შინაგან საქმეთა სამინისტრომ ოჯახში და ქალთა მიმართ ძალადობის შემთხვევების ახალი სტატისტიკა გამოაქვეყნა.
ამ სტატისტიკის თანახმად, წელს, იანვარი-ივნისის პერიოდში გურიაში ქალთა მიმართ ძალადობის 2 შემთხვევა დაფიქსირდა. ძალადობის მსხვერპლი 25-44 წლამდე ასაკის 2 ქალი გახდა.
რაც შეეხება ძალადობის სახეების ამსახველ სტატისტიკას, ქალთა მიმართ ადგილი ჰქონდა 1 ფიზიკურ, ხოლო 2 ფსიქოლოგიური სახის ძალადობას.
რაც შეეხება ოჯახში ძალადობის შემთხვევების ამსახველ სტატისტიკას, რომელიც წლის პირველ ექვს თვეს მოიცავს, გურიაში 48 შემაკავებელი ორდერი გამოიცა. ოჯახში ძალადობის მსხვერპლი 5 მამაკაცი და 41 ქალი გახდა.
სულ კი საქართველოში ოჯახში ძალადობის შემთხვევებზე 4034 შემაკავებელი ორდერი გამოიცა.
ძალადობა მოიცავს უკანონო ქმედებათა ყველა სახეს, გამოხატულს მუქარით ან ქმედებით, რომელსაც შედეგად მოჰყვება ქონების დაზიანება ან განადგურება, ანდა პიროვნების შეურაცხყოფა ან სიკვდილი. ძალადობის ყველაზე ფართოდ გამოხატული ფორმაა ძალადობა ოჯახში. ოჯახში ძალადობის ფორმებია: ფიზიკური ძალადობა (ცემა), სექსუალური ძალადობა, მუქარა, ემოციური ძალადობა (სისტემატური ყვირილი, გინება), საზოგადოებისგან იზოლაცია, რაიმე ქმედების მუქარით აკრძალვა, დაშინება და ა.შ. ოჯახში ძალადობის მსხვერპლი შეიძლება იყოს ქალი, ბავშვი, შშმ პირი, მოხუცი და, იშვიათად, მამაკაცი.
როგორც „უნისეფში“ აცხადებენ, ბავშვის მიმართ სექსუალური ძალადობა გულისხმობს „სექსუალური ხასიათის ნებისმიერ განზრახ, არასასურველ და არაარსებით ქმედებას, დასრულებული ან მცდელობის შემთხვევაში, რომელიც ჩადენილია ბავშვის მიმართ, მათ შორის ექსპლუატაციის მიზნით და რომელიც იწვევს ან მაღალი ალბათობით გამოიწვევს დაზიანებას, ტკივილს ან ფსიქოლოგიურ ტანჯვას“. გლობალური და რეგიონული შეფასებების გენერირების მიზნით, სექსუალური ძალადობა ზოგადად დაიყო ორ ტიპად – კონტაქტური სექსუალური ძალადობა (მათ შორის გაუპატიურება და სექსუალური ძალადობა) და არაკონტაქტური სექსუალური ძალადობა – ბავშვთა მიმართ ძალადობის საერთაშორისო კლასიფიკაციაში ასახული კატეგორიების შესაბამისად.
რა გამოწვევებია ქვეყანაში_ საკითხზე სასაუბროდ „უფლებები საქართველოსთვის“ იურისტს, ნატი გელოვანს ვესაუბრეთ.
ნატი გელოვანის თქმით, 2021-2024 წლებში ოჯახში ძალადობის შემთხვევებზე გამოძიების დაწყების მაჩვენებელი მნიშვნელოვნად მცირდება, თუმცა, სამინისტრო არ განმარტავს ცვლილებების მიზეზებს:
„2021-2024 წლებში, გამოძიების დაწყების კლების მაჩვენებელთან ერთად, მცირდება ოჯახში ძალადობის შემთხვევებზე შემაკავებელი ორდერის გამოცემის მაჩვენებელი;
გამოძიების დაწყებისა და შემაკავებელი ორდერის გამოცემის კლების პარალელურად, იზრდება ქალთა მკვლელობების მაჩვენებელი;
2018 წელს, ქალთა მიმართ და ოჯახში ძალადობის რისკების შეფასების ინსტრუმენტი და შემაკავებელი ორდერის მონიტორინგის მექანიზმი ამოქმედდა;
2018-2020 წლებში, უწყება 6, 9 თვეში ერთხელ წარადგენდა საქმიანობის ყოვლისმომცველ ანგარიშს;
პროაქტიულად (ბრიფინგებზე) საზოგადოებას აწვდიდა სტატისტიკას და ინფორმაციას არსებული მდგომარეობის შესახებ;
ოჯახში ძალადობის საკითხებზე სისტემატურად მიმდინარეობდა გამომძიებლების ტრენინგი. ყოველწლიურად იმართებოდა ეროვნული კამპანია ოჯახში ძალადობის დასასრულებლად;
2020 წლის შემდეგ, უწყების შესაბამის დეპარტამენტს, საზოგადოებისთვის საქმიანობის ანგარიში არ წარუდგენია.
„2018-2019 წლიდან განსაკუთრებით აქტიურად დაიწყო ბრძოლა ოჯახში და ქალთა ძალადობის მიმართ და პოლიტიკურ დონეზე პრიორიტეტი იყო. თუმცა ამის საპირისპიროდ საკანონმდებლო ჩარჩო მძიმდება 2025 წელს, როდესაც სახელმწიფომ მიიღო ბევრი კანონი და მათ შორის ერთ-ერთი შეეხებოდა გენდერის და გენდერული იდენტობის საკანონმდებლო სივრციდან გაქრობას და ამ ტერმინების ჩანაცვლებას ქალისა და მამაკაცის თანასწორობის ნიშნით შეუწყნარებლობის მოტივით, რაც არ არის იგივე, რაც არის გენდერი და არ ფარავს იმ მოცემულობით ქალთა მიმართ ძალადობას, როგორც ამას გენდერის ნიშნით ფარავდა. სტატისტიკას თუ დავაკვირდებთ, 2021-2024 წლებში საკმაოდ კლებადია ოჯახში ძალადობის შემთხვევებზე გამოძიების დაწყების მაჩვენებელი. სამწუხაროდ, სახელმწიფო არ განმარტავს რა არის ამის მიზეზი. ოჯახში ძალადობის ფაქტებზე 2020 წელს 10 321 შემკავებელი ორდერი გამოიცა და ეს იყო ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი. შემდეგ ყოველ წელს კლების მაჩვენებელია და 2024 წელს იყო 8744, ხოლო 2025 წლის 6 თვის მონაცემით გამოცემულია 4034 ორდერი. 2025 წელიც კლებით გამოირჩევა, მაშინ როცა არ შემცირებულა ქალთა მიმართ ძალადობის შემთხვევები, პირიქით გაუარესებულია და მძიმე ფორმებსაც კი იღებს.
რაც შეეხება ქალთა მიმართ ჩადენილ ძალადობის ფაქტებზე გამოცემულ შემაკავებელ ორდერებს, 2023 წელს გამოცემული იყო 791, 2024 წელს – 893, ხოლო 2025 წლის პირველ ექვს თვეში გამოიცა 404 შემაკავებელი ორდერი.
რომ შევხედოთ სტატისტიკას მცირდება, როცა იგივე შინაგან საქმეთა სამინისტროს და პროკურატურის ერთობლივი სტატისტიკური მონაცემები გენდერის ნიშნით ჩადენილ დანაშაულებზე ყოველწიურად იზრდება. სახელმწიფო უწყებებს შორის გაფორმებულია სპეციალური მემორანდუმი, რომლის თანახმადაც შინაგან საქმეთა სამინისტროს სპეციალური საგამოძიებო სამსახური სანამ გაუქმდებოდა, პროკურატურა და სასამართლოები აქვეყნებდნენ სტატისტიკურ მონაცემებს.
ამ სტატისტიკასაც თუ შევხედავთ, ყოველწლიურად იზრდება გენდერული ნიშნით ჩადენილი დანაშაული, როგორც გამოძიების დაწყების მაჩვენებელი, ასევე პირის ბრალდებულად ცნობის მაჩვენებელი. აქედან გამომდინარე, ცოტა რთულია ამ ციფრების ერთმანეთთან დაკავშირება როგორ შეიძლება მცირდებოდეს შემაკავებელი ორდერების და გამოძიების დაწყების საერთო მაჩვენებელი და ამის პარალელურად იზრდებოდეს ფემიციდი, გენდერული ნიშნით დანაშაულის ჩადენა.
ჩემთვის სრულად დაუსაბუთებელია, როცა მზარდია დანაშაული და სახელმწიფო იღებს გადაწყვეტილებას გააუქმოს ეს ნიშანი საკანონმდებლო ჩარჩოდან.
სტატისტიკა არ არის მხოლოდ ციფრები, ამ ციფრების უკან უნდა იყოს მიზეზები.
სტატისტიკის შემცირების მიზეზი შეიძლება იყოს ის, რომ სახელმწიფო უწყებების მიმართ ნდობა შემცირდა, ასევე ის რომ არ ხდება სრული აღრიცხვიანობა. სანამ სახელმწიფო თვითონ არ განმარტავს რა არის სტატისტიკის შემცირების საფუძველი, იქამდე ყველანაირი ვერსია არის ალბათობა, რომელიც არ დასტურდება არაფრით.
_ რა არის ის ძირითადი ბარიერები, რის გამოც ერიდებიან ძალადობის შესახებ საუბარს მსხვერპლები?
_ მქონდა ასეთი ქეისი, როცა მსხვერპლს ყველა სახელმწიფო უწყებაში ჰქონდა დატოვებული განცხადება. იყო რეგიონიდან, ჩამოვიდა თბილისში დატოვა ყველგან განცხადება და რეაგირება იქამდე არ მოხდა, ვიდრე ჩვენ არ მოგვმართა და ჩვენ არ მივმართეთ სახელმწიფო უწყებას. შედეგი იყო ის, რომ ორი პირის მიმართ გამოიცა შემაკავებელი ორდერი, დაიწყო გამოძიება და დაუმაგრდა ერთეული ზედამხედველობა. სწორედ ასეთი შემთხვევების გამო მსხვერპლებს ნდობა არ აქვთ და ჰგონიათ, რომ მათ სიტყვას არავინ მოისმენს. როგორც იურისტრს, მყოლია მსხვერპლები, რომლებიც ადვოკატის გარეშე მიმართავდნენ პოლიციას, პოლიცია კი ეუბნებოდა, ელექტროსამაჯურზე რომ თუ სამაჯურს ექნებოდა ერთი ნაკაწრიც კი 5000 ლარის გადახდა მოუწევდა, რის გამოც მსხვერპლი უარს ამბობდა.
_ რა უნდა გაკეთდეს ცნობიერების ასამაღლებლად?
_ ამის პირდაპირი ვალდებულება აქვს სახელმწიფოს. 2018-2020 წლებში სახელმწიფო აქტიურად იყო ჩართული. ხდებოდა ვიდეორგოლების მომზადება, საზოგადოებასთან შეხვედრები კონკურსების ჩატარება.. რა თქმა უნდა დონორების დახმარებით, მაგრამ სახელმწიფოს ჰქონდა დიდი როლი. ასეთი ღონისძიებების გარეშე მარტო ასამთავრობო ორგანიზაციის აქტივობით ვერ მოხდება საზოგადოების ცნობიერების ამაღლება, დანაშაულის შემცირება, თუ არ მოხდა სახელმწიფო უწყებების სათანადო ინვერტეცია. იქნება ეს შინაგან საქმეთა სამინიტრო, განათლების სამინისტრო და ა.შ. აუცილებელია იქამდე იმუშაო საზოგადოებაზე, ვიდრე ფაქტი მოხდება.
_ რამდენად ეფექტურია შემაკავებელი ორდერები?
_ შემაკავებელი ორდერი ამ ეტაპზე ერთ-ერთი ეფექტური საშუალებაა. როცა ვსაუბრობთ სახელმწიფოს ვალდებულებებზე, აუცილებელია გვაწვდიდეს სახელმწიფო ისეთ მნიშვნელოვან ინფორმაციას, როგორიცაა ის, თუ რამდენ შემთხვევაში დაირღვა შემაკავებელი ორდერი. 2018 წელს შინაგან საქმეთა სამინისტროში მოხდა ანგარიშის პრეზენტაცია, სადაც აღნიშნული იყო, რომ 2018 წელს არ გამოცემულა შემაკავებელი ორდერი და ისე მოხდა მკვლელობა. ამგვარი სტატისტიკური მონაცემები მნიშვნელოვანია. ელექტროსამაჯურის დარღვევების სტატისტიკაც არ ქვეყნდება.
ინფორმაციისთვის, ოჯახში ძალადობის სახეებია:
ეკონომიკური ძალადობა
ეკონომიკური ძალადობა არის ფინანსურ რესურსებზე სრული კონტროლის შენარჩუნება, ფულზე წვდომის შეზღუდვა ან/და სკოლასა თუ სამსახურში სიარულის ის აკრძალვა, რომლის მიზანი ფინანსური დამოკიდებულობის გამოწვევა, ან მისი მცდელობაა.
ფსიქოლოგიური ძალადობა
ფსიქოლოგიურ ძალადობაში იგულისხმება შიშის გამოწვევა დაშინებით; საკუთარი თავისთვის, პარტნიორის ან ბავშვებისთვის ფიზიკური ზიანის მიყენების მუქარით; შინაური ცხოველებისა და ქონების განადგურებით; მანიპულაციით; მეგობრებისგან, ოჯახისგან, სკოლის ან/და სამსახურისგან იძულებითი იზოლაციით.
ემოციური ძალადობა
ემოციურ ძალადობაში იგულისხმება ადამიანისთვის თვითშეფასების დაქვეითება მუდმივი კრიტიკით; მისი შესაძლებლობების დაკნინება; დამამცირებელი მიმართვები ან სხვა სახის სიტყვიერი შეურაცხყოფა; პარტნიორის ურთიერთობის გაფუჭება შვილებთან; ან პარტნიორისთვის მეგობრებისა და ოჯახის ნახვის შესაძლებლობის წართმევა.
ფიზიკური ძალადობა
ფიზიკური ძალადობის სახეებია: პარტნიორისთვის ზიანის მიყენება, ან ამგვარი მცდელობა ისეთი ქმედებებით, როგორებიცაა: ხელის დარტყმა, ფეხის კვრა, დაწვა, ხელის ტაცება, ჩქმეტა, სილის გაწვნა, თმის მოქაჩვა, კბენა, მკურნალობაზე უარი ან ალკოჰოლის ან/და ნარკოტიკების იძულებით მოხმარება, ან სხვა ფიზიკური ძალის გამოყენება. ფიზიკურ ძალადობაში შეიძლება შევიდეს ქონების დაზიანებაც.
სექსუალური ძალადობა
სექსუალური ძალადობა გულისხმობს პარტნიორის იძულებას, მონაწილეობა მიიღოს სქესობრივ აქტში, როდესაც ის თანახმა არ არის.
გენდერული ძალადობა
გენდერული ძალადობა არის ზიანის მომტანი ქმედება, რომელიც ადამიანის ან ადამიანთა ჯგუფის მიმართ მათი სქესის ნიშნით ხორციელდება. ის სათავეს გენდერული უთანასწორობიდან, ძალაუფლების ბოროტად გამოყენებისა და სახიფათო ნორმებიდან იღებს. აღნიშნული ტერმინი ძირითადად იმ ფაქტის ხაზგასასმელად გამოიყენება, რომ სტრუქტურული და გენდერული ნიშნით განპირობებული ძალაუფლებრივი განსხვავებები ქალებსა და გოგოებს სხვადასხვა სახის ძალადობის რისკის ქვეშ აყენებს. გენდერულ ძალადობას ქალები და გოგოები უფრო მეტად განიცდიან ხოლმე, თუმცა, მისი სამიზნე კაცები და ბიჭებიც შეიძლება გახდნენ. ზოგჯერ ეს ტერმინი ასევე გამოიყენება ლგბტქი+ მიმართ მიზანმიმართული ძალადობის აღსაწერადაც, როდესაც საუბარი კაცურობის/ქალურობის ნორმებთან ან/და გენდერულ ნორმებთან დაკავშირებულ ძალადობაზე მიმდინარეობს.
