“2019 წლის 20 ივნისს, დარბევის დროს როცა დავზიანდი, ვიმყოფებოდი პარლამენტის წინ. როცა სპეცრაზმმა აქციის მონაწილეები დაშალა, ვიდექი პარლამენტის შადრევანთან ახლოს, ტელეფონით ფოტო და ვიდეო მასალას ვუგზავნიდი რედაქტორს, რა დროსაც, მომხვდა რეზინის ტყვია. მაგ დროს ჩემს ირგვლივ არ იყვნენ აქციის მონაწილეები _ მხოლოდ პოლიციელები იმყოფებოდნენ. რეზინის ტყვია ხელში და გულმკერდის არეში მომხვდა _ ხელი დამიზიანდა, გულმკერდის არეში დაბეჟილობა მქონდა. სასწრაფომ რესპუბლიკურ საავადმყოფოში გადამიყვანა სადაც აღმომიჩინეს დახმარება“, _ იხსენებს ჩვენთან საუბარში „გურია ნიუსის“ ყოფილი ჟურნალისტი მერაბ ცაავა, რომელიც ერთ-ერთი დაზარალებულია საქმის მიხედვით, რომლის შესახებაც გადაწყვეტილება სტრასბურგის სასამართლოს დიდმა პალატამ რამდენიმე დღის წინ მიიღო. საქმე “ცაავა და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ” ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციამ მოიგო.
„სტრასბურგის სასამართლომ 2025 წლის 11 დეკემბერს, 2019 წლის 20-21 ივნისის ანტისაოკუპაციო აქციის დროს დაშავებული 26 პირის, მათ შორის მოქალაქეების, დემონსტრანტებისა და ჟურნალისტების, საქმეზე გადაწყვეტილება გამოაცხადა. სასამართლომ დაადგინა, რომ 24-მა განმცხადებელმა განიცადა არასათანადო მოპყრობა (ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-3 მუხლის დარღვევა). ასევე დადგინდა დემონსტრანტების შეკრების თავისუფლების (მე-11 მუხლი) და ჟურნალისტების გამოხატვის თავისუფლების (მე-10 მუხლი) დარღვევა. ამას გარდა, განმცხადებლებისთვის მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად სასამართლომ სახელმწიფოს ჯამში €600 000ზე მეტის ოდენობის თანხის გადახდა დააკისრა, მათ შორის, €320 000 მატერიალური კომპენსაციის სახით, ხოლო 26-ვე განმცხადებლისთვის €5 000-დან €30 000-მდე ოდენობის თანხა არამატერიალური კომპენსაციის სახით.
დიდი პალატის გადაწყვეტილებით, ცალკეული პირების ძალადობრივი ქმედებები ვერ გახდის დემონსტრაციას ძალადობრივს და ვერ წაართმევს პროტესტის მონაწილე პირებს შეკრების თავისუფლების უფლებით სარგებლობას.
2019 წლის 20 ივნისს, ქართულმა პოლიციამ ყოველგვარი გაფრთხილების გარეშე კინეტიკური იარაღის გამოყენება დაიწყო ათასობით მოქალაქის წინააღმდეგ, რომლებიც მართავდნენ მშვიდობიან დემონსტრაციას. ცრემლსადენი გაზისა და წყლის ჭავლის მიღმა, შსს-მ უკანონოდ, წინასწარი გაფრთხილების გარეშე, დაიწყო აქციაზე მყოფი პირების მიმართულებით, დამიზნებით რეზინის ტყვიების სროლა. ცრემლსადენი გაზის, წყლის ჭავლისა და რეზინის ტყვიების ხანგრძლივმა და დამიზნებით გამოყენებამ, მათთან დაკავშირებული საერთაშორისო სტანდარტების დაუცველობამ და პოლიციისა და სპეციალური დანიშნულების დანაყოფების მიერ ექვს საათზე მეტ ხანს განხორციელებულმა ძალადობრივმა ქმედებებმა, 200-ზე მეტ ადამიანს მიაყენა ფიზიკური ზიანი. დაშლის ოპერაცია თითქმის შვიდ საათს გაგრძელდა. პოლიციამ 800-ზე მეტი რეზინის ტყვია გახსნა. ოფიციალურად დარეგისტრირდა 187 მოქალაქისა და 38 ჟურნალისტის დაზიანება პოლიციის მოქმედებების შედეგად. ზოგმა თვალი დაკარგა. სხვებს სახის ძვლები დაუზიანდათ რეზინის ტყვიების გამო.
2019 წლის 20-21 ივნისის საქმეებმა გამოკვეთა აქტიური სპეციალური საშუალებების საკანონმდებლო რეგულირებასთან დაკავშირებული პრობლემები, სახელდობრ, აქტიური სპეციალური საშუალებების (მათ შორის, რეზინის ტყვიების) გამოყენების მომწესრიგებელი საკანონმდებლო ჩარჩო, კონკრეტულ შემთხვევებში მკაცრი სიზუსტით არ ადგენს ნორმის ადრესატებისთვის თუ რა შემთხვევაში, როდის, და რა მასშტაბით არის შესაძლებელი ძალის გამოყენება. თავდაპირველ გადაწყვეტილებაში სტრასბურგის სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა აქციის მონაწილეების მიმართ წყლის ჭავლისა და ცრემლსადენი გაზის ერთდროულად ან პარალელურ რეჟიმში გამოყენებასთან დაკავშირებით და აღნიშნა, რომ შს მინისტრის N1002 ბრძანებით იკრძალება ერთდროულად ან პარალელურ რეჟიმში ნივთიერებების გამოყენება. მნიშვნელოვანია, აღინიშნოს, რომ დღეის მდგომარეობით ბრძანების ეს ჩანაწერი გაუარესებულია და აკრძალვა – „შეკრებისა/მანიფესტაციის მონაწილეთა მიმართ წყლის ჭავლის, რეზინის ტყვიებისა და ცრემლსადენი გაზის ერთდროულად ან პარალელურ რეჟიმში გამოყენება“ – ინსტრუქციიდან სრულად ამოღებულია.
6 წელზე მეტი ხნის შემდეგაც, 2019 წელს, ე.წ. „გავრილოვის ღამის“ ოპერაციაში ჩართული არც ერთი მაღალი თანამდებობის პირის პასუხისმგებლობა არ დამდგარა. 20 ივნისის მოვლენებში მონაწილეობისათვის სამი დაბალი რანგის პოლიციელი გასამართლდა, რომლებიც შემდგომ ამნისტიის ფარგლებში გათავისუფლდნენ. 2025 წლის 12 ნოემბერს, ერთი კვირით ადრე, ვიდრე სტრასბურგის სასამართლო გადაწყვეტილების გამოქვეყნების თარიღს გამოაცხადებდა, საქართველოს გენერალურმა პროკურორმა გიორგი გახარიას წინააღმდეგ, მათ შორის „გავრილოვის ღამეზე“ სისხლის სამართლებრივი დევნა დაიწყო.
2019 წლის 20-21 ივნისის მოვლენები დღევანდელ რეალობაში აქტუალობას არ კარგავს და დღემდე მშვიდობიანი პროტესტის ჩახშობა ხდება სპეციალური საშუალებების – რეზინის ტყვიების, ცრემლსადენი გაზის, წყლის ჭავლის, წიწაკის სპრეის – გამოყენებით, რომლებიც ხშირად იყო სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის საფრთხისშემცველი. საია წინამდებარე საქმეში – ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპულ ცენტრთან (EHRAC) ერთად ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს წინაშე 22 პირის ინტერესებს იცავდა. მათ შორის არიან მედიის 11 წარმომადგენელი, მშვიდობიანი შეკრების უფლებით მოსარგებლე 10 პირი და მოვლენების ეპიცენტრში შემთხვევით აღმოჩენილი ერთი პირი“,_ აცხადებს საია.
როგორც საქმის მოგების შემდეგ მერაბ ცაავა ამბობს:
_ საერთაშორისო სასამართლოს გადაწყვეტილება, პირველ რიგში გვიჩვენებს, რომ ასეთი ტიპის დანაშაული, საკუთარი ხალხის წინააღმდეგ, რომელიც არაერთგზის ჩაიდინა “ქართულმა ოცნებამ“, არ დარჩება დაუსჯელი. გამორიცხულია, რომ ეს დაუსჯელი დარჩეს, ერთადერთი კითხვის ნიშანი დროა და ეს დროც მალე დადგება. ახლა „ ქართული ოცნება“ იძახის კი ვეთანხმებითო და ერთმანეთს აბრალებენ, გახარია და „ქართული ოცნება“, ვითომ სხვადასხვა ყოფილიყვნენ მაშინ, ამას აქვს დამატებითი დამამძიმებელი კომპონენტები, მათ შორის ქიმიური ნივთიერებები, რომლითაც ხალხი დაწამლეს. (BBC-ის გამოძიების თანახმად, 2024 წლის პროტესტებისას გამოყენებულ წყლის ჭავლში სავარაუდოდ შერეული იყო ტოქსიკური ქიმიური აგენტი „კამიტე“ – ბრომობენზილ ციანიდი, “ოცნება: უარყოფს. რედ.)
ჩვენ ადგილობრივ დონეზე ვერ მივაღწიეთ სამართალს, მაგრამ სტრასბურგში მივაღწიეთ. იმედი მაქვს, რომ 20 ივნისის საქმის ჩამდენები მალე დაისჯებიან.
მადლობა საიას და ადამიანთა უფლებათა ცენტრს, რომ დაგვეხმრნენ სამართლის ძიებაში.
სტრასბურგის სასამართლოს გადაწყვეტილებას გამოეხმაურა „ქართული ოცნების“ ხელისუფლებაც.
„ვფიქრობ, ამით წერტილი დაესვა იმ პოლიტიკურ განცხადებებს, რაც ეხებოდა თითქოს ბატონი გახარიას მიმართ ადგილი აქვს პოლიტიკურ დევნას ხელისუფლების მხრიდან. ამის შემდეგ ამ საკითხთან დაკავშირებით არანაირი კითხვა აღარ უნდა არსებობდეს. სტრასბურგის სასამართლომ დაადასტურა, რომ ადგილი ჰქონდა ხელმძღვანელი პირების მხრიდან გარკვეულ შემთხვევებში დემონსტრაციის დაშლისას ძალის გადამეტებას”,_ განაცხადა ოფიციალური ინფორმაციით იუსტიციის მინისტრმა პაატა სალიამ.
სტრასბურგის სასამართლოს გადაწყვეტილებას ეხმაურება პარტია „გახარია საქართველოსთვის“ აღმასრულებელი მდივანი ყოფილი პრემიერ-მინისტრის, გიორგი გახარიას, ადვოკატი ბერდია სიჭინავა. მისი თქმით, დიდი პალატის გადაწყვეტილება ადასტურებს, რომ გახარიას მიმართ ბრალდება შეთითხნილია.
ცნობისთვის, აქციას, 20 ივნისის დილას, წინ უსწრებდა საქართველოს პარლამენტის სხდომათა დარბაზში, თავმჯდომარის ტრიბუნასთან რუსეთის ფედერაციის დეპუტატ სერგეი გავრილოვის გამოჩენა, რომელიც პარლამენტში მართლმადიდებლობის საერთაშორისო ასამბლეის სხდომის ფარგლებში იმყოფებოდა. რუსი დეპუტატის მიერ მაღალი ტრიბუნის დაკავებამ საზოგადოების დიდი პროტესტი და ანტისაოკუპაციო აქციის გამართვა განაპირობა. პარლამენტის წინ შეკრება-მანიფესტაცია რამდენიმე საათის განმავლობაში მშვიდობიანად მიმდინარეობდა, თუმცა სიტუაცია მას შემდეგ დაიძაბა, რაც აქციის მონაწილეთა გარკვეულმა ნაწილმა პარლამენტის შენობაში შესვლა სცადა. აღნიშნულს სამართალდამცავებსა და პროტესტის მონაწილეთა ნაწილს შორის ფიზიკური დაპირისპირება მოჰყვა, რის შემდეგაც სპეციალური საშუალებების გამოყენებით, აქციის დაშლა დაიწყო.
