გურიის რესპუბლიკა და მისი შეიარაღება

გურიის კომიტეტს ჰყავდა სამხედრო-რევოლუციური შტაბი, რომელსაც ექვემდებარებოდნენ მებრძოლი ძალები. სამხედრო შტაბი მოთავსებული იყო ნოე ჩიგოგიძის სახლში. აქვე ინახებოდა იარაღი. შტაბი განაგებდა ტერორისტების ჯგუფს, რომელიც ასრულებდა კომიტეტის გადაწყვეტილებებს. ამისთვის ჯგუფის წევრებს განასაკუთრებული გასამრჯელო ეძლეოდათ. 

კომიტეტის ყველა წევრი საწევროს იხდიდა, რომელიც შეადგენდა ერთ აბაზს, ასევე გროვდებოდა ,,თოფის ფული” იარაღის შესაძენად. შეგროვილი ფული ძირითადად ხმარდებოდა ,,გავარდნილ ხალხს”, მუდმივი მუშაკები ღებულობდნენ დახმარებას, მაგრამ იშვიათად და განსაკუთრებულ შემთხევაში.” კომიტეტის შეიარაღებულ ,,ნამდვილ სარევოლუციო მებრძოლ”  ძალებს ეწოდებოდა ,,მოწინავე რაზმი”, რომელსაც შემდეგ დაერქვა ,,წითელი რაზმი.”  წითელ რაზმელთა გამოჩენილი მოღვაწე გრიგოლ დუმბაძე იხსენებდა.

,,…რაზმელებს ვუხსნიდით, როგორ შეიძლებოდა დაეცვათ თავი კავალერიისაგან, ქვეითი ჯარისაგან, როგორ აეგოთ სანგრები, მგლის ორმოები, ბარიკადები, მავთულის ხლართები. რაზმელები კენჭის ყრით ირჩევდნენ რაიონის საზოგადოების თემის უფროსს. ირჩევდნენ ასეულის უფროსსაც. ამ წესით გურიაში სამი-ოთხი თვის განმავლობაში ჩამოყალიბდა მებრძოლი ანუ ,,წითელი რაზმი.” წითელი რაზმისა და მათ მოწინავე ავანგარდს მაუზერისტები და ბომბისტები წარმოადგენდნენ. რაზმელები ჩაცმულობითაც გამორჩეულნი უნდა ყოფილიყვნენ, ამიტომ მათ საგანგებოდ შეაკერინეს შავი ჩაქურები და წითელი ჟილეტები (ოდითგანვე წითელი ფერის ბაირაღის აფრიალება ბრძოლის დაწყებას ნიშნავდა, კომუნიზმის სიმბოლოდ წითელი დროშა 1871 წელს პარიზის კომუნის შემდეგ იქცა). ამ სამოსს ისინი ბრძოლაში და დემონსტრაციებზე იყენებდნენ. ფაქტობრივად, წითელი რაზმი იყო ნამდვილი პატარა არმია თავისი იერარქიული წყობით და უმკაცრესი დისციპლინით. ავტორი ბროშურისა ,,Крестьянское движение в Грузии и социал-демократия” მ. შახნაზარიანი  წერს, რომ დღევანდელ დღეს (1905 წელს) გურულებს შეუძლიათ გამოიყვანონ რამდენიმე ათასიანი კარგად შეიარაღებული, დისციპლინირებული ჯარი, რომელიც მზად იქნება გაუმართოს ბრძოლა რეგულარულ არმიასო.  გაზეთი ,,ვპერიოდის” ინფორმაციით კი, გურულებს 15 ათასი რჩეული კაცის გამოყვანა შეეძლო.  უნდა ითქვას, რომ ,,წითელი რაზმის” შესახებ ურთიერთგამომრიცხავი ინფორმაცია არსებობს. ზოგიერთი ავტორი აცხადებს, რომ ისინი მშვენივრად იყვნენ შეიარაღებულნი; მთავარმართებლის კანცელარიისადმი ალიხანოვ-ავარსკის პატაკის მიხედვით გურულებს შეიარაღებაში ჰქონდათ 4000 სწრაფმსროლელი თოფი, ორი სამთო ზარბაზანი, დიდი რაოდენობით რევოლვერი და საზღვარგარეთიდან კიდევ ღებულობდნენ მაუზერის სისტემის იარაღს. ეს ძნელად დასაჯერებელი ფაქტია. ავტორები ვ. კალანდაძე და ვ. მხეიძე საგანგებოდ აღნიშნავენ, რომ საქმეში ჩაუხედავ ადამიანის ეგონა, რომ გურულებს თვალის დახამხამებაში შეეძლოთ გამოეყვანათ კარგად შეიარაღებული 20 ათასი მებრძოლი, მაგრამ ეს სიმართლეს არ შეეფერებოდაო.  ასეთი გაზვიადებული ციფრი, როგორც აღნიშნავენ, რეაქციული რუსული გაზეთების დამსახურება იყო, რათა მთავრობის რეპრესიული მეთოდები გაემართლებინათ და ალბათ, თავად გურულების და მათი მომხრეების მოგონილია, რათა მთავრობისათვის საკუთარი სიძლიერე ეჩვენებინათ. ხსენებულ ამბებთან მიმართებაში ,,ივერიის” რედაქტორი ფილიპე გოგიჩაიშვილი წერდა, რომ ,,…ქართველებს გვიყვარს პრტყელ-პრტყელი და მაგარ-მაგარი ლაპარაკი, ხშირად სურვილს სინამდვილედ მივიღებთ და ჩვენს ანგარიშებს მასზე ვამყარებთ. ყოველ მიტინგზე, ყოველ სააგიტაციო კრებაზე მუდამ ლაპარაკი იყო შეიარაღებულ შეტაკებაზე და ორატორები წინ და წინვე გამარჯვებას დღესასწაულობდნენ.” ამის შესახებ ხშირად იწერებოდა პრესაში, რომ ქართველები რუსეთის არმიას იარაღის ძალით უპირებდნენ დამარცხებას, ამ რიტორიკამ კი ამბოხებულებს დათვური სამსახური გაუწია – მთავრობამ ეს სურვილი სინამდვილედ მიიჩნია და რეაქციის დაწყებისთანავე მთელი თავისი ყურადღება ,,აჯანყების ძლიერი ბუდის (ანუ გურიის, ზოგადად კი საქართველოს – ი. მ.) დამშვიდებაზე”  გადაიტანა. სინამდვილეში, მთელი ამ წლების განმავლობაში გურიაში შესაძლებელი იყო დაახლოებით ორი ათასი თოფის მოგროვება, აქედან ყველას ვერ გამოიყენებდი, ვაზნების ნაკლებობის გამო. თავად გურულები ამბობდნენ: ,,იარაღი გვაკლია, იარაღი, თვარა…” ,,უკანასკნელ ხარს გავყიდი იარაღის გულობიზა!” ,,იარაღი ძალაზე ცოტა გვქონდა, – წერს ,,წითელრაზმელი” პარმენ ცინცაძე, – და რაც იყო, ისიც უვარგისი, მაშინ ჩვენ მოვიტანეთ ერთი ,,სტანოკი.” ლანჩხუთში კარგი მოხელე გვყავდა ვასილ ნაუმოვი… ნიგოითში იყო ერთი ძველი ზარბაზანი. ვცადეთ თოფის წამლით გასროლა, ზარბაზანი გასკდა და კინაღამ ამხანაგები დაამარცხა.”  რაც შეეხება გურულების სამხედრო მომზადებას, უამრავი ავტორი ერთხმად აღნიშნავს, რომ ის ყოველთვის მაღალ დონეზე იდგა, რადგან თითოეული გურული ბავშვობიდან მიჩვეულია თოფის ხმარებას.  გურული რევოლუციური ქარტეხილების მომსწრე იუონის დაკვირვებითაც ,,თავის სხვა სიამაყეს  იარაღს (ჩაქურასა და ყაბალახთან ერთად – ი. მ.), გურული მუდამ თან დაატარებს და ჭეშმარიტ გურულს სხვაგვარად სურათს ვერ გადააღებინებთ, თუ არა თავით ფეხებამდე იარაღში ჩამჯდარს. ამბოხების შემდეგ რუსმა სამხედროებმა გურულებს იარაღის ტარება აუკრძალეს. ვერაფერი შელახავდა ისე ძლიერ ამ ხალხის თავმოყვარეობას, როგორც ამ სასჯელმა შელახა.”  მართლაც, თუ იმდროინდელ ფოტოებს გადავხედავთ, შეამჩნევთ, რომ იშვიათად თუ რომელიმე გურული მამაკაცი იარაღის გარეშეა გადაღებული. თუმცა იდეალურისაგან წითელი რაზმი მაინც შორს იდგა, რადგან ისინი მოლაშქრეები იყვნენ და არა რეგულარული არმიის გაწვრთნილი ჯარისკაცები. ამას მოწმობს ერთი ფაქტი. ერთხელ ჩხიკვიშვილმა გადაწყვიტა შეემოწმებინა ნატანებში მყოფი წითელი რაზმის შენაერთი და მილიციონრების ერთ ჯგუფს უბრძანა საფარიდან ცეცხლი გაეხსნა წითელრაზმელებისათვის. თოფის ხმაზე ისინი ისე დაფრთხნენ, რომ თოფები დაყარეს და გაიფანტნენ – ეგონათ კაზაკები მოდიან ბათუმიდანო. ჩხიკვიშვილს ეს ამბავი ძლიერ სწყენია და ოზურგეთიდან გამოცდილი მებრძოლები დაიბარა.

როგორც აღნიშნავენ, იარაღით მომარაგების საქმე გურიაში არასწორედ მიმდინარეობდა და ამაში მთავარ დამნაშავედ ადგილობრივ კომიტეტს ასახელებენ. შექმნილი იყო სპეციალური კომისიაც, მაგრამ ის დაკომპლექტებული ყოფილა არასპეციალისტებით, რომელთაც თავი ვერ მოაბეს დაკისრებულ მოვალეობას,   ამიტომაც მეამბოხეები იარაღის ნაკლებობას განიცდიდა, ამის შესახებ საუბრობს იგივე ერნესთ პული – ის შეხვდა გურულ გლეხებს, რომლებმაც მას შესჩივლეს: ,,ახლა ამ კანონგარეშედ გამოცხადებულმა განრისხებულმა მთავრობამ შემოგვისია კაზაკები, რომლებიც ძალადობენ ჩვენზე და ღმერთმა უწყის, რა წამს დანებითა და კომბლებით შეიარაღებული ჩვენი თავზეხელაღებული ახალგაზრდები გაილაშქრებენ მათ წინააღმდეგ!”  ამ ნათქვამიდანაც ჩანს, რომ იარაღით მომარაგების საქმე არ ყოფილა სათანადო დონეზე. იარაღის ნაკლებობის გამო, ბევრი გურული მდუმარედ, მუშტშეკრული ადევნებდა თვალს როგორ არბევდნენ მის ქვეყანას დამსჯელი რაზმები.

გურულები რამდენიმე იატაკქვეშა სახელოსნოში თავადაც ცდილობდნენ ეწარმოებინათ იარაღი: ოზურგეთის მაზრის სოფელ ზვანის უბანში მოსე ცომაიას სახლში;  ლანჩხუთთან ახლოს სოფელ ჯუნჯუათში, სადაც ნახევრად დანგრეული ეკლესიის შენობაში საბრძოლო იარაღების შეკეთება-გადაკეთებასა და დამზადებას აწარმოებდა ტერორისტი ერასტი ჯორბენაძე.  სურებში კი, ტობახჩის მიუვალ და საიმედო ადგილას ,,ზავოდიც” კი მოაწყვეს, სადაც ,,ტეხნიკოსებიც” მუშაობდნენ. ,,ზავოდი” ერთხანს საკუთარ ნაწარმსაც უშვებდა, რომლიც საკმაოდ კარგი ხარისხისა ყოფილა. მაგრამ სულ მალე უსახსრობისა და სპეციალისტების უქონლობის გამო მან არსებობა შეწყვიტა.

ნაწყვეტი წიგნიდან “გურიის რესპუბლიკა”