიცია.
უნდა აღინიშნოს, რომ ენერგეტიკის სფეროში 2014 წელი სხვა წლებთან შედარებით ერთ-ერთი წარუმატებელი წელი იყო. გასულ წელს ენერგეტიკაში პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების მოცულობა 60%-ით შემცირდა. ასევე, შემცირდა (2.8%-ით) პროდუქციის რეალური გამოშვებაც.
2015 წელს ენერგეტიკის სფეროში დაგეგმილი ჯამური ინვესტიციების მოცულობა დაახლოებით ემთხვევა ენერგეტიკის მინისტრის მიერ დასახელებულ რიცხვს. გამომდინარე იქიდან, რომ კახა კალაძის განცხადება პროგნოზია, ჩვენ მას წლის ბოლოს კვლავ დავუბრუნდებით. ამ ეტაპზე კი, ფაქტ-მეტრმა დაასკვნა, რომ კახა კალაძის განცხადება სიმართლეა.
გასულ კვირას ფაქტ-მეტრმა საპარლამენტო უმცირესობის წევრის, გიორგი გაბაშვილის განცხადებაც გადაამოწმა. გაბაშვილის თქმით, ბანკი „ქართუს“ მოგება 17.5-ჯერ გაიზარდა.
გიორგი გაბაშვილის განცხადების გადამოწმების შედეგად გაირკვა, რომ 2015 წლის პირველ კვარტალში ბანკი “ქართუს” წმინდა მოგება წინა წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით 17.5-ჯერ (1 655%-ით) გაიზარდა და 11.5 მილიონ ლარს გადააჭარბა.
აუცილებელია აღინიშნოს, რომ გარდა უშუალოდ წმინდა მოგების აბსოლუტური მნიშვნელობის ზრდისა, ბანკი “ქართუს” შემთხვევაში, მიმდინარე წლის პირველ კვარტალში 14.9-ჯერ გაიზარდა უკუგება საშუალო კაპიტალზე (ROE) – 1.27%-იდან 19.04%-მდე, რაც იმის თქმის საფუძველს იძლევა, რომ წმინდა მოგების აბსოლუტური მაჩვენებლის ზრდა არ ყოფილა გამოწვეული კაპიტალის მნიშვნელოვანი ზრდით. ბანკი “ქართუ” იყო გამონაკლისი, რომელსაც მსგავსი ტემპებით გაეზარდა მოგების როგორც აბსოლუტური, ასევე ფარდობითი მაჩვენებელი.
შესაბამისად, გიორგი გაბაშვილის განცხადება სიმართლეა.
FactCheck.ge მიზნად ისახავს საზოგადოებისათვის საინტერესო საკითხებზე პოლიტიკოსთა მიერ გაკეთებულ განცხადებებში ფაქტობრივი სიზუსტის, თუ უზუსტობების დადგენას. ფაქტ-მეტრის მიერ ფაქტის სიზუსტის შეფასების გრადაციებია: სიმართლე, მეტწილად სიმართლე, ნახევრად სიმართლე, მეტწილად მცდარი, მცდარი, ტყუილი.
