ავთანდილ მეგრელიშვილი: “როდესაც იმერულს ვმღერი, უფრო ლირიკული ვარ, გურული _ იმპროვიზაციას და სირთულეს მოითხოვს, აჭარული _ ენერგიას და ცეცხლს”

უკვე ორი ათწლეულია, რაც ქართულ სცენაზე თავისი გამორჩეული ხმოვანებით, ეროვნული ტრადიციებისადმი ერთგულებითა და დახვეწილი საშემსრულებლო სტილით ანსამბლი “შავნაბადა” მყარად იკავებს ადგილს. კოლექტივი, რომელიც ქმნის ხიდს წარსულსა და აწმყოს შორის, შთაგონებას იღებს ფესვებიდან და ამავდროულად ახალ თაობებს აცნობს ქართული გალობის სიდიადეს.

ანსამბლის ერთ–ერთი პირველი წევრი, გამორჩეული ხმა თავისი საშემსრულებლო სტილით, წარმოშობით ჩოხატაურელი ავთანდილ მეგრელიშვილია. მისი გზა ქართულ  ფოლკლორში სავსეა სიმძაფრით, სიყვარულითა და მტკიცე რწმენით, რომ ქართული კულტურა არა მარტო გადასარჩენი, არამედ გასაზიარებელიცაა. 

იუბილის წინ, როცა ანსამბლ “შავნაბადას” შემოქმედების 20 წელი უსრულდება, ავთანდილ მეგრელიშვილს ვესაუბრეთ.

_ თანმიმდევრულად მივყვეთ _ როგორ შემოვიდა შენს ცხოვრებაში პირველად სიმღერა?

_ არ მინდა შევცდე _ალბათ 4-5 წლის ასაკიდან, ბებიაჩემის, ნათელა მეფარიშვილის დამსახურებით. ბებო გურიაში ცნობილი მომღერლის, გიორგი მეფარიშვილის ოჯახიდანაა, სადაც სიმღერა ჩვეულებრივი ყოველდღიურობა იყო. ბებია დღესაც ისე მღერის, გეგონება სიმღერა მის სხეულში ცხოვრობს. ჰოდა, მეც გადმომეცა ეს სიყვარული _ გენეტიკურად, ხმითა და სითბოთი ვგრძნობდი, რომ სიმღერა ჩემს ცხოვრებაში დიდ ადგილს დაიკავებდა.

ერთ დღეს, ბებიამ მშვიდად მითხრა: გინდა წავიდეთ, მოსმენაზე? პატარა ვიყავი, არ ვიცოდი, სად მივდიოდი, მაგრამ ვგრძნობდი რომ იქ უნდა წავსულიყავი _ ასე აღმოვჩნდი ანსამბლ “მართვეში“.

_ ბატონი ანზორ ერქომაიშვილი როგორ გახსოვს იმ შეხვედრიდან?

_ ბატონი ანზორ ერქომაიშვილს პირველად იმ მოსმენაზე შევხვდი. მისმა ყოველმა სიტყვამ, ყოველმა ჟესტმა, სიდარბაისლემ და მშვიდი ხმის ტემბრმა ჩემზე წარუშლელი შთაბეჭდილება დატოვა. მისი სწავლის მანერა და მუსიკა ერთმანეთში ისე იყო შეზავებული, ისე მოჰქონდა ყველა ნოტი ჩემამდე, რომ განსაკუთრებულ სიამოვნებას მძენდა. მოკლედ, მივხვდი, რომ ეს იყო ჩემი ადგილი, ჩემი გზა მუსიკაში, რომელიც დღემდე მეხმარება.

_ გახსოვს პირველი სიმღერა?

_ მართალი გითხრა, რა სიმღერა იყო, აღარ მახსოვს, მაგრამ მახსოვს ემოცია. მახსოვს, როგორ დამეჭიმა სხეული, პირველ ხმაზე და მერე როგორი სიამოვნებით მომეშვა რაღაც. ვმღეროდი და ვიაზრებდი, რომ მარტო ხმა არაა სიმღერა _ იგი რაღაც უფრო დიდია, წინაპრებია, ტრადიციაა, ხალხია, დროა… მოკლედ, ასე აღმოვჩნდი ქართული პოლიფონიის სამყაროში.

_ ვინ გახდა შენი პირველი მუსიკალური მეგობარი?

_ დათო ცინცაძე. მის მიმართ თავიდანვე გამიჩნდა რაღაც უხილავი, შინაგანი სიმპატიები, რასაც მისგანაც ვგრძნობდი. ერთად ვმღეროდით, ვარჩევდით, ვიმეორებდით… თუმცა, მუსიკის გარეშეც ვმეგობრობდით და კარგად ვუგებდით ერთმანეთს. მოგვიანებით ეს მეგობრობა გადაიზარდა რაღაც უფრო დიდში, რასაც უკვე არა ბავშვური არამედ კაცური ვალდებულებებიც დაემატა.

_ როდის გაჩნდა “შავნაბადას” იდეა?

 _ ერთ–ერთი გასტროლის დროს, მგზავრობისას, დათომ გამანდო თავისი მოსაზრება ანსამბლის შექმნის თაობაზე _ სურდა, შექმნა ისეთი ანსამბლი, სადაც გულით იმღერებდნენ, სადაც მარტო სიმღერით კი არა, არამედ კარგი ადამიანური დამოკიდებულებით ვიქნებოდით სამაგალითო. ისე მკითხა, თითქოს პასუხი უკვე იცოდა. არც მე დავფიქრებულვარ და ვუთხარი; “ცალსახად შენს გვერდით ვარ“. ასე დაიბადა ანსამბლი “შავნაბადა“.

_ როგორი იყო პირველი რეპეტიცია?

_ არ გეგონოს, რომ ეგ ყველაფერი სადმე კარგად აღჭურვილ დარბაზში ხდებოდა. არა _ ტექნიკური უნივერსიტეტის სამხედრო კათედრის ერთ ჩვეულებრივ აუდიტორიაში, რაც ჩვენს მეორე ოჯახად და ანსამბლის შემოქმედების საწყის წერტილად იქცა. პირველი სიმღერისას, რაც იქ გავაჟღერეთ, მომეჩვენა, თითქოს დრო “გავაჩერეთ” და მივხვდი, რომ ეგ მხოლოდ ერთად შეგვეძლო.

_ რას მეტყვი თქვენს პირველ კონცერტზე?

_ ეს იყო კონსერვატორიაში. ისე ვნერვიულობდი, სუნთქვაც მიჭირდა. მაგრამ როცა პირველივე ბგერამ დარბაზში გაიჟღერა,  მაყურებლისგან ვიგრძენი, რომ ამ საქმის კეთებას აზრი ჰქონდა. სცენაზევე მივხვდი, რომ სიმღერა ერთ–ერთი უძლიერესი არტფორმაა, რომელიც მჭიდროდ არის დაკავშირებული ადამიანურ გრძნობებთან და კულტურასთან.

_ პირველად უცხოეთში უცხო მსმენელის წინაშე სიმღერის დროს რა გრძნობა დაგეუფლათ?

_ როდესაც მომღერალი უცხოეთში ეროვნულ კულტურას წარმოადგენს, იგი განიცდის მრავალფეროვან ემოციებს _ სიამაყესა და პასუხისმგებლობას, რომ თავისი ერი ღირსეულად აჩვენოს; აღფრთოვანებასა და მღელვარებას უცხო სცენაზე გამოსვლისას; სითბოსა და სიყვარულს საკუთარი ფესვებისადმი, რაც ნოსტალგიას აღძრავს; და დიდ სიამოვნებასა და მადლიერებას, როცა აუდიტორია მოწონებით ხვდება მის შემოქმედებას. ეს განცდები ერთად ქმნის განსაკუთრებულ გამოცდილებას, რომელიც შემსრულებლის მეხსიერებაში სამუდამოდ რჩება.

_ თქვენი პირველი დისკი?

_ პირველი მუსიკალური დისკის გამოცემისას მუსიკოსი, როგორც წესი, განიცდის აღმაფრენას _ საკუთარი შრომის და შემოქმედების კონკრეტულ ფორმაში ხილვა უდიდესი სიხარულია. საყვარელი შვილის მსგავსად აღქმა _ მუსიკოსისთვის დისკი მის სულიერ ნაწილს წარმოადგენს, რომელიც “დაიბადა” შრომისა და შთაგონების შედეგად. გრძნობს შვებას _ მთავრდება ხანგრძლივი სტუდიური ჩანაწერები, ტექნიკური გამოწვევები და ემოციური წნეხი. მერე იწყება მღელვარება და შიში _ როგორ მიიღებს საზოგადოება? მოეწონებათ? გაიგებენ სათქმელს? აფასებ და მადლიერებას გამოხატავ იმ ადამიანებისადმი, ვინც გზა და გზა დაგეხმარა: მეგობრები, პროდიუსერები, ოჯახის წევრები, მსმენელები. გაძლევს მოტივაციას _ პირველი დისკი ხშირად ხსნის გზას. ეს მომენტი მუსიკოსის კარიერაში გარდამტეხია და ემოციურად დაუვიწყარი. 

_ უკვე 20 წელია, რაც ანსამბლი ერთად ხართ. რა გკრავთ და გაერთიანებთ ამ ხნის განმავლობაში?

_ ჩვენი მთავარი შემკვრელი ძალა საქმისადმი სიყვარულია, რაც პირველი დღიდანვე გვაერთიანებს. ერთმანეთის პატივისცემა, ერთგულება და საერთო მიზანი _ ქართული კულტურის, ფოლკლორის და ტრადიციების ღირსეული წარმოჩენაა. წლები რომ არ გვაშორებს, არამედ გვაძლიერებს, ეს ნიშნავს, რომ ჩვენ მხოლოდ სცენაზე არა ვართ ერთად.

_ შენი საშემსრულებლო მანერა არაერთგზის გამხდარა საუბრის საგანი _ განსაკუთრებით იმერული, გურული და აჭარული სიმღერების შესრულებაში. როგორ ახსნიდი ამ განსხვავებულობას?

_ ეს განსხვავებულობა, ალბათ, იქედანაა, რომ თითოეულ კუთხეს თავისი ხასიათი, ტემპერამენტი და ფერადოვნება აქვს. როდესაც იმერულს ვმღერი, უფრო ლირიკული ვარ, გურული _ იმპროვიზაციას და სირთულეს მოითხოვს, აჭარული _ ენერგიას და ცეცხლს. ვცდილობ, თითოეული მათგანი ისე მოვიაზრო, როგორც ცალკე სამყარო და იმ სამყაროს კანონებით ვიმოქმედო. შეიძლება სწორედ ამ გადართვის უნარმა განსაზღვრა ჩემი საშემსრულებლო მანერის თავისებურებაც.

_ შენი სწავლების მეთოდი ბევრისთვის ახალი და ძალიან შთამბეჭდავია. როგორ გაჩნდა ეს მეთოდი?

_ განსაკუთრებული არაფერია _ ეს მიდგომა წლების გამოცდილებაზე, დაკვირვებასა და ბევრი ექსპერიმენტის შედეგად ჩამოყალიბდა. ვხვდებოდი, რომ ტრადიციული მიდგომები ყოველთვის ეფექტური არ იყო და ხშირად ადამიანებს აკლდათ ემოციური კავშირი მასალასთან. ამიტომ ვცადე სწავლების პროცესში შემეტანა მეტი ინტუიცია, სიმღერის მიღმა განცდა და აზრი. ჩემთვის მნიშვნელოვანია, რომ მოსწავლემ არა მხოლოდ იმღეროს, არამედ იგრძნოს, გააცნობიეროს და “გაიტაროს გულში” ის, რასაც ასრულებს. ასე სწავლა უფრო ცოცხალი და შთამაგონებელია როგორც მათთვის, ისე ჩემთვის.

_ დღეს შენ პატარა “შავნაბადელებს” ასწავლი. რას განიცდი, როცა ბავშვებს უსმენ?

_ ეს ერთ–ერთი ყველაზე ამაღელვებელი განცდაა ჩემთვის. როცა ბავშვებს ვუსმენ, ვხედავ საკუთარ თავს ბავშვობაში _ იმ სუფთა, გულწრფელ ემოციებს, რაც პირველად გავიზიარე მუსიკასთან. მათ თვალებში რომ ანთებულ სხივს ვხედავ, როცა მღერიან ან რაღაც ახალს იგებენ, ეს ჩემს გულს სითბოთი ავსებს. თან სულ მინდა, რომ არა მარტო ტექნიკა, არამედ ის სული და სიყვარული მივცე, რაც ამ სიმღერებშია. ვგრძნობ პასუხისმგებლობას, მაგრამ ამავდროულად მადლიერი ვარ _ რომ მაქვს უფლება და შესაძლებლობა, ტრადიცია და ემოცია გადავცე ამ გზაზე მომავალ თაობას.

 _ და შენ სად ხარ ამ გზაზე?

 _ მე ვარ ამ გზაზე, როგორც გამზიარებელი _ რომელსაც მისიების გაგრძელება სწადია. სულ ვფიქრობ, რომ არც ერთი შემსრულებელი არ არის უბრალოდ შემსრულებელი _ ჩვენ ერთნაირად ვართ მემკვიდრენი და გადამცემნი. ამიტომ ვცდილობ, თვითონაც მუდმივად ვისწავლო, გავიზარდო და რაც მივიღე, სხვისთვისაც გულით გავიზიარო. სადაც სიყვარულია, იქ გზა ყოველთვის წინ მიდის.

ესაუბრა მაიკო ღუღუნიშვილი