გურულ მხედრებზე და მათ თავგადასავალზე უამრავჯერ და უამრავი დამიწერია. გთავაზობთ ,,კვალში” გამოქვეყნებულ წერილს მათ შესახებ.
“ლუკაია ჩხარტიშვილი არის ერთი უბრალო გურული გლეხკაცის შვილი, თანვე უსწავლელი, მცხოვრებია სოფ. ჯუმათის (ოზურგეთის მაზრის), რომელიც შემთხვევით 1891 წელს შეხვდა ერთ ინგლისელს დაბა ლანჩხუთში ჩამოსულს; თურმე ის ინგლისელი ჩამოსულიყო იმ მიზნით, რომ უნდა წაეყვანა ათი კავკასიელი ყმაწვილიები, როგორც კარგი მოსიმღერე და ცხენოსნები ბ. ბაფალო ბილისა (უილიამ ფრედერიქ ქოუდი – შოუს მფლობელი -ი.მ.) და სალისბიურის (ნეიტ სოლსბერი შოუს მენეჯერი გახლდათ -ი.მ.) კომპანიის თეატრში.
იმ ინგლისელმა მიმართა ლუკაია ჩხარტიშვილს, როგორც ნაქებ ცხენოსანს და განთქმულ მოსიმღერეს გურიაში და უთხრა მას: `შენ მოაგროვე ცხრა კაცი და მეათე შენვე იქნებიო და წამყევი ამერიკას ქ. ნიუიორკშიო, თვეში თითოეულს თქვენგანს ასი მანეთი და ხარჯი ჩემი გექნებათო; როგორც აქედან გზაში, აგრეთვე იქაც ამერიკაშიო~.
ლუკაია ცოტა კი შეკრთა, შეეზარა მას მისი სამშობლოს მოშორება… იმ სიშორეზე როგორც არიან მოშორებულნი ერთმანეთზე ლანჩხუთი და ამერიკა. მაგრამ მან თავი არ დაიზოგა იმ შემთხვევაში და ზემოხსენებულ ინგლისელს პირობით შეეკრა, რომ მას უნდა ევლო ამერიკაში ყოველ წელლს ე. ი. 1891 წლიდან 1900 წლამდის. ამ სახით ყოველ წელს დაჰყავს მას ცხრა-ცხრა ყმაწვილები დ აიმ 1891 წლიდან ასრულებს იმ ინგლისელთან მტკიცეთ თავის პირობას.
ლუკაია ჩხარტიშვილი, მარჯვე, კარგი მოსიმღერეა, აგრეთვე, როგორც განთქმული ცხენოსანი, ითვლება იმ კაცების წინამძღოლათ, რომელნიც მას დაჰყავს ყოველ წელს. აგრეთვე მას დიდი ყურადღება აქვს დამსახურებული თავის უფროსებისა ნიუიორკში. როგორც ლუკაიას, ისე მის ხელქვეით ამხანაგებსაცდიდი მოწონება და პატივისცემა აქვთ კომპანიისაგან. ბევრ საწყალ გურულ გლეხს გამოაჭყეტინა თვალები ლუკაიას ამერიკაში მოგზაურობამ. ზოგმა, ლუკაიას მიერ იქ წაყვანილმა კაცებმა, რომელთაც შინ ლუკმა პური და არც სახლ-კარი მოეძეოდათ, მისი შემწეობით და გზის გასწავლებით სახლ-კარიც აიშენეს, ლუკმა-პურიც იშოვნეს და მუდამ შიმშილისგან მტირალ ბავშვებს ცრემლი შეუშრეს თვალებზე.
ამნაირათ დღესაც დადის ლუკაია ამერიკაში და ასრულებს მტკიცეთ და განუდრეკელათ იმ ინგლისელთან თავის პირობას.ლუკაია ღებულობს ბ-ნი ქუთაისის სამხედრო გუბერნატორისაგან სამზღვარ გარეთ გასვლის ნება რთვას, ყოველ მარტის დამდეგს და მიჰყავს ამერიკაში ცხრა-ცხრა ყმაწვილი; ხოლო ბრუნდება ამერიკიდან კავკასიაში იმავე წელს ოქტომბრის გასულს”.
`კვალი~ N34 11 აგვისტო, 1896 წელი
