გასული საუკუნის 90-იანი წლების დასაწყისამდე, საქართველოს ყველა რაიონში ფუნქციონირებდა სანაშენე საქმისა და ხელოვნური განაყოფიერების სამსახურები, შექმნილი იყო ჯიშთსაშენები, სანაშენე მეურნეობები და ფერმები, სადაც ხდებოდა ცხოველთა ჯიშობრივი გაუმჯობესება.
ქვეყნის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, სამწუხაროდ, აღნიშნული სამსახურები დაიშალა, რის გამოც სახელმწიფოს საკუთრებაში მყოფი პირუტყვი გადავიდა სოფელში მცხოვრებთა ხელში. სანაცვლოდ კი, ბოლო წლების განმავლობაში, გურიის რეგიონში, სანაშენე საქმეში ახალი არაფერი გაკეთებულა.
ჩვენ 2011 წლიდან დავიწყეთ, როგორც საქართველოში, ასევე ჩვენს რეგიონში _ გურიაში, მსოფლიოს საუკეთესო გენოფონდის კურომწარმოებლების სპერმით განაყოფიერება. გურიაში მოშენებული პირუტყვის პროდუქტიული თვისებების გაუმჯობესება, უდავოდ წინ გადადგმული ნაბიჯი იყო, თავის დროზე.
დღეისთვის ჩვენთან (უმთავრესად ოზურგეთში), გაუმჯობესებული ჯიშებისგან (ჯერსი, ჰოლანდიური, შვიცი), სულ მიღებულია 383 სული ხბო, რომლებიც გამოირჩევიან მაღალი პროდუქტიულობით. ხელოვნური განაყოფიერების უმთავრესი უპირატესობა არის ის, რომ შესაძლებელია საუკეთესო ჯიშის მერძეული პირუტყვის მიღება. სასურველი შედეგების მიღწევა შესაძლებელია იმდენად სწრაფად, რამდენადაც ამის საშუალებას იძლევა ამჟამად მეცხოველეობის დარგი. ამისთვის შეგვიძლია გამოვიყენოთ სხვადასხვა მაღალპროდუქტიული ჯიშის კუროების სპერმა. იმ შემთხვევაში, თუ თქვენ გყავთ რამდენიმე ფური, უკვე გაქვთ საშუალება, ფართო მასშტაბით გამოიყენოთ სხვადასხვა ჯიშის კუროები ე. ი. თითოეული ფური გაანაყოფიეროთ სურვილისამებრ. ჩვენ შეგვიძლია შევარჩიოთ ისეთი კურო, რომელიც ფურის მაკეობასთან დაკავშირებული პრობლემების რისკს ამცირებს და შესაბამისად, მის ადვილ მშობიარობაზე არის გათვლილი. საუკეთესო ჯიშის კუროების სპერმის გამოყენება შედეგად მოიტანს საუკეთესო დეკეულების მიღებას და მათი ყიდვა არასოდეს დაგჭირდებათ, ასევე არ დაგჭირდებათ შენახვა და მოვლა მთელი წლის განმავლობაში. ბევრად იაფია სპერმის შეძენა, ვიდრე კუროს შენახვა.
სანდო და კარგად ცნობილი მომწოდებლისგან სპერმის შეძენისას, ხელოვნური განაყოფიერება უმთავრეს როლს ასრულებს დაავადების აცილებაში. ხელოვნური განაყოფიერება გვეხმარება მაკეობასთან დაკავშირებული პრობლემების დროულად დადგენაში. ხელოვნური განაყოფიერება გვაიძულებს ასევე, ვაწარმოოთ ჩანაწერები სხვა უპირატესობასთან ერთად. კარგად გაკეთებული ჩანაწერები ფერმერს ეხმარება დეკეულების შერჩევაში, ასევე ეს ჩანაწერები შეგიძლიათ გამოიყენოთ სავაჭრო საქმიანობაში. დეკეულის მოვლა და შენახვა მარტივდება, სხვადასხვა ასაკის და წონის დეკეულები შეიძლება საძოვარზე ერთად გავუშვათ, მათი ადრეული დამაკების საფრთხის (რისკის) გარეშე.
ხელოვნური განაყოფიერება ხელს უწყობს ძროხის მოვლა-შენახვის პირობების გაუმჯობესებას. ბუნებრივი განაყოფიერების ნაკლოვანებები, ხელოვნურ განაყოფიერებასთან შედარებით, მდგომარეობს შემდეგში: 1. ინფექციური დაავადების თავიდან აცილება (ბრუცელიოზი, ტუბერკულოზი) ნაკლებად შესაძლებელია. 2. ვენერული დაავადებების გავრცელების საშიშროება არსებობს. 3. მაკეობის დაბალი მაჩვენებელია. 4. მწირია გენეტიკა. 5. არსებობს მოვლა-შენახვის სირთულე. 6. ახლო ნათესავური შეჯვარება არასახარბიელოა.
იმისთვის, რომ დავადგინოთ ფურის ახურება, უნდა ვიცოდეთ ახურების ტიპები და სხვადასხვა ნიშნები.
პირველი ეტაპი _ ევოლუციამდე ახურების ტიპები და სხვადასხვა ნიშნები არის ის, რომ ფური ახტება სხვა ფურებს, ლორწოს გამოყოფს საშვილოსნოდან, მოუსვენარი ქცევა აქვს, ბღავის, საკვების მიღების თვითნებური შემცირება ხდება, ასევე, რძის ნაწველიც მცირდება.
მეორე ეტაპი _ აქტიური სქესობრივი ახირება 4-12 საათით. საშოდან გამონადენი ლორწოვანი გარსი არის გამჭვირვალე, ხდება ბლანტი ლორწოს გამოყოფა. სხვა ფურებს აძლევს საშუალებას, რომ შეახტნენ. უმოძრაოა, როცა ფურები ახტებიან. მოხრილია ზურგზე შეხების დროს. მცირე სასქესო ბაგეების შეშუპება ახასიათებს. მოუსვენარი ქცევა აქვს, როცა სხვა ფურები წვანან და იცოხნიან. ახასიათებს რძის შეკავება.
მესამე ეტაპი _ ახურების შემდგომი პერიოდი 2-3 დღეა. ნორმალური ქცევა აქვთ. ფურებს შეენიშნებათ სისხლიანი გამონადენი (გადახურება). იმ შემთხვევაში, თუ ახურების ნიშნების დადგენა გაძნელებულია, შეგვიძლია, გამოვიყენოთ ხურაობის დეტექტორი, რომელიც ფურს კუდთან ემაგრება. როცა მას სხვა ცხოველი ახტება, იცვლება ხელსაწყოს ფერი, რომელიც ფურის ახურების მანიშნებელია და ცხოველი უნდა დაითესლოს. ზოგიერთ შემთხვევაში თუ ფურის ახურება არ ხდება, ამისთვის საჭიროა, ჰორმონოთერაპიის ჩატარება, რათა გამოვიწვიოთ ფურების ახურება განსაზღვრულ დღეს. ახურების სინქრონიზაციის მიზნით, ვეტერინარი ექიმი ფურებს (დეკეულებს) უკეთებს პრეპარატ “GNღF” ჰორმონის ინექციას (ლუცენოზი). მისი მოქმედებით ყვითელი სხეული იზრდება და იწყება ახალი ციკლი. პირველი ინექციიდან შვიდი დღის შემდეგ, ტარდება განმეორებითი ინექცია პროსტაგლინგის ჰორმონით. მეორადი მკურნალობიდან ორი დღის შემდეგ, ცხოველი მიდის ახურებაში და მისი ხელოვნურად განაყოფიერება და პრეპარატ “GNBN” მეორე ინექცია ერთდროულად ხდება. ახურების სინქრონიზაციის ჩატარება შეიძლება სისტემატურად, მაგრამ სასურველია, ცხოველი იმყოფებოდეს ბუნებრივ ახურებაში. ჩვენი სასიკეთო რჩევაა, მოსახლეობა, ფერმერები თანდათან და მიზანმიმართულად მიეჩვიონ მსხვილფეხა პირუტყვის ხელოვნურად განაყოფიერების პროცესს. უახლოეს მომავალში ეს პროცესი შეუქცევად ხასიათს მიიღებს.
თამაზ კილაძე, ა.ი.პ. ოზურგეთის სოფლის მეურნეობის განვითარების ცენტრის სპეციალისტი მეცხოველეობის განვითარების დარგში, ვეტექიმი
