,,გურია ხელოვანთა ქვეყანაა, ცხოვრების ხელოვანთა”, _ ასე წერდა გენერალ მაკსუდ ალიხანოვ-ავარსკის სადამსჯელო ექსპედიციის მონაწილე, გერმანელი თადარიგის ოფიცერი, ვინმე ედუარდ იუონი და არ შეიძლება მის სიტყვებს არ დაეთანხმო. თუ ოდნავი ნიჭი გაგაჩნია, გურიის პეიზაჟებისა და გურულების შემყურე არ შეიძლება ხელში ფუნჯი არ აიღო და ბუნების ეს სილამაზე, იქაურ მცხოვრებთა სიჩაუქე, სიმკვირცხლე, ფეთქებადი ხასიათი, მხოლოდ მათთვის დამახასიათებელი პლასტიკა ტილოზე არ გადაიტანო.
გურია არასოდეს განიცდიდა ნიჭიერ ადამიანთა ნაკლებობას, მათ შორის, ვინც ეს მხარე ლიტერატურასა თუ მხატვრობაში აღწერა, ერთ-ერთი მათგანია უსამართლოდ მივიწყებული შალვა ძნელაძე, რომლის სახელი მისი გარდაცვალებიდან 1934 წელს, ლამის სამოც წელზე მეტ ხანს იშვიათად თუ ახსენდებოდა ვინმეს. მან სულ 42 წელი იცოცხლა, მაგრამ უმდიდრესი მემკვიდრეობა დაგვიტოვა. ხელოვნებათმცოდნე ირინე აბესაძე, მხატვრის შემოქმედების მკვლევარი და მასზე შექმნილი მშვენიერი წიგნის ავტორი (დეა გუნიასთან ერთად) წერდა: ,,შალვა ძნელაძე თითქოს გრძნობდა თავის ბედით განსაზღვრულ სიცოცხლის ხანმოკლეობას. ამიტომ ცდილობდა მოესწრო, ჩქარობდა მრავალი რამ დაეხატა. ის ხატავდა ყველგან და ყველაფერზე, მოსწავლის რვეულში, უბის წიგნაკში, ქაღალდის ნაგლეჯებზეც კი. სწორედ ამ სახატავი ფორმატის მიხედვით აგებდა კომპოზიციებს. ამიტომაა ისინი, ხან ვიწრო ზოლად წარმოდგენილი, ხან გვერდებჩამოჭრილი, ზოგჯერ კუთხეებმოგლეჯილიც კი. პერსონალურ გამოფენაზე არც უფიქრია, თავისთვის ხატავდა. ყოველი დღე ხატვით იწყებოდა და ხატვითვე მთავრდებოდა, ამიტომ შეგროვდა ამდენი ნახატი”. ცნობისათვის: მხოლოდ შალვა ამირანაშვილის სახელობის ხელოვნების მუზეუმში დაცულია მხატვრის 730-ზე მეტი ექსპონატი. უამრავი ნამუშევარი კი მიმოფანტულია სხვადასხვა მუზეუმებსა და კერძო კოლექციებში.
შალვა ძნელაძე დაიბადა 1892 წელს ჩოხატაურის რაიონის სოფელ ბურნათში (საჯავახო), ვექილ ანტონ ძნელაძის მრავალშვილიან ოჯახში. დაწყებითი განათლება მიიღო ქუთაისის რეალურ სასწავლებელში, სადაც მისი მასწავლებელი იყო ვასილ კროტკოვი. შემდეგ ის სწავლას აგრძელებდა თბილისის სახვითი ხელოვნების წამახალისებელ საზოგადოებასთან არსებულ სამხატვრო სკოლაში. 1913-1917 წლებში ის სწავლობდა პეტერბურგის საიმპერატორო სამხატვრო აკადემიასთან არსებულ კიევის სამხატვრო სასწავლებელში, რომელიც კარგი აკადემიური მოსწრებით დაამთავრა. საინტერესოა, რომ შალვას გარდა მხატვრობას ხელი მიჰყო მისმა დამ დარეჯანმა, რომელიც ცნობილ თეატრალურ მხატვრად ჩამოყალიბდა.
ძნელაძე უმთავრესად გრაფიკაში მუშაობდა, თუმცა ფერწერული ნამუშევრებიც შემორჩენილია. მისი ბევრი ნახატი შესრულებულია ქაღალდზე ფანქრით, აკვარელით, ტუშით და სანგინით, სადაც ,,მხატვარმა, ძირითადად შავის და თეთრის მონაცვლეობით, შესძლო სიცოცხლის მრავალფეროვნების ამეტყველება”. ძნელაძის შემოქმედებაში უმთავრესი ადგილი უკავია მშობლიური გურიის პეიზაჟებს, გურულების ყოფა-ცხოვრების ამსახველ მომენტებს, მათ სახასიათო პორტრეტებს, ასევე გურიის 1841 წლის ჯანყს, 1905 წლის რევოლუციურ მოძრაობას, ფირალების თემას, ილუსტრაციებს და ა.შ.
როგორც ალექსანდრე ციმაკურიძემ შექმნა ქართლის მშვენიერი პეიზაჟები, დავით კაკაბაძემ იმერეთისა, ასეთივე როლი შეასრულა ძნელაძემ გურიის ბუნების, მისი ისტორიისა და ყოფის უკვდავყოფაში. ჩემი აზრით, გურიისთვის ის იგივე იყო, როგორც ლიტერატურაში ეგნატე ნინოშვილი. მხატვარმა გოგი თოთიბაძემ აღნიშნა, რომ ,,უნდა იცნობდე გურიას და გურულებს, რათა ჭეშმარიტად გაიგო შალვა ძნელაძის შემოქმედება”. თუმცა, ეს ხელს არ უშლის არაგურულებსაც მისი ნახატების შემხედვარე დატკბნენ გურიის პეიზაჟებით და უკეთ გაიგონ გურულების ზნე-ხასიათი. როდესაც მის ნახატებს ნუყურებ, მე როგორც რეჟისორს, თვალწინ თითქოს ფილმის კადრირება წარმომიდგება. მისი ლამის ყოველი ნახატი ეს გამზადებული მიზანსცენაა- დადგი კამერა, მოიყვანე მსახიობები და გადაიღე სცენა. და რაც მთავარია, მისი ყოველი ნახატი დამუხტულია სიცოცხლით და ენერგიით, თითქოს ნახატის გმირები ჰა და ჰა! ამოძრავდებიან: ფირალი თოფს გაისვრის, მომღერალი ჩააკრიმანჭულებს, მხედარი ბედაურს გააჭენებს, თამადა სადღეგრძელოს იტყვის….
გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე მხატვარმა საკუთარი ნამუშევრები გამოფინა ამიერკავკასიის ხალხთა ხელოვნების ოლიმპიადაზე; შემდეგ ოქტომბრის რევოლუციის მე-13 წლისთავისადმი მიძღვნილ გამოფენაზე. ორივე ექსპოზიციაზე ძნელაძის ნამუშევრებმა მაღალი შეფასება და დიპლომები დაიმსახურა. გარდაცვალების ერთი წლის თავზე კი, 1935 წელს, მოეწყო შალვა ძნელაძის პირველი პერსონალური გამოფენა (მეორე მხოლოდ 1970 წელს, კიდევ ერთი შარშან და სულ ცოტა ხნის წინ, გალერეა ,,დარაბაში”), სადაც ნათლად გამოჩნდა მხატვრის წარმოუდგენელი პროდუქტიულობა, ინდივიდუალობა და მხატვრული ფორმის ძიებათა მრავალფეროვნება. მის შემოქმედებას მაღალ შეფასებას აძლევდა დავით კაკაბაძე, რომელმაც 1935 წელს საქართველოს მხატვართა კავშირის კრიტიკოსთა სხდომაზე მოხსენება წაიკითხა ადრე წასული მხატვრის შემოქმედების შესახებ. ,,დისპუტზედ გამოითქვა აზრი, რომ გამოცემულ იქნეს მონოგრაფია… რათა საბჭოთა ფართო საზოგადოებას მიეცეს შესაძლებლობა გაიცნოს ამ მეტად ორიგინალურ და ნაყოფიერ მხატვრის შემოქმედება” – წერდა ჟურნალი ,,საბჭოთა ხელოვნება” (1935).
დღესდღეობით მხატვრის სახელი და მისი არაჩვეულებრივი შემოქმედება ჩრდილიდან გამოდის, რაც შემოქმედის ნათესავების (გიული კიკნაძე, ილია ძნელაძე, თამარ კაპანაძე, დარეჯან ძნელაძე), ხელოვნებათმცოდნეების და უბრალოდ მისი ხელოვნების თაყვანისმცელ-ენთუზიასტების დამსახურებაა.
წერილს დავასრულებ მხატვრისა და პუბლიცისტის ბენო გორდეზიანის სიტყვებით: ,,შალვა ძნელაძემ შესძლო თავისი რთული სოციალური კატაკლიზმებით დატვირთული დროისთვის შესაფერისი მხატვრული ფორმის პოვნა, დინამიკურის, მკვეთრის და ემოციურად დამუხტულის. ქართველი მხატვრების მომავალი თაობები მრავალს ისწავლიან ამ უაღრესად საინტერესო, უმაღლესი დონის მხატვარ-გრაფიკოსისაგან”.
სტატია დაიწერა ირინე აბესაძის და დეა გუნიას წიგნის ,,შალვა ძნელაძე” მასალების მიხედვით.
