შვეიცარიელი მოგზაური, სიძველეთა მკვლევარი და გეოლოგი დიუბუა დე მონპერე, რომელმაც კავკასიაში და საქართველოში 1831-1834 წლებში იმოგზაურა, ხშირად ესწრებოდა ხოლმე საქართველოს მთავარმართებლის ბარონ გრიგოლ როზენისა და მისი მეუღლის მიერ გამართულ მეჯლისებს. დე მონპერე აღნიშნავდა, რომ მრავალი ევროპელი ქალბატონი ისურვებდა მის ადგილზე ყოფნას, რათა დამტკბარიყო მშვენივრად მორთული ლამაზი დარბაზებით, სხვადასხვა ეროვნების ხალხისა და მათი კოსტუმების ხილვით. ბალებსა და მეჯლისებზე არა მარტო ევროპულ ცეკვებს ცეკვავდნენ, არამედ ქართულსაც. 1845 წლის 21 აპრილს მეფისნაცვალმა ვორონცოვმა დღიურში ჩაინიშნა: ,,საღამოს ბალი… ბალი იყო შესანიშნავი. ცეკვავდნენ ლეკურსა და აფხაზურს”.
როცა 1924 წლის იანვარში ვლადიმირ ლენინი გარდაიცვალა, საქართველომ ეს ცნობა მშვიდად მიიღო. თუმცა თბილისი გლოვის გამომხატველი სანახაობის მომსწრე და თანამონაწილე მაინც გახდა. ქალაქის ჩაბნელებულ ქუჩებში მონუმენტური ლამპრობა მოეწყო: ჩირაღდნიანი მდუმარე ხალხი ნელი ნაბიჯით მოძრაობდა და ,,ერთი მრავალთავიანი იდუმალი არსების შთაბეჭდილებას ახდენდა. შენობათა ნიშებში შავარშიაშემოვლებული ელქტრომაშუქები ქვემოდან ანათებდნენ ბელადის თეთრ ბიუსტებს და მათ რაღაც მისტიკურ ელფერს აძლევდნენ”. ასე გამოხატა საკუთარი დამოკიდებულება პროლეტარიატის ბელადისადმი რუსეთიდან დაბრუნებულმა კოტე მარჯანიშვილმა, ვისთვისაც, როგორც ამბობენ, სამყარო ერთი დიდი სპექტაკლი იყო.
1908 წლის 11 მაისს მეტეხის ციხიდან ტუსაღების დიდი ჯგუფი გაიქცა. გაზეთი `ცხოვრების სარკე~ (1908, #17) მკითხველს გაქცევის ამბავს ატყობინებდა: `მეტეხის ციხის კარებიდან მისულა ვიღაც უცნობი და ფანჯარაზე დაუკაკუნებია. მეკარე ეგნატე პალჩიკოვიჩმა ფანჯარა გააღო, უცნობმა სთხოვა, რომ მას გამოერთმია ტუსაღ მაისურაძისთვის ცარიელი კალათი, რომლითაც მან მაისურაძეს რამდენიმე ხნის წინათ სურსათი მიუტანა და მისთვის გადაეცა. პალჩიკოვიჩმა ტუსაღ მაისურაძეს დაუძახა, და როდესაც ეს უკანასკნელი კარებთან მივიდა, ამ დროს საიდანღაც რამდენიმე სროლის ხმა გაისმა. უცებ წაიქცა სამი ტყვიით მძიმეთ დაჭრილი ჯარის კაცი… ამ დროს ზედიზედ ორმა ყუმბარამ იფეთქა, კალათის მომტანმა უცნობმა მაუზერის რევოლვერით სასიკვდილოთ დაჭრა ჯარის კაცი პეტრე დუკმასი და კედლის გარეთ მდგომი გარადავოი. ამ გვარათ, გაიწმინდეს თუ არა გზა, ტუსაღები მიაწყდენ კარს, ძალით გააღეს და მიიმალენ…”
1907 წლისათვის თბილისში აშენდა ახალი კინოთეატრები: ,,მუზა”, ,,აპოლო”, ,,კოლიზეი”, ,,ლირა”, ,,მინიონი”, ,,სინემა-დისკი” და ა.შ. მათ, ხშირ შემთხვევაში, ან ,,პროჟექტორებს”, ან ,,ელექტრო-თეატრებს”, უწოდებდნენ. შემდგომ წლებში კინოთეატრების რიცხვი გაიზარდა, მათი უმრავლესობა განლაგებული იყო მიხაილოვის (დღევანდელი აღმაშენებლის) გამზირზე. გოლოვინზე ერთადერთი კინოთეატრი ,,არფასტო” მდებარეობდა დღევანდელი კინოს და თეატრალური უნივერსიტეტის შენობაში და ის ცნობილ მიქაელ არამიანცს (ყველა როგორც საავადმყოფოს პატრონს რომ იცნობს) ეკუთვნოდა. კინოთეატრის დასახელება სავარაუდოდ წარმოებულია მისი შვილების სახელების პირველი ასოებიდან – არამ, ფლორა, ანა, სოგომონ, თამარა, ოვანეს –,,არფასტო”. კინოთეატრში მთელი სეანსის განმავლობაში 10-12 კაციანი ორკესტრი უკრავდა. მათ განკარგულებაში იყო უამრავი სხვადასხვა თხზულებისაგან შემდგარი მუსიკალური ბიბლიოთეკა, რომელიც სხვადასხვა გრძნობასა და განწყობილებას გამოხატავდა: ,,შეყვარებულთა პაემანი’’, ,,დევნა”, ,,დრამატული დაძაბულობა”, ,,ქარიშხალი” და სხვა. უკვე მაშინ მუსიკის საშუალებით ცდილობდნენ კინოკადრებთან ერთად განწყობილების შექმნას, მაყურებელზე უფრო მეტი ზემოქმედების მოხდენას და მხედველობით აღქმულის გაძლიერებას.
თბილისის ქუჩებში, ბაზრებსა და მოედნებზე გამყიდველები თაბახზე დაწყობილ თონის პურსა და ლავაშებს დაატარებდნენ. ,,მოედანზე, ჯვრის მამაის ნაზუქ-ნაზუქი პურები უწყვიათ ხონჩაზე მეპურეებს გასაყიდათ და ყვირიან: ჰაი, აქეთ კარგი პურიო”, წერდა ძველი რევოლუციონერი მიხო ჩოდრიშვილი. ბავშვობაში, ავლაბარში, სადაც დავიბადე და გავიზარდე, თონის პურის საცხობში ორი რიგი იდგა – ცალკე ქალებისა და ცალკე კაცების. ერთხელ მახსოვს, ვიღაც ჩამოსული რუსი შემოვიდა და ქალების რიგში ჩადგა. მთელი რიგი მოტრიალდა და ამ რუსს მისჩერებია, ის კიდევ ვერ მიხვდა რაში იყო საქმე. А в чем дело-то? (კი მაგრამ, რაშია საქმე?) მაშინ ერთი ქალბატონი გამოვიდა და აუხსნა, სად იყო მისი ადგილი. რუსმა მადლობა გადაუხადა და კაცების რიგში გადაინაცვლა. ისიც უნდა დავამატო, რომ ის ურიგოდ გაუშვეს.
