თბილისში, 13 ივნისის ღამეს მომხდარი სტიქიის შემდეგ აქტუალური გახდა იმ მდინარეების და ხევების შემოწმება, რომელიც დედაქალაქსა და მის შემოგარენშია. თუმცა, კონკრეტულად რა ღონისძიებებს მიმართავს დედაქალაქის მერია, ჯერჯერობით კვლავ უცნობი რჩება.
მონიტორინგის განხორციელება და შემდეგ პრევენციული ღონისძიებების დაგეგმვა საკმაოდ დიდ თანხებთან არის დაკავშირებული. თბილისში სტიქიის შემდეგ აღარ არსებობს ჰიდროლოგიური სადგურიც, სადაც დაკვირვებები განხორციელდება. სპეციალისტები კი ამბობენ, რომ ყოველი წვიმის დროს, დედაქალაქი საფრთხის ქვეშ არის.
გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროდან “გურია ნიუსის” მიერ გამოთხოვილი ინფორმაციის თანახმად, თბილისის ტერიტორიაზე და მის შემოგარენში 150-ზე მეტი მუდმივი მდინარე, პერიოდული მდინარე და მშრალი ხევია; თუმცა, სამინისტროში აცხადებენ, რომ თბილისისა და მისი შემოგარენის დეტალური ჰიდროგრაფიული რუკა არ არსებობს;
როგორც სამინისტროში განმარტავენ, თბილისის ტერიტორიაზე და მის შემოგარენში მდინარე მტკვრის თითქმის ყველა შენაკადის შესართავი დახურულ კალაპოტშია.
რაც შეეხება მათ შემოწმებას, უწყებაში აცხადებენ, რომ საქართველოს ძირითად მდინარეებზე რეგულარულად წარმოებს დაკვირვებები წყლის დონეებზე და წყლის ხარჯებზე. თბილისსა და მის შემოგარენში კი, მდინარე მტკვრის შენაკადებზე ჰიდროლოგიური დაკვირვებები მიმდინარეობდა მხოლოდ ივ. ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მდინარე ვერეზე არსებულ ჰიდროლოგიურ სადგურზე, რომელიც სტიქიამ გაანადგურა;
საქმე ისაა, რომ ყველაზე ჩამოყალიბებული მონიტორინგის სისტემა საბჭოთა კავშირის პერიოდში არსებობდა, თუმცა სამინისტროში ამბობენ, რომ “1990-იანი წლებიდან, ფინანსური პრობლემების გამო, არსებითად შემცირდა ჰიდროლოგიური დაკვირვების პუნქტების რაოდენობა. 2000-იანი წლებიდან სხვადასხვა დონორი ორგანიზაციების და ქვეყნების დახმარებით ჰიდროლოგიური დაკვირვების ქსელის რეაბილიტაციის პროცესი მიმდინარეობს“.
მწვანეთა მოძრაობა “დედამიწის მეგობრების” თანათავმჯდომარე ნინო ჩხობაძე “გურია ნიუსთან” საუბრისას ამბობს, რომ თბილისში არსებული ყველა მუდმივი და პერიოდული მდინარე პოტენციურად სახიფათოა, რის გამოც, აუცილებელია, სისტემური მონიტორინგი არსებობდეს.
“თბილისში მომხდარი სტიქიის შემდეგ, ჩვენ ამ საკითხზე გვქონდა საუბარი თბილისის მერიაში. შევჯერდით, რომ აუცილებლად უნდა აღდგეს მონიტორინგი ხევებზე და მდინარეებზე, რომელიც საბჭოთა პერიოდიდან აღარ განხორციელებულა. მუნიციპალიტეტში გვიპასუხეს, რომ გარემოს დაცვითი სტრუქტურა, რაც ახლა არსებობს ეკოლოგიის და გამწვანების სამსახურის სახით, ის აიღებს თავის თავზე არსებული მდინარეების დათვალიერებას. მშრალ ხევებს ამ ეტაპზე ვერ მოერევიან, ამას დამატებითი ფინანსები დაჭირდება. ყველა მდინარე პოტენციურად სახიფათოა. მნიშვნელოვანია, რომ სისტემური მონიტორინგი ჩამოყალიბდეს. მაგრამ თბილისის მერიას ამ ნაწილში იმდენი საქმე აქვს, რომ ჯერ მხოლოდ ვიზუალურ დათვალიერებას განახორციელებენ, შემდგომ კი, მნიშვნელოვანია დაიგეგმოს მონიტორინგის სისტემაც. მსგავსი მონიტორინგის დაწესების შესახებ საუბარი ჯერ კიდევ კრწანისის სტიქიის შემდეგ დავიწყე, თუმცა არანაირი გამოხმაურება ამას არ მოჰყოლია. საგანგებო სიტუაციების სამსახური მაშინ თბილისს ეკუთვნოდა და მის ხელმძღვანელს ვესაუბრე, რომ მონიტორინგის სისტემა შეექმნათ. თავის მხრივ, მათ მიმართეს თბილისის მთავრობას, მაგრამ ამაზე მუშაობა არ გაგრძელებულა. ხელმძღვანელობაც შეიცვალა და ეს საკითხი ჰაერში დაეკიდა, ისევე, როგორც მეწყერების და სახიფათო ზონების მონოტორინგის სისტემა. დღეს, ფაქტიურად, არაფერი გვაქვს”, _ ამბობს ჩხობაძე.
კითხვაზე – რომ ყოფილიყო მონიტორინგის სამსახური ამხელა მასშტაბის კატასტროფას თავიდან ავიცილებდით თუ არა, ჩხობაძე გვპასუხობს: “ამხელა მასშტაბი შეიძლება აღარ ყოფილიყო”.
“თუმცა აქ რამდენიმე ძირითადი პრობლემაა გამოსაყოფი – ძირითადი პრობლემა იყო ხეების მასა, რაც ჩამოწვა და მდინარემ წამოიღო. მეორე საკითხია ის, რომ გვირაბების გამტარიანობა მაქსიმალური არ იყო. გვირაბები რომ გაწმენდილი ყოფილიყო, გამტარიანობა გაიზრდებოდა და რისკები მაქსიმალურად შემცირდებოდა.
საბჭოთა პერიოდშიც, თბილისში მონიტორინგის სამსახურის ჩამოყალიბება 1957 წელს კრწანისში მომხდარმა სტიქიამ განაპირობა. მაშინ ჭრელ აბანოებში ხალხი დაიხრჩო. ამის შემდეგ მოხდა 1961 წელს ზოოპარკის დატბორვა, მაგრამ ამას მსხვერპლი არ მოჰყოლია. რადგან მუდმივი დაკვირვების ქვეშ იყო სადრენაჟე სისტემები. ასევე ,იყო სპეციალური სამსახური, რომელიც პერიოდულად ამ გვირაბებს და სანიაღვრე არხებს წმენდდა. თუმცა, წლების შემდეგ ეს სამსახური ყველას მიავიწყდა და ახლა ქალაქი სერიოზული რისკის ქვეშაა. არავინ არ იცის, როდის დადგება ასეთი პრობლემური მომენტი“, _ ამბობს ჩხობაძე.
მისივე თქმით, პრობლემაა ხევების ნაგვისგან გათავისუფლებაც, რაც ამ დროისთვის არ ხორციელდება.
“განსაკუთრებით მშრალი ხევების, რადგან თითქმის ყველგან, მთელი თბილისის ტერიტორიაზე მშრალი ხევები ან ჩაკეტილია, ან დალუქული. იქ სამშენებლო მასალაა დაყრილი და ან ხეები.
ასევე, მოუწესრიგებელია დედაქალაქის სანიაღვრე სისტემაც, რომელიც თბილისის წყალკანალს ეკუთვნოდა, მისი გაყიდვის შემდეგ კი, ქალაქის გამგებლობაში დარჩა. აქ არ არის მარტო გვირაბებზე და კანალიზაციაზე საუბარი, აქ არის სანიაღვრე სისტემებიც, სადაც წვიმის წყალიც მიედინება. ეს უნდა იყოს სუფთა… ძალიან ბევრ ადგილას დიდი წვიმის დროს წყალი სწრაფად ვერ გადის და ქუჩები სავსეა ნაწვიმარი წყლით. ბევრ ადგილზე ქუჩების რეკონსტრუქციების დროს საერთოდ დაავიწყდათ სანიაღვრე სისტემების გახსნა და ასფალტით გადახურეს. ეს კიდევ ცაკლე მეურნეობაა ქალაქისთვის, რაც მოწესრიგებული უნდა იყოს”, _ ამბობს ჩხობაძე.
რაც შეეხება ადრეული გაფრთხილების სისტემის დამონტაჟებას, ჩხობაძე ამბობს, ეს უნდა მოხდეს იმ უბნებზე, სადაც ძალიან სახიფათო ზონებია. თუმცა დასძენს, რომ ყველა ქალაქს უნდა ჰქონდეს ადრეული გაფრთხილების სისტემა აწყობილი, რაც ჯერ არ არის.
“ჯერჯერობით კიდევ არიან სპეციალისტები კიდევ, ვინც იცის როგორ უნდა ააწყონ ეს სისტემა და დაიწყონ მონიტორინგი. ყველა ხევი და მდინარე თბილისში წვიმის წყალზეა დამოკიდებული. როცა ნალექის მოსვლის რეჟიმი იცვლება, შესაბამისად უნდა მისდევდნენ სახელმწიფო სტრუქტურებიც ამას, მაგრამ როგორც წესი ეს არ ხდება. ამას შესაბამისი თანხებიც სჭირდება. ასევე, პრევენციისთვის, უნდა აიკრძალოს სახიფათო ზონებში სახლების მშენებლობის ნებართვის გაცემაც”, _ აღნიშნავს ჩხობაძე.
“კავკასიის გარემოსდაცვითი არასამთავრობო ორგანიზაციების ქსელმა” (CENN) 13 მაისს მომხდარი სტიქიის შემდეგ მომხდარ წყალდიდობასთან დაკავშირებით მოკლე მიმოხილვა გამოაქვეყნა, სადაც სტიქიის გამომწვევ მიზეზებთან ერთად რეკომენდაციებიც არის მოცემული.
კვლევაში აღნიშნულია, რომ აუცილებლად უნდა დაიწყოს თბილისის შემოგარენში არსებული მსგავსი მდინარეების წყალშემკრები აუზების რეაბილიტაცია.
“პირველ რიგში, მკაცრად უნდა შეიზღუდოს წყალშემკრებ აუზში ტყის გაჩეხვა და საქონლის ძოვება. პერიოდულად უნდა მოხდეს მდინარეთა კალაპოტების ჩახერგილი მონაკვეთების გაწმენდა სხვადასხვა ხელოვნური თუ ბუნებრივი ნარჩენებისგან. ასევე, მკაცრად უნდა გაკონტროლდეს მდინარეების კალაპოტში ნარჩენების უკანონო განთავსება. მითუმეტეს, რომ მდ. ვერეს ხეობის ძირი, მისი გეოლოგიური თავისებურებებიდან გამომდინარე, დაკლაკნილი ვიწრო მონაკვეთებისაგან შედგება, რის გამოც კალაპოტის წყალგამტარუნარიანობა ისედაც გართულებულია. ამასთან, გასათვალისწინებელია ის ფაქტიც, რომ 2000 წლის შემდეგ გარემოს ეროვნული სააგენტოს უფლება–მოვალეობაში აღარ შედის ქ. თბილისის ტერიტორიის შესწავლა, ანალიზი და მონიტორინგი ბუნებრივი კატასტოფების მდგომარეობის კუთხით. უკვე 15 წელია არ ხორციელდება კატასტროფების რისკების ანალიზი და პრევენციული ღონისძიებების გატარება. აუცილებელია შეიქმნას უწყება, რომელსაც დაეკისრება პასუხისმგებლობა ზემოაღნიშნულ საკითხებთან დაკავშირებით“, _ ნათქვამია CENN-ის მიმოხილვაში.
გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროში კი ჯერჯერობით ვერ ამბობენ, როდის შეიძლება ჩამოყალიბდეს მონიტორინგის ჯგუფი და ვინ შევა ამ სამუშაო ჯგუფში. კონკრეტულად არც იმ მდინარეებისა და ხევების ჩამონათვალია ცნობილი, რაც პირველი ეტაპისთვის უნდა შემოწმდეს.
