ძალადობა ოჯახში – პრობლემა, რომელიც ყოველთვის არსებობდა, თუმცა მის გადაჭრაზე სათანადო ყურადღებას სახელმწიფო ვერ იჩენდა. კანონის, თავშესაფრების, მსხვერპლისა და მოძალადის სარეაბილიტაციო პროგრამების უქონლობა – ის საკითხებია, რომელსაც არასამთავრობო სექტორი პრობლემის ძირითად მიზეზად მიიჩნევდა და სახელმწიფოს გამოსწორებისკენ მოუწოდებდა.
2014 წლის შემდეგ მდგომარეობა ნაწილობრივ გამოსწორდა. გაზრდილია ოჯახური ძალადობის შემთხვევების დაფიქსირების მაჩვენებელი; ასევე, დამცავი და შემაკავებელი ორდერების გაცემის სტატისტიკაც. თუმცა, პრობლემად კვლავ რჩება, სამართალდამცავი ორგანოებისთვის შეუტყობინებლობის საკითხი. სპეციალისტების აზრით, ეს გამოწვეულია იმით, რომ თემაზე საუბარი საქართველოში ტაბუდადებულია. ძალადობის მსხვერპლი რთულ პირობებში ცხოვრებას იტანს თუნდაც იმიტომ, რომ ოჯახი არ დაინგრეს, ან ფიქრობენ იმაზე, თუ რას იტყვიან ამაზე გარშემომყოფები.
მსხვერპლი თავის პრობლემაზე საუბარს ვერ ბედავს, შედეგად კი ასეთი ადამიანების მდგომარეობა უარესდება. ოჯახის სხვა წევრების მიმართ კი, ფსიქოლოგიურ, ფიზიკურ და სექსუალურ ძალადობას სისასტიკის ტენდენცია ახასიათებს და ხშირად მეორდება. თუმცა, ქალბატონების უმრავლესობა ამბობს, რომ შვილის გამო იტანენ მოძალადე ქმრებს. გასათვალისწინებელი ისიცაა, რომ ამ ფაქტის მნახველი ბავშვების უმრავლესობისგან, სპეციალისტების აზრით, ახალი მოძალადეები ყალიბდნებიან.
თავშესაფრები
სახელმწიფო სტრატეგიის მიხედვით, ოჯახში ძალადობის მსხვერპლთა რეაბილიტაციისთვის ქვეყანაში არსებობს თავშესაფრები, რომლებსაც ძალადობის მსხვერპლმა ქალბატონებმა ნებისმიერ დროს შეიძლება მიმართონ დახმარებისთვის.
ამ ეტაპზე საქართველოში სამი თავშესაფარი ფუნქციონირებს; თბილისში გორსა და ქუთაისში, უახლოეს მომავალში მეოთხე თავშესაფრის გახსნაც იგეგმება.
ძალადობის მსხვერპლთა თავშესაფარში თავსდებიან ოჯახში ძალადობის მსხვერპლის/დაზარალებულის სტატუსის მქონე პირები მათი თანხმობით. არასრულწლოვანი მსხვერპლის (მშობლის/მეურვის გარეშე) შემთხვევაში, ასევე, ამისათვის უფლებამოსილი ორგანოს გადაწყვეტილებით, კანონმდებლობით დადგენილი წესის შესაბამისად.
ოჯახში ძალადობის მსხვერპლი არის ოჯახის წევრი, რომელმაც განიცადა ფიზიკური, ფსიქოლოგიური, სექსუალური, ეკონომიკური ძალადობა ან იძულება.
მსხვერპლის სტატუსს ქვეყანაში რამდენიმე ორგანო საზღვრავს, მათ შორის: საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს შესაბამისი სამსახური, სასამართლო და ოჯახში ძალადობის მსხვერპლის სტატუსის განმსაზღვრელმა ჯგუფი.
თავშესაფარში მიიღებიან ოჯახში ძალადობის მსხვერპლები/დაზარალებულები რასის, კანის ფერის, ენის, სქესის, რელიგიის, პოლიტიკური და სხვა შეხედულებების, ეროვნული, ეთნიკური და სოციალური კუთვნილების, წარმოშობის, ქონებრივი და წოდებრივი მდგომარეობების, საცხოვრებელი ადგილის მიუხედავად. გარდა ამისა, თავშესაფარში ოჯახში ძალადობის მსხვერპლი/დაზარალებული შეიძლება განთავსდეს მასზე დამოკიდებული პირებითურთ.
ადამიანით ვაჭრობის (ტრეფიკინგის) მსხვერპლთა, დაზარალებულთა დაცვის და დახმარების სახელმწიფო ფონდის საზოგადოებასთან ურთიერთობის სამსახურის უფროსის ქეთი ბეროშვილის განცხადებით, დაზარალებულებს სახელმწიფო თავშესაფრებში რამდენიმე სახის მოსახურებას უწევენ. კერძოდ, სამედიცინო მომსახურება; სამართლებრივი (სასამართლოში წარმომადგენლობის ჩათვლით) მომსახურება; ფსიქოლოგიური მომსახურება; სოციალური პრობლემების მოგვარებაში მხარდაჭერა; საცხოვრებელით უზრუნველყოფა, ცხელი ხაზის მომსახურება და საზოგადოებაში რეინტეგრაცია.
მისივე თქმით, ფონდის თავშესაფრებში განთავსებული ძალადობის მსხვერპლთა მომსახურება ფინანსდება სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გამოყოფილი ასიგნებების ფარგლებში, შესაბამისად, მათ რაიმე თანხის გადახდა არ უწევთ.
“ამ ქალბატონების რეაბილიტაციისთვის მოქმედებს, ოჯახსა და საზოგადოებაში ინტეგრაციის მოკლე და გრძელვადიან პროგრამები. თავშესაფარში მსხვერპლის მოთავსება ხდება 3-თვემდე ვადით. საჭიროების შემთხვევაში ეს ვადა გაგრძელდება თავშესაფრის წესდებით (შინაგანაწესით) დადგენილი წესით, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მსხვერპლს არ სურს ზემოაღნიშნულ პერიოდზე მეტი ხნით იქ დარჩენა. თავშესაფარში მოთავსების ვადის ამოწურვის შემდეგ, მსხვერპლის მიმართ საფრთხის არსებობის შემთხვევაში, თავშესაფრის ადმინისტრაცია ვალდებულია აღნიშნულის თაობაზე აცნობოს სამართალდამცავ ორგანოებს შემდგომი რეაგირების უზრუნველსაყოფად”, _ ამბობს ბეროშვილი.
მსხვერპლის რეაბილიტაცია
ფსიქოლოგი ელზა პანკრატოვა “გურია ნიუსთან” საუბრისას ამბობს, რომ ძალადობის მსხვერპლებს ხშირ შემთხვევაში უჭირთ ემოციების კონტროლი და საჭიროა ფსიქოლოგიური რეაბილიტაცია.
“ძალადობის მსხვერპლები იმდენად ხშირად მოგვმართავენ, რომ თავშეაფრის ადგილები ყოველთვის შევსებულია. ამ ქალბატონების მდგომარეობა საკმაოდ მძიმეა. აქვთ უმწეობის, გაურკვევლობის, დაუცველობის განცდა; დაბალი თვითშეფასება; უჭირთ ემოციების კონტროლი. ხშირია შემთხვევები, როდესაც ხდება სომატიზაცია(ნევროზი) და დგება ფსიქიატრიული მკურნალობის საჭიროება. აქვთ მუდმივი საფრთხის განცდა იმასთან დაკავშირებით, რომ როდესაც გავლენ თავშესაფრიდან, მოუწევთ იგივე გარემოში დაბრუნება, _ ამბობს პანკრატოვა.
მისივე თქმით, პრობლემის ხანდაზმულობისა და პიროვნების ინდივიდუალურობიდან გამომდინარე რეაბილიტაციის კურსი შესაძლებელია ხანმოკლე ან საკმაოდ ხანგრძლივი იყოს.
“იმ კატეგორიასთან, რომლის მძიმე ფსიქო-ემოციური მდგომარეობა მხოლოდ ძალადობით არის გამოწვეული გაცილებით ხანმოკლე შეიძლება იყოს. მათთან ვისაც ბავშვობის ტრავმები აქვს გადასამუშავებელი (თავად იყო ბავშვობაში ოჯახური კონფლიქტების შემსწრე, ძალადობის რომელიმე სახის მსხვერპლი) და ამას თან ერთვის ძალადობით გამოწვეული ტრავმა, მათთან მეტად ხანგრძლივი მუშაობაა საჭირო. ხდება მეთოდის მორგება ინდივიდუალურად. რა შესაძლებლობასაც იძლევა ესა თუ ის მეთოდი, იმის მიხედვით შეიძლება მსჯელობა კურსის ხანგრძლივობაზე 6-8, 12-14 თუ მეტი კვირა“, _ აღნიშნავს ფსიქოლოგი და დასძენს, რომ თავშესაფარში ოჯახში ძალადობის მსხვერპლი შვილების გარეშე იშვიათად მიდიან.
ფსიქოლოგი ასევე აღნიშნავს, რომ რეაბილიტაციის კურსის გავლა ბავშვებისთვისაც აუცილებელია, რადგან არის იმის საშიშროება, რომ ძალადობის მსხვერპლი ბავშვები მომავალში მოძალადეები თავად გახდნენ.
“ძალადობის მსხვერპლი პოტენციური მოძალადეა. რამდენადაც მშობლის ქცევა მნიშვნელოვანწილად განაპირობებს ბავშვის ქცევას, არის საშიშროება, რომ ბავშვიც იყოს პოტენციური მოძალადე. ბავშვები ირიბი ან პირდაპირი ძალადობის მსხვერპლები არიან. მუშაობის პროცესში ხშირია შემთხვევა, როდესაც ბავშვს მშობლის იდენტური ქცევა და მეტყველება აქვს. თამაშის დროს თვალნათელია ოჯახში დასწავლილი კომუნიკაციის უნარები. დროული და სწორი ფსიქოინტერვენციის, გარემოს შეცვლის, საკუთარ თავზე მუშაობის შემთხვევაში ბავშვმა შესაძლებელია განავითაროს ახალი, მისეული ცხოვრების სცენარი”, _ აღნიშნავს პანკრატოვა.
მოძალადის სასჯელი
ოჯახში ძალადობის მსხვერპლი ქალები იურიდიული დახმარებისთვის, ბოლო პერიოდში უფრო ხშირად მიმართავენ სამართალდამცავ ორგანოებსა და სასამართლოს.
როგორც ადამიანით ვაჭრობის (ტრეფიკინგის) მსხვერპლთა, დაზარალებულთა დაცვის და დახმარების სახელმწიფო ფონდის იურისტი ნინო აბრამიშვილი აცხადებს, მიმართვიანობა დანაშაულის გამოვლენასთანაა დაკავშირებული და არა მატებასთან.
პრობლემის მოსაგვარებლად 2014 წლის 29 ივლისს ძალაში შევიდა შს მინისტრის ბრძანება, რომლითაც თბილისის მთავარ სამმართველოში და სამხარეო მთავარ სამმართველოებში შემავალ განყოფილებებს დაევალათ განსაზღვრონ ორი მოქმედი თანამშრომელი (ქალი და კაცი), რომელიც იმუშავებს ოჯახში ძალადობის საკითხებზე და თავიანთ სამოქმედო ტერიტორიაზე მოაგროვებენ ინფორმაციას კონფლიქტური ოჯახების შესახებ. გარდა ამისა, მსხვერპლის დასაცავად უბნის ინსპექტორს უფლება მიეცა შემაკავებელი ორდერი დაწეროს, აქედან გამომდინარე, სასამართლოში აშკარად შეიმჩნევა შემაკავებელი ორდერების მატება“.
ამასთანავე, სასამართლო სტატისტიკის მიხედვით, გაზრდილია დამცავი ოდენების მოთხოვნისა და დამაყოფილების მონაცემებიც.
“საქართველოში, ოჯახში ძალადობის წინღმდეგ “ოჯახში ძალადობის აღკვეთის, ოჯახში ძალადობის მსხვერპლთა დაცვისა და დახმარების შესახებ” კანონი მოქმედებს. მოძალადეების წინააღმდეგ სისხლის სამართლებრივი და ადმინისტრაციული სახის პასუხისმგებლობების (დანაშაულის კვალიფიკაციის, სიმძიმის შესაბამისად) სასჯელია დაწესებული”, _ განმარტავს იურისტი.
სტატისტიკა
შინაგან საქმეთა სამინისტროს ინფორმაციით, 2015 წლის 1-31 ოქტომბრამდე 64 ოჯახური ძალადობის შემთხვევა მოხდა, აქედან გახსნილია 40. რაც შეეხება 2014 წლის ამაბე პერიოდს, 62 შემთხვევიდან 41 გაიხსნა.
2015 წლის 1 იანვრიდან 31 ოქტომბრამდე კი, სულ დაფიქსირებულია 867 ოჯახური ძალადობის შემთხვევა, აქედან გახსნილია 668. ხოლო 2014 წლის ამავე პერიოდში, 461 შემთხვევიდან შსსმ 323 გახსნა.
რაც შეეხება თავშესაფრით მოსარგებლეთა სტატისტიკას,მ ადამიანით ვაჭრობის (ტრეფიკინგის) მსხვერპლთა, დაზარალებულთა დაცვის და დახმარების სახელმწიფო ფონდის მონაცემებით, 2010 წელს თავშესაფრით 42-მა ქალმა ისარგებლა, აქედან 18 სრულწლოვანი იყო 24 – არასრულწლოვანი. 2011 წელს თავშესაფრით მოსარგებლეთა რიცხვი 89-მდე გაიზარდა (36 სრულწლოვანი და 53 არასრულწლოვანი). 2012 წელს თავშესაფრით მოსარგებლეთა რიცხვი სტატისტიკური მონაცემებით თითქმის უცვლელი დარჩა – თავშესაფრით სულ 88 ქალმა ისარგებლა აქედან 37 სრულწლოვანი და 51 არასრულწლოვანი იყო. სტატისტიკური მონაცემები შეცვლილია 2013 – 2014 წლებში. კერძოდ 2013 წელს თავშესაფრით 100-მა ქალმა ისარგებლა (სრულწლოვანი 47, არასრულწლოვანი 67), ხოლო 2014 წელს თავშესაფრით 114-მა ქალმა ისარგებლა (აქედან სრულწლოვანი 47, არასრულწლოვანი 67 ქალი).
შეგახსენებთ, რომ ძალადობის მსხვერპლებს შეუძლიათ კონსულტაციისთვის დაუკავშირდნენ ოჯახში ძალადობის ცხელ ხაზს ნომერზე 2 309 903, ან მიმართონ 112–ს და მიმართონ საუბნო პოლიციას.
