საქართველოს საკალათბურთო ნაკრების ბოლო წლების წარმატებულმა ასპარეზობამ წინა საუკუნის 70-იან წლებში დამაბრუნა. მავანი და მავანი შემეპასუხება, რომ საქართველოში კალათბურთს მდიდარი ისტორია გააჩნია და თაყვანისმცემლების სიმცირეს არასოდეს უჩიოდა. მართალიც იქნება, სპორტის ამ სახეობის წარსულის გასახსენებლად მხოლოდ ერთი სტატიის მოცულობა საკმარისი ნამდვილად არ იქნება. დღევანდელ წერილში ქართული კალათბურთის იმ უკანასკნელი წარმატებების პერიოდი მინდა გავიხსენო, რომელიც ნიკოლოზ დერიუგინის სპორტულ ასპარეზზე გამოჩენასა და იმდროინდელ საბჭოთა კალათბურთელებთან მის ურთიერთდაპირისპირებებს შეეხება.
1977 წლის 14 იანვარს, სვერდლოვსკის „ურალმაშთან“ შეხვედრისას, თბილისის „დინამოს“ ძირითად შემადგენლობაში 18 წლის ნიკოლოზ დერიუგინი გამოჩნდა. იმ ხანად თბილისელთა გუნდის ღირსებას მიხეილ ქორქია, გივი ბიჭიაშვილი, ლევან ჩხიკვაძე, იური პულავსკი, იური ძიძიგური, ნოდარ ქორქია, თამაზ ჩიხლაძე და ლევან გულდედავა იცავდნენ. კლუბი საკავშირო ჩემპიონატის ლიდერთა ჯგუფში შედიოდა და სატურნირო ცხრილის მაღალი ეშელონების მუდმივი ბინადარიც იყო. დერიუგინის დებიუტი წარმატებული გამოდგა და ახალბედამ 18 ქულა მოაგროვა. ამ მატჩიდან რამდენიმე დღეში დებიუტანტმა სრულიად საბჭოთა სენსაცია მოახდინა, როდესაც მოსკოვში ადგილობრივ „ცსკა“-სთან შეხვედრაში საკუთარ ანგარიშშზე 57 ქულა მიითვალა.
იმ დღიდან თბილისი „დერიუგინომანიით“ დაავადდა და ხალხი სპორტის სასახლეში კოლიას თამაშის სანახავად დადიოდა. ეს უკანასკნელიც თაყვანისმცემლებს ახალ-ახალი საკალათბურთო სპექტაკლებით ანებივრებდა. იოლი არ იყო დერიუგინისათვის სპორტული კარიერის საწყისი ნაბიჯები, მაგრამ ბავშვობიდან დიდი კალათბურთის თამაში სურდა; ისიც კარგად ჰქონდა შეგნებული, თუ რა შრომის ფასად მიაღწევდა მიზანს და თავსაც არ ზოგავდა. „დინამოში“ მას გვერდით მიხეილ ქორქია დაუდგა. „მიშა ჩემთვის მარტო პარტნიორი არ იყო, ის გაცილებით ბევრს ნიშნავდა. მის გვერდზე თამაში უდიდეს სიამოვნებას მანიჭებდა. გარდა საუცხოო თამაშისა, იგი პიროვნება იყო, მაგალითი ახალგაზრდებისთვის. ჩემი სიყვარული კალათბურთის მიმართ მიშამ უფრო გააღრმავა, დააღვინა და ნათლად მაჩვენა ის გზა, რომელიც მწვერვალამდე მიმიყვანდა“.
იმ ხანად საბჭოთა კალათბურთში რამდენიმე ძლიერი ცენტრალური თავდამსხმელი ასპარეზობდა, რომელთაგანაც ყველაზე „კოლორიტული“ მაინც ვლადიმერ ტკაჩენკო იყო. ეს მოთამაშე თავდაპირველად კიევის „სტროიტელში“ გამოდიოდა, მოგვიანებით კი კარიერა მოსკოვის არმიელთა კლუბში გააგრძელა. საკუთარი სხეულის დიდი გაბარიტების გარდა, მეტად უცნაური და შეუცნობადი თვისებებით გამოირჩეოდა. გააჩნდა ერთობ გაუგებარი დიქცია, რის გამოც მის მიერ წარმოთქმული წინადადებებისა თუ ფრაზების გარჩევა მეტად ჭირდა. იყო მეტად გაუწონასწორებული პიროვნებაც, ამიტომ ყოველთვის ძნელი იყო იმის განსაზღვრა, თუ როგორ მოიქცეოდა ამა თუ იმ კონკრეტულ სიტუაციაში.
1977 წლის 30 იანვარს, ტკაჩენკოსა და დერიუგინის პირველი ორთაბრძოლა გაიმართა, რომელიც 220-სმ სიმაღლის მქონე უკრაინელის სრული მარცხით დასრულდა. ამ შეხვედრის მერვე წუთისათვის ტკაჩენკოს უკვე ოთხი პერსონალური ჯარიმა ჰქონდა მიღებული (ამ წელს თბილისის „დინამომ“ სსრკ-ის ჩემპიონატში მესამე ადგილი დაიკავა, რომელიც საკავშირო ასპარეზზე ქართველი კალათბურთელების ბოლო წარმატება აღმოჩნდა). მოგვიანებით კიეველი გიგანტი დერიუგინს შემდეგნაირად ახასიათებდა: “„ჩემი აზრი თუ გაინტერესებთ, კოლია მეტად ცბიერი მოთამაშე იყო, მისი ოსტატობა არასოდეს იწვევდა ეჭვს. ჩვენს სპორტში არის მთელი რიგი ეშმაკობებისა, რომლებსაც თამაშზე დიდი გავლენა აქვს. ამიტომ მსაჯებისაგან მალულად ერთმანეთს სხვადასხვა აკრძალული ხერხით ვებრძოდით — პწკენით, ჩუმად წიხლის ამორტყმით, მუჯლუგუნით და ასე შემდეგ. კოლია ჩინებულად ფლობდა ამ ილეთებს და მათი საკმაოდ მდიდარი არსენალიც ჰქონდა, რომელთაც კარგად იყენებდა როგორც ჩემს, ასევე სხვათა წინააღმდეგ. როდესაც მის წინააღმდეგ ვთამაშობდი, ეს ყოველივე სასიამოვნო არ იყო“.
საინტერესოა თავად ნიკოლოზ დერიუგინის აზრი კიეველი ოპონენტის შესახებ: „ტკაჩენკო მოედანზე სულ დაბღვერილი გამოიყურებოდა, საამისოდ გარეგნობაც ხელს უწყობდა, თუმცა სხვებივით ძალად უხეშობას ერიდებოდა. შეცდომები თუ მოსდიოდა, მხოლოდ მოუქნელობით. სამაგიეროდ კარგი მეგობრობა იცოდა“.
დერიუგინის მეორე „ძირითადი მოწინააღმდეგე“ ასევე უკრაინელი ვლადიმერ ბელოსტენი იყო. ეს უკანასკნელი „დინამოელ“ კოლიას ყოველთვის თბილად იხსენებდა: „ერთობ ჭკვიანი და მოაზროვნე მოთამაშე იყო. საერთოდ ისე მოხდა, რომ „სტროიტელისა“ და თბილისის „დინამოს“ მატჩები განსაკუთრებით დაძაბული იყო, რადგან იმხანად ოქროს მედლებისათვის კაუნასის „ჟალგირისი“ და „ცსკა“ იბრძოდნენ, ხოლო ბრინჯაოსათვის, რამდენიმე სხვა გუნდთან ერთად, „დინამო“ და „სტროიტელი“ (სამწუხაროდ, ვლადიმერ ბელოსტენი მიმდინარე წლის ზაფხულში, გერმანიაში გარდაიცვალა).
ზემოთ „ჟალგირისი“ ვახსენე და ტკაჩენკო-ბელოსტენის დუეტისა, ასევე სხვა საბჭოთა ცენტრალური თავდამსხმელების წინააღმდეგ თამაში დერიუგინს არ უჭირდა, სამაგიეროდ ცოტა მოგვიანებით, ახალგაზრდა არვიდას საბონისის სახით მას მრისხანე მოწინააღმდეგე მოევლინა. ტანმაღალი კალათბურთელები უმეტესად მოუქნელები არიან და დერიუგინიც მათ საკუთარი სისხარტის ხარჯზე სჯობნიდა. აი, არვიდას საბონისთან ორთაბრძოლა კი ხშირად უჭირდა. ამ მოთამაშეს სიმაღლეც ჰქონდა, მოქნილობაც, სისწრაფეც და ჭკუაც.
ლიტველმა მოთამაშემ კარიერა დიდი ხნის წინ დაასრულა. თბილისის „დინამოს“ ცენტრალურ თავდამსხმელს ყოველთვის გულთბილად მოიხსენიებს: „კოლია ბრწყინვალე ადამიანი და მშვენიერი კალათბურთელი იყო. თანაც, მეტად თავმდაბალი. ნაკრებშიც გვითამაშია ერთად და მის რჩევებს ყოველთვის ყურადღებით ვისმენდი. იმ პერიოდში იგი ჩემზე ბევრად გამოცდილი გახლდათ“.
დერიუგინს და საბონისს საკალათბურთო მოედნის მიღმა ჩინებული ურთიერთობა ჰქონდათ და ამჟამადაც გააჩნიათ. იმდროინდელი საბჭოთა ნაკრები მოთამაშეთა ეროვნებების მიხედვით რამდენიმე დაჯგუფებად იყო დაყოფილი. თბილისელი მოთამაშე განსაკუთრებით ახლოს ბალტიისპირელებთან იყო. რამდენი წელია გასული იმ პერიოდიდან და საბონისი, კურტინაიტისი, ხომიჩუსი, მიგლინიექსი და ვალტერსი თბილისელ კოლეგას სხვადასხვა ინტერვიუებში დღემდე მოიხსენიებენ და თბილ მოკითხვებსაც უძღვნიან.
ნიკოლოზ დერიუგინი 1982 წლის მსოფლიოს ჩემპიონია. პირველობა კოლუმბიაში ჩატარდა და სსრკ-ის ნაკრები ფინალურ შეხვედრაში აშშ-ის ეროვნულ გუნდს შეხვდა. თბილისელი მოედანზე მატჩის მეორე ნახევარში შევიდა, შვიდი წუთი ითამაშა და გადამწყვეტ მომენტშიც გუნდს შვიდი ქულა შესძინა. მატჩი საბჭოელებმა მოიგეს – 95:94. ამას გარდა, დერიუგინი 1981 წლის ევროპის ჩემპიონი და 1980 წლის მოსკოვის ოლიმპიური თამაშების ბრინჯაოს პრიზიორია. ყველაზე მეტად გული იმაზე წყდება, რომ 1984 წლის ლოს-ანჯელესის ოლიმპიადაზე ვერ გამოვიდა. მაშინ შესანიშნავ სპორტულ ფორმაში იმყოფებოდა, გამოცდილებაც ზურგს უმაგრებდა. სამწუხაროდ, საბჭოთა ხელისუფლებამ ამ თამაშებს ბოიკოტი გამოუცხადა და დერიუგინიც თამაშგარე მდგომარეობაში აღმოჩნდა.
ნიკოლოზ დერიუგინი სამშობლოს დიდი პატრიოტია, მრავალი წინადადების მიუხედავად, საქართველო არასოდეს დაუტოვებია და ამის გაკეთებას არც აპირებს. „რუსეთზე რომ აღარაფერი ვთქვათ, ევროპის არაერთ ქვეყანასა და ამერიკაში ბევრჯერ ვყოფილვარ, მაგრამ დიდი ხნით დარჩენის სურვილი არასოდეს გამჩენია. ყოველთვის იმას ვფიქრობდი, საქართველოში როდის დავბრუნდებოდი. სხვათა შორის, აქტიური სპორტსმენობისას ბალტიისპირეთში, რუსეთსა და ბალკანეთში უამრავი მეგობარი შევიძინე. თბილისიდან წასვლა რომ მოვინდომო, პურის ფულს ყველგან ვიშოვი, მაგრამ აქედან აბარგებას არ ვაპირებ, ხალხი მიცნობს და სითბოს ვგრძნობ“.
დერიუგინის „ემიგრაციასთან“ დაკავშირებით, დღევანდელი წერილის დასასრულს ერთ შორეულ სახალისო ამბავს გავიხსენებ, რომელიც თავის დროზე თბილისში ანეკდოტივით დადიოდა. მოსკოვის „ცსკა“-ს მთავარმა მწვრთნელმა ევგენი გომელსკიმ კოლიას მოსკოვში გადაყვანა განიზრახა. ერთ-ერთი მატჩის შესვენებისას, თბილისის სპორტის სასახლეში კალათბურთელის მამა მოძებნა და „ჩემთან გამოუშვით, კლასს აიმაღლებს, თანაც არაქართული გვარი აქვს და რუსეთში პრობლემები არ ექნებაო“, – შესთავაზა. მამა ჩაფიქრდა და კოლიას ბაბუას უნდა ჰკითხოთ, საფიჩხიაზე, უიმისოდ ვერაფერს გადავწყვეტთო, – უპასუხა. ასე გააგზავნა გომელსკი საფიჩხიის სასაფლაოზე. კალათბურთელის მამას განსაკუთრებით ის სწყენია, გვარის არაქართულობაზე რომ ჩამოუგდეს სიტყვა.
