(დასასრული)
წყალდიდობები, მეწყერები, ღვარცოფები,ზვავები და მიგრაცია ლენტეხში
ლენტეხის რაიონის მდებარეობა, რელიეფი და კლიმატი ის რთულად დასაძლევი პირობებია, რაც სერიოზულ პრობლემას უქმნის რეგიონის სოფლის მეურნეობას. უმუშევრობის მაღალი მაჩვენებლის ფონზე კი, ეს დასაქმების ერთადერთი შანსი და ფინანსური შემოსავალია. როგორც ლენტეხის რაიონის სოფლებში მოსახლეობამ გვითხრა, ციცაბო ფერდობები და ამის გამო გამოწვეული ეროზიული მოვლენები, მნიშვნელოვნად აფერხებს რაიონში მიწათმოქმედების განვითარებას.
სტიქიურმა მოვლენებმა _ თქეში წვიმების, გვალვების გახშირებამ, მეწყერების ჩამოწოლის სიხშირე კიდევ უფრო გაზარდა, განახევრდა რაიონის ისედაც დაბალპროდუქტიული სოფლის მეურნეობა. როგორც ლენტეხის მუნიციპალიტეტიდან გამოთხოვილ ინფორმაციაში ვკითხულობთ, სახნავი მიწების ფართობი 1990 წლის 2200 ჰა-დან 2007 წელს 1500 ჰა-მდე შემცირდა. ამავე პერიოდში, მრავალწლიანი ნარგავების რაოდენობა შემცირდა 380-დან 130 ჰა-მდე, სათიბების ფართობი _ 1300 ჰა-თი, საძოვრებისა _ 6000 ჰა-თი. შესაბამისად, განახევრდა, მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვის რაოდენობაც, რამაც მოსახლეობის სოციალურ მდგომარეობაზე გადამწყვეტი მნიშვნელობა იქონია და მიგრაციის პროცესი დაიწყო.
სწორედ ამიტომ, ლენტეხი წარმოადგენს ერთ-ერთ პრიორიტეტულ რეგიონს, რომელიც გაეროს კლიმატის ცვლილების ჩარჩო კონვენციის მიხედვით, საქართველოს მეორე ეროვნული შეტყობინების მომზადების ფარგლებში შერჩეულია როგორც კლიმატის მიმდინარე ცვლილებით გააქტიურებული სტიქიური მოვლენების მიმართ ერთ-ერთი მოწყვლადი რეგიონი.
“ცვლილებისადმი მგრძნობირობის თვალსაზრისით, აქ გახშირებული და გაძლიერებული კლიმატის ცვლილებით გამწვავებული ექსტრემალური კლიმატური მოვლენების გამო, როგორიცაა წყალდიდობები, ზვავები, მეწყერები და ღვარცოფები. ნიადაგის გაძლიერებული ეროზია, რასაც ხელს უწყობს გაჩეხილი ტყეებიც, დიდ ზარალს აყენებს რაიონის ეკონომიკას და იწვევს მიგრაციის ტენდენციას,” _ გვეუბნება მარინა შვანგირაძე, რომელიც რეგიონის ეკოსისტემას და ამით გამოწვეულ პროცესებს იკვლევდა.
“განუკითხაობა იყო, ომი და უბედურება, ამიტომ, პატრონი არაფერს ჰყავდა და გაიკაფა ტყე, გავერანდა სათიბ-საძოვრები. დღეს კი, ამ გაჭირვებიდან თავის დაღწევას ცდილობს ულუკმაპუროდ დარჩენილი გლეხი და სოფელს ტოვებს. თუ ასე გაგრძელდა, შემდეგ ამოსვლაზე ისინიც აღარ დაგხვდებით, ვისაც გვხედავთ,” _ გვეუბნებიან ადგილობრივები.
“როგორც რეალობა გვიჩვენებს, ჩვეულებრივ მოვლენად იქცა ძლიერი და ხანგრძლივი წვიმები, რომლებიც სულ უფრო და უფრო ხშირად დრამატულ შედეგებს იწვევს. გახშირდა მეწყერები, წყალმოვარდნები, ზვავები, მდინარეების კალაპოტიდან გადმოსვლა, ქარბორბალები. შესამჩნევია სეზონურობის ცვლილება. აღნიშნული კლიმატური ცვლილებები და სტიქიური მოვლენები აისახება ნიადაგის ეროზიაზე, რასაც კიდევ უფრო აძლიერებს გაკაფული ტყეები და ქარსაცავები. ყოველივე ეს საბოლოოდ გამოიხატება სასოფლო-სამეურნეო სავარგულების ფართობებისა და ნაყოფიერების შემცირებაზე,” _ გვეუბნება პროფესორი ოთარ რეხვიაშვილი.
გეოლოგიური საშიშროების დეპარტამენტის უფროსის, ემილ წერეთლის განმარტებით, მეწყრული მოვლენები საქართველოს მიწებს განადგურებას უქადის. ასეთ უბნებზეა მოქცეული როგორც საცხოვრებელი სახლები, ასევე ქვეყნის სტრატეგიული ობიექტები და ისტორიული ძეგლები _
“ქვეყნის ტერიტორიის მილიონნახევარ ჰექტარზე მეტი მეწყრულ უბნებზე მოდის, ანუ ქვეყნის ტერიტორიის 70% მუდმივი საფრთხის ქვეშ იმყოფება. მთელს კავკასიაში სულ 5 ათასამდე ღვარცოფსაშიში კერა და მდინარეა აღრიცხული; მათგან 3 ათასი კი, ჩვენი ქვეყნის ტერიტორიაზეა. საქართველოს, დღეისათვის, სულ 53 ათასი მეწყრული უბანი აქვს, როცა აზერბაიჯანში მათი რიცხვი 8 ათას ხუთასია, სომხეთში კი მხოლოდ 3 ათასი,” _ აცხადებს წერეთელი.
“გასული საუკუნის მანძილზე კლიმატის ცვლილების შედეგად გააქტიურებულმა ამინდის ექსტრემალურმა მოვლენებმა გარკვეული ზემოქმედება მოახდინა რაიონის რელიეფზეც. ეს გამოიხატა ეროზიული პროცესების გავლენით ხეობების ფერდობებისა და მდინარეთა ნაპირების დეფორმაციაში, მყინვარების უკანდახევაში, თუმცა რელიეფის ძირითად ფორმებზე ამ პროცესებს არსებითი ზეგავლენა არ მოუხდენია,” _ განაცხადა ჩვენთან საუბარში ლენტეხის გამგებელმა, გოჩა ჭელიძემ.
ქვემო სვანეთის ერთ-ერთ მთავარ ბუნებრივ სიმდიდრეს, წყლის რესურსებთან ერთად, შეადგენს ტყეები. ლენტეხის რაიონის ტერიტორიაზე განთავსებულ 5 სატყეო მეურნეობას, მათივე მონაცემებით, დაახლოებით 83 000 ჰა ტერიტორია უჭირავს, საიდანაც 79 ათასი ჰა ტყის მასივითაა დაფარული, რაც რაიონის მთელი ტერიტორიის თითქმის 60%-ს შეადგენს.
როგორც მკვლევარები გვეუბნებიან, ტყის გაჩეხვისას ხშირ შემთხვევაში ირღვევა ნორმები. ტყე იჭრება ძლიერი დახრილობის მქონე ფერდობებზე, რასაც თან სდევს მეწყერული მოვლენების სიხშირის ზრდა და ცალკეულ უბნებზე ტყეების განადგურება. როგორც ადგილობრივები გვეუბნებიან, 1994 წელს მდინარე ხელედულას ხეობაში, მეწყერმა 80 ჰა-ზე მეტი. 1996 წელს სოფელ თეკალთან ჩოლურში 55 ჰა წიფლის ტყის ფართი, მთლიანად მეწყერზე აღმოჩნდა და გახმა.
მსგავსი ბუნებრივი კატაკლიზმები, მოსახლეობას ბოლო 20 წლის მანძილზე მუდმივად უქმნის საშიშროებას და ადგილობრივების მიგრაციას იწვევს. 1987 წლამდე ლენტეხის რაიონში 14 580 ადამიანი ცხოვრობდა, სულ 3 200 ოჯახი. 1985-86 წლების ზამთრის კატასტროფული დიდთოვლობისა და დამანგრეველი წყალდიდობის შემდეგ, რამაც მოსახლეობას კოლოსალური ზარალი მიაყენა, დაიწყო მოსახლეობის მიგრაციის პირველი ტალღა. გასული საუკუნის 80-იანი წლების დასასრულს რაიონიდან გასახლებულ იქნა 1 200 ოჯახი. მიგრაციის მეორე ტალღა დაიწყო საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ. შედეგად 90-იანი წლების ბოლოს ლენტეხის რაიონში ცხოვრობდა 2 200 კომლი, სულ 9 800 ადამიანი. 2003 წლის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა კიდევ 1 130 ადამიანით შემცირდა და შეადგინა 8 760 სული.
მიუხედავად ჩვენი არაერთი მცდელობისა, ვერცერთი უწყებიდან ინფორმაცია, იმის თაობაზე, თუ რამდენმა ადამიანმა დატოვა რეგიონი, ვერ მოვიპოვეთ. ზემოთ მოყვანილი სტატისტიკის გარდა, აღნუსხული არც სტიქიების ოდენობა და ამისთვის გაწეული სახელმწიფო ხარჯებია.
“ჩვენთან საკუთარი მეურნეობით თუ გაიტან თავს, თორემ, სხვას ვერაფერს გააკეთებ. ტრანსპორტირება პრობლემაა, იმდენი ჯდება რომ თაფლის და ყველის ჩატანა ქალაქში, გლეხს აღარ უღირს,” _ გვეუბნება 70 წლის ნიკო ქალდიანი.
“რაიონიდან ხალხი, დიდთოვლობას და წყალდიდობას გაურბის, დაიცალა რაიონი. რაც ზამთარში დიდთოვლობას გადაურჩა, მდინარეები რომ ადიდდება იმას მიაქვს. იკარგება ყანები, ინგრევა სახლები, გზები, ახალგაზრდები აღარ დარჩნენ და მოხუცებს კიდევ შიშის ქვეშ გვიწევს ცხოვრება, თუ ცხოვრება ჰქვია ამას,” _ წუხს ნიკო ქალდიანი.
რაც შეეხება რეგიონში მცხოვრები მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობას კლიმატის მუდმივი ცვლილების პირობებში, როგორც ქვემო სვანეთისა და რაჭა-ლეჩხუმის რეგიონში დაავადებათა გავრცელებისა და სიხშირის სტატისტიკა გვეუბნება, საქართველოს სხვა რეგიონებთან შედარებით, 2003 და 2004 წლებში აქ აღინიშნა სისხლის მიმოქცევის სისტემის დაავადებათა შემაშფოთებლად მაღალი სიხშირე. კერძოდ, რეგიონში დაახლოებით 60 ათასი მოსახლის პირობებში დაფიქსირდა წელიწადში დაავადებიანობის 21-22 ათასი, ხოლო ავადობის 2500-2600 შემთხვევა, რაც საქართველოს საშუალო მაჩვენებლებს 3.5-ჯერ აღემატება.
საქართველო და საერთაშორისო ვალდებულებები
კლიმატის ცვლილების ჩარჩო-კონვენციას, ანუ რიოს კონვენციას, როგორც მას ხშირად მოიხსენიებენ, ამჟამად უკვე 192 ქვეყანა, მათ შორის, საქართველოც მიუერთდა.
2009 წელს, კოპენჰაგენის მნიშვნელოვანი შეხვედრის წინ, საქართველოს მთავრობამ შეიმუშავა კლიმატის ცვლილების სფეროში გასატარებელი პოლიტიკის კონცეფცია 2012 წლამდე. კოპენჰაგენის შეხვედრაზე საქართველომ, პრეზიდენტის პირადი მონაწილეობით დაადასტურა თავისი ნება, იყოს კლიმატის ცვლილების პრობლემის მოგვარებაში აქტიურად ჩართული მხარე, და 2010 წლის იანვარში შეუერთდა ამ შეხვედრაზე მიღებულ დოკუმენტს ე.წ. “კოპენჰაგენის აკორდს”. ეროვნული შეტყობინების კოორდინატორი, მარინა შვანგირაძე გვეუბნება, რომ საქართველოს, როგორც პატარა ქვეყანას, საერთშორისო ვალდებულებები არ გააჩნია და თავად შეუძლია განსაზღვროს სტრატეგიები.
ჩვენს შეკითხვაზე, თუ რა ადგილი უჭირავს გლობალური დათბობის საკითხებს საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების მართვის გრძელვადიან სტრატეგიაში, სამინისტროდან მოგვწერეს, რომ “სტრატეგია 2010-2015 წლისთვის მხოლოდ ახლა მუშავდება. კლიმატის ცვლილების სფეროში ძირითადი მიმართულებები იქნება ქვეყანაში “სუფთა განვითარების მექანიზმის” სრული ძალით ამოქმედება (სათბურის გაზების ემისიის შემცირების კუთხით) და კლიმატის ცვლილებასთან ბუნებრივი ეკოსისტემებისა და ეკონომიკის დარგების ადაპტაცია”.
როგორც მინისტრმა გოგა ხაჩიძემ განგვიცხადა, სამინისტრომ არასამთავრობო, საერთაშორისო და ოპოზიციური პარტიების მოსაზრებების გათვალისწინებით მოამზადა დოკუმენტი, რომელიც 3 წლის განმავლობაში კლიმატის ცვლილების საკითხებში პრიორიტეტებს განსაზღვრავს.
“ყოველწლიურად მასშტაბურად აღინიშნება გარემოს დაცვის მსოფლიო დღე. ყველა გარემოსდაცვით ღონისძიებებში აქტიურად მონაწილეობს “მწვანე კლუბი”, სადაც ასობით სტუდენტი, სკოლის მოსწავლე, ცნობილი სახეები და ეკო-კლუბებია გაერთიანებული. ჩვენს მიერ გამოცემულია კალენდრები კლიმატის ცვლილების პრობლემატიკით. ასევე, კლიმატის ცვლილების სამმართველოს თანამშრომლები სისტემურად მონაწილეობენ ამ თემისადმი მიძღვნილ გადაცემებში,” _ გვითხრა მინისტრმა.
ეს ის ღონისძიებებია, რომელსაც სახელმწიფო, აღნიშნული პროგრამის დასაძლევად ახორციელებს.
