1987 წლის სეზონი თბილისის “ლოკომოტივის” მორაგბეთა გუნდმა კარგად დაიწყო. საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის უმაღლეს ჯგუფში ჩატარებული ექვსი შეხვედრიდან ოთხი მოიგეს. ამის შემდეგ თბილისელები ქალაქ კრასნოიარსკს ეწვივნენ და მასპინძელთა გუნდთან მარცხი განიცადეს _7:16. ამ მატჩის დასრულების შემდეგ ის ისტორიული მოვლენები დაფიქსირდა, რომელიც ქართული გუნდის ისტორიაში დღემდე შავი ასოებით არის შესული.
20 ივნისს “ლოკომოტივი” მოსკოვის გავლით სამშობლოში მოფრინავდა. ერთი ჩვეულებრივი რეისი იყო და მგზავრობისას განსაკუთრებული არაფერი მომხდარა. ქართველები მოჭარბებული ტემპერამენტით გამოვირჩევით და რა გასაკვირია, რომ თვითმფრინავშიც ბიჭები ზომაზე მეტად მხიარულობდნენ.
უკვე მოგვიანებით თვითმხილველთა განცხადებით მორაგბეები არანაირ ზღვარს არ გადასცილებიან. ერთადერთი “ბოროტმოქმედება” სტიუარდესების მიმართ გამოთქმული ქათინაურები იყო, მაგრამ ამ სახის “დანაშაულს” თუ კრიმინალად მოვნათლავთ, მაშინ მთელი მსოფლიოს მამაკაცების უმრავლესობა ციხეში უნდა იჯდეს. რაოდენ გაკვირვებულები დარჩნენ მორაგბეები, როდესაც მოსკოვის დომოდედოვოს აეროპორტში ადგილობრივი წესრიგის დამცველები დახვდნენ და ახსნა-განმარტებები ჩამოართვეს. ეს იყო და ეს. სპორტსმენები თბილისში დაბრუნდნენ და ჩემპიონატის მორიგი ტურის შეხვედრისათვის მზადებას შეუდგნენ.
მოწმენდილ ცაზე მეხი 23 ივნისს გავარდა. გაზეთ “სოვეტსკი სპორტის” ჟურნალისტმა, ვინმე ვიშნიაკოვმა სტატია გამოაქვეყნა, რომელმაც ქართველი მორაგბეები ბოროტ ხულიგნებად და თავზეხელაღებულ ადამიანებად დახატა. საბჭოთა სპორტული მასმედიის ამ ფლაგმანის ინფორმაციით, ჩვენებურები თვითმფრინავში უგვანოდ იქცეოდნენ, ხმაურობდნენ, თავი გამომწვევად ეჭირათ, საუზმეს ბატონ-კაცურად ითხოვდნენ, ეუზრდელებოდნენ სხვა მგზავრებს. პროფკავშირების ბოლო საკავშირო ყრილობის დელეგატს, სანიმუშო და კდემამოსილ პიროვნებას, სტიუარდესა აზარენოკს კი გაპამპულავება და არშიყობა არ აკმარეს და ლამის იქვე გააუპატიურეს.
გაოგნებული “ლოკომოტივის” მორაგბეები რუსულ პასკვილში მოტანილ ყველა ფაქტს სასტიკად უარყოფდნენ, მაგრამ მათ არავინ მოუსმინა. იმ ხანად საქართველოში ამ ამბავთან დაკავშირებით სამი ვერსია დადიოდა. იყო ხმები, რომ ეს ყველაფერი კრასნოიარსკის გუნდის პროვოკაცია იყო. მეორე ვერსიის თანახმად იმ ავადსახსენებელი თვითმფრინავით მავანი და მავანი მოსკოველი მაღალჩინოსანი მგზავრობდა და სწორედ ამ უკანასკნელმა დარეკა გაზეთის რედაქციაში. იმასაც ამბობდნენ, რომ ეს საქმე ქართველების დიდი “მეგობრის”, კომპარტიის იდეოლოგი ლიგაჩოვის დამსახურება იყო.
“სოვეტსკი სპორტში” გამოქვეყნებული მასალა ისეთი უნამუსო აღმოჩნდა, რომ მას მორაგბეებთან ერთად არც აქაურმა კომპარტიამ, კომკავშირმა და სპორტის მამებმაც დაუჯერეს. სამწუხაროდ ისეთი დრო იდგა, რომ “ცენტრიდან” მოსულ ბრალდებებზე რეაგირება აუცილებლად იყო საჭირო. ქართულმა “შურისძიებამაც” არ დააყოვნა.
1987 წლის 25 ივნისს, საქართველოს სსრ სპორტ-სახკომის კოლეგიისა და ალკკ ცკ-ის ბიურო გაიმართა. სხდომა რამდენიმე საათის განმავლობაში გაგრძელდა. თავდაპირველად მორაგბეებს პირობა დაადებინეს, რომ არსად იჩივლებდნენ, რადგან ჯერ ვნებათაღელვა ჩაცხრეს და შემდეგ ჩვენს მიერ გამოტანილ სასჯელს თავადვე გავაუქმებთო. განაჩენი კი შემდეგი გამოდგა—22 მოთამაშესა და 5 უფროსს სამუდამო დისკვალიფიკაცია მიუსაჯეს, “ლოკომოტივი” დაშალეს და სსრკ-ის ჩემპიონატიდანაც მოხსნეს. ასე შეეწირა ერთი გუნდი ზოგიერთი ქართველი ჩინოსნის კარიერულ მოსაზრებებს.
სანამ “ლოკომოტივის” შემდგომ ბედზე საუბარს გავაგრძელებ, ერთ პატარა გადახვევას შემოგთავაზებთ. რატომღაც ისტორიულად საქართველოში ყველაზე კომუნისტი კომუნისტები იყვნენ. რასაკვირველია ყველა მათგანზე ამას ვერ ვიტყვით, მაგრამ მთელ რიგ შემთხვევებში ქართველ სპორტსმენებს მათ უფრო მეტი ზიანი მიაყენეს, ვიდრე მოსკოვში მოღვაწე ფუნქციონერებმა. მაშინ სხვა დრო იდგა და ყველაფერს “უფროსი ძმა” წყვეტავდა, მაგრამ გამონაკლისებიც არსებობდა. იგივე სომხები საკუთარ კლუბებს მუდმივად გვერდში ედგნენ და მოსკოვთან ღიად დაპირისპირებას ხშირად არ ერიდებოდნენ.
მაგალითად, წინა საუკუნის 80-იან წლებში ცენტრალურმა პრესამ ლაფში ამოსვარა აბოვიანის “კოტაიკის” საფეხბურთო გუნდი. სომხები რუსებს მაგრად დაუხვდნენ: თავისიანები არათუ დასაჯეს, მომხვდურს იქეთ კუდით ასროლინეს ქვა.
ქართველებიც ზოგჯერ ხმას იღებდნენ. იმავე 80-იანი წლების დასაწყისში რუსთავის “მეტალურგის” ფეხბურთელები შუა აზიაში იმყოფებოდნენ. ერთ-ერთმა ქართველმა მოთამაშემ სამარყანდში, თემურ-ლენგის სასაფლაოს სახალხოდ დააშარდა. ეს ამბავი იმ ხანად ჩაიფარცხა და ამის შესახებ მხოლოდ ერთეულებმა გაიგეს.
მაპატიონ ყოფილმა ქართველმა პარტიულმა მაღალჩინოსნებმა, მაგრამ რუსთა ცილისწამებლურ და შოვინისტურ გამოხდომებს ისინი ხშირ შემთხვევებში დუმილით ხვდებოდნენ. დაიცვეს კი თბილისის “დინამო” 1953 წელს, როდესაც საკავშირო ჩინოსნებმა თითქმის მოპოვებული სსრკ-ის ჩემპიონის წოდება ჩამოართვეს და მოსკოვის “ტორპედოსთან” გადათამაშება დაუნიშნეს. ამოიღო კი ვინმემ ხმა 1965 წელს, როდესაც იგივე საბჭოთა ფუნქციონერებმა თბილისის “დინამო” ევროპის ჩემპიონთა თასზე სათამაშოდ არ გაუშვეს. ქართველი სპორტული ჩინოვნიკების ახირების გამო ვადამდე ადრე დაასრულა კარიერმა დიდმა მიშა მესხმა.
1970 წელს მწერალი გურამ ფანჯიკიძე აღმოჩნდა ერთადერთი, რომელმაც რუს სპორტულ ჟურნალისტს ლეონტიევს პასუხი გასცა მის ცილისმწამებლურ წერილზე. ამ “ნაშრომში” რუსი ამტკიცებდა, რომ მექსიკის მსოფლიოს პირველობაზე, სსრკ-ის ნაკრების მარცხის მთავარი “შემომქმედები” ქართველი ფეხბურთელები იყვნენ. წინა საუკუნის 80-იან წლებში, ცნობილი ქართველი კალათბურთელი მიხეილ ქორქია ე. წ. “ჩრდილოვანი ეკონომიკის” გამო რამდენიმე წლით ციხეში აღმოჩნდა.
ამასთან დაკავშირებით, მავანმა ჩვენებურმა პარტიულმა მუშაკმა ქუთაისის საკალათბურო დარბაზში გაკრული ქორქიას სურათი დემონსტრაციულად ჩამოხია. ამავე პერიოდში ერთმა თბილისელმა კომკავშირის ცხვირმოუხოცავმა ჩინოვნიკმა, სპორტის სასახლეში მიხეილ ქორქიასათვის გამოყოფილ მუდმივ სკამზე მისი გვარ-სახელი გადააშლევინა. ეს ის ფაქტები მოგიყვანეთ რომლებიც უშუალოდ წერილზე მუშაობის დროს გამახსენდა. ანალოგიური მაგალითების გახსენება კიდევ შეიძლება.
მაგრამ კვლავ თბილისის “ლოკომოტივის” მორაგბეთა გუნდს დავუბრუნდეთ. ქართული სპორტის მამებმა მალე დაივიწყეს შერიცხული სპორტსმენებისათვის მიცემული პირობა—ცოტა ხანი მოიცადეთ და დისკვალიფიკაციას მოგიხსნითო. მორაგბეები კომკავშირმა გამასწორებელ სამუშაოებზე—პოლიკლინიკისა და სადგურის მშენებლობებზე გაამწესა.
საკავშირო ჩემპიონატზე ადგილი რომ არ დაგვეკარგა, რაგბის იმდროინდელი სახელმწიფო მწვრთნელი დავით კილასონია უფროსობას არ შეეპუა და რაგბის საბჭოთა ფედერაცია იოლად დაიყოლია. სულ მალე თბილისში ახალი გუნდი “ელმავალი“ შეიქმნა, რომელიც დედაქალაქური რაგბის ნარჩენებისგან შეიკრიბა და პირველობაში “ლოკომოტივის“ ადგილი დაიკავა.
თავად “ლოკომოტივის“ წევრები მწარე რეალობას შეგუებოდნენ და აღარც ვარჯიშობდნენ. ამ გუნდის უფროსი კოკა ლაზიშვილი ერთადერთი იყო, რომელმაც ფარ-ხმალი არ დაყარა და ბედსაც არ შეეგუა. ჯერ იყო და “სოვეტსკი სპორტის“ მთავარ რედაქტორთან, კუდრიავცევთან პირადი კონტაქტები გააბა. შემდეგ მოსკოვის დომოდედოვოს აეროპორტის მილიციის განყოფილებასაც მიაკითხა. იქაურები ქართველ საბჭოთა ფუნქციონერებზე ვაჟკაცები აღმოჩნდნენ და ჩვენებურს იქეთ უსაყვედურეს, ეს რა უნიათო ერი ყოფილხართ, თქვენიანებს ვიღაც პროვოკატორი ჟურნალისტისა და სტიუარდესას გულისათვის როგორ დაესჯევინეთო.
მოსკოველმა მილიციონერებმა ვიშნიაკოვის სტატიის გამაბათილებელი წერილობითი დასკვნა დაწერეს, სადაც თვითმფრინავში მორაგბეების ხულიგნურ გამოხდომებს ჟურნალისტის ფანტაზიის ნაყოფი უწოდეს.
ქართველ სპორტულ ფუნქციონერებზე სათანადო შთაბეჭდილება ვერც ამ საბუთმა მოახდინა. საკავშირო სპორტკომიტეტი და რაგბის საბჭოთა ფედერაცია უკვე მზად იყვნენ “ლოკომოტივის” შესაწყნარებლად, ოღონდაც საქართველოდან შუამდგომლობას ითხოვდნენ. აქ კი არავინ აღმოჩნდა ისეთი, ვინც გაბედავდა და პირველი დაუდგებოდა თავდებად შერიცხულ მორაგბეებს.
1987 წლის 9 ნოემბერს “ლოკომოტივმა” მომავალი სეზონისათვის მზადება დაიწყო და დისკვალიფიკაციის შემდეგ პირველი ოფიციალური ვარჯიშიც ჩაატარა. 26 დეკემბერს “სოვეტსკი სპორტმა” ჩვენი ბიჭების მონანიების ბარათი დაბეჭდა. 1988 წლის 28 იანვარს კი რაგბის საკავშირო ფედერაციამ ერთხმად მოუხსნა მოთამაშეებს დისკვალიფიკაცია. საქართველოში გუნდის შეწყალება მხოლოდ თვე-ნახევრის შემდეგ, გაზეთმა “თბილისმა” ახსენა, ისიც მხოლოდ ინტერვიუში. 9 თებერვალს, მოსკოვიდან მოსული ბრძანება მორაგბეებს საზეიმოდ წაუკითხეს.
ამით თბილისის “ლოკომოტივის” “ისტორია” ამერიკული “ჰეპი ენდით” დასრულდა. ცხრა თვის მანძილზე უქმად ნამყოფმა გუნდმა 1988 წლის 31 მარტს, სეზონის გახსნის მატჩი 9:4 მოუგო მოსკოვის “სლავას”, ოქტომბერში კი ჩემპიონატი მეშვიდე ასდგილზე დაასრულა.
ავტორი
