რადიო თავისუფლების ჟურნალისტური გამოძიების მიხედვით, 2018 წლისთვის რძის მწარმოებელი კომპანია ყვარლის ბაგა საქონელს ქათმის ნაკელით კვებავდა.
ეს სასუქია და ნიადაგის გასანაყოფიერებლად აქტიურად მიმართავენ. მეორე მხრივ, უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული მიზეზების გამო საკვებად მისი გამოყენება დიდი ხანია აკრძალულია ევროკავშირში, 2023 წლიდან კი — საქართველოშიც.
როგორც რადიო თავისუფლების მასალაში ვკითხულობთ, ეს კომპანია ამ ტიპის უდიდეს ფერმას ფლობს. მისგან რძეს არაერთი კომპანია ყიდულობს, მათ შორის: სანტე, სოფლის ნობათი, აგროჰაბი და რძის ლაბორატორია. დაზუსტებით ვერ ვიტყვით, შეიცავს თუ არა საფრთხეს ამ კომპანიათა პროდუქტები (მათ გამოხმაურებას ქვემოთ იხილავთ).
ზოგადად, ქათმის სკინტლით საქონლის გამოკვება სარისკოა როგორც თავად ამ ცხოველებისთვის, ასევე მათი რძის მომხმარებლებისთვისაც.
საიდან გაირკვა, რომ ძროხებს ქათმის სკინტლით კვებავდნენ?
სანამ რძის უსაფრთხოების საკითხზე გადავიდოდეთ, მოკლედ მიმოვიხილოთ რადიო თავისუფლების ჟურნალისტური გამოძიება. იგი სასამართლო დავას ეხება, რომელშიც ცოტა ხნის წინ ბრალდების მხარე საკმარისი მტკიცებულებების გარეშე გაამართლეს.
ყვარლის ბაგამ დავა იმ კომპანიის, ჩირინას, წინააღმდეგ წამოიწყო, რომლისგანაც იგი ქათმის ნაკელს ყიდულობდა. მისი ბრალდებით, 2018 წელს ნაკელი ანტიბიოტიკ ტეტრაციკლინს შეიცავდა და ამან ორასამდე ძროხის დახოცვა გამოიწვია; მათი მტკიცებით, ამან გასაყიდი რძის ხარისხიც გააფუჭა. ტეტრაციკლინი რძეში სანტემ, ყვარლის ბაგის კლიენტმა, აღმოაჩინა და პროდუქტი არ ჩაიბარა. ანტიბიოტიკი ამ ფერმის რძეში კიდევ არაერთხელ შენიშნეს.
თბილისის საქალაქო სასამართლომ ცოტა ხნის წინ ბრალდების მხარე გაამართლა და ჩირინას კომპენსაციის სახით 4,7 მილიონი ლარი დააკისრა. გადაწყვეტილება არაფორმალურ ლაბორატორიულ ანალიზს ეყრდნობა, რომელიც კანონისა და შესაბამისი მეთოდოლოგიის დაუცველობით ჩატარდა; არ არსებობს სანდო მტკიცებულებები იმისა, რომ ძროხების დახოცვა ტეტრაციკლინის მიღების შედეგია და ამაზე ჩირინაა პასუხისმგებელი.
შეგიძლიათ, მეტი დეტალისთვის ამ ბმულზე ჟურნალისტურ გამოძიებას გაეცნოთ.
რატომაა ქათმის სკინტლი აკრძალული “საკვები”
2000-იანი წლების დასაწყისში ევროკავშირმა მკაცრი რეგულაციები დააწესა, რათა ცხოველებისა და საზოგადოების ჯანმრთელობა დაეცვა. ინიციატივის ფარგლებში აიკრძალა ცხოველთა ექსკრემენტების, მათ შორის ქათმის სკინტლის, გამოყენება ფერმის ცხოველების საკვებად. კომისიის გადაწყვეტილება ძალაში 2001 წლის პირველ მარტს შევიდა და დღემდე მოქმედებს.
რადიო თავისუფლებასთან საუბრისას მიხეილ სოხაძე, ვეტერინარი და FAO-ს ექსპერტი, ამბობს, რომ აკრძალვა 90-იან წლებში გავრცელებულ ავადმყოფობას უკავშირდება.
“პირველი პრობლემა იყო ღრუბლოვანი ენცეფალოპათია 1992-93 წლებში ინგლისში, სადაც 100 ათასამდე დადასტურებული შემთხვევა იყო და 5 მილიონამდე პირუტყვი დახოცეს მაშინ. ეს გადამდებია ადამიანზე”, — ამბობს მიხეილი და ამატებს, რომ ადამიანებში ამ დაავადებით სიკვდილის დაახლოებით 200 შემთხვევაა დადასტურებული.
რა შეიძლება გვავნოს რძემ, რომელიც სკინტლით ნაკვებმა ძროხამ მოიწველა?
ქათმის ნაკელმა შეიძლება ძროხების ჯანმრთელობა დააზიანოს, ამ ცხოველების გავლით კი — პოტენციურად ჩვენიც. ამასთან დაკავშირებული რისკების შესახებ NEXT.On.ge გასტროენტეროლოგ ჯაბა ზარქუას გაესაუბრა.
“როდესაც ეს პროცესი ირღვევა და ფრინველის გადაუმუშავებელი განავლოვანი მასები ხვდება ადამიანის კვებით ჯაჭვში, ეს შესაძლოა გახდეს სხვადასხვა პრობლემების გამომწვევი”, — განმარტავს ჯაბა — “ფრინველის გადაუმუშავებელ განავლოვან მასებში შესაძლოა იყოს სხვადასხვა ინფექციური პათოგენი (მაგ. ვირუსი, ბაქტერია, პარაზიტი), სხვადასხვა მედიკამენტი (მაგ. ანტიბიოტიკი, ზრდის ჰორმონი) ან სხვადასხვა მძიმე მეტალი (მაგ. ტყვია, ვერცხლისწყალი), რაც პირუტყვიდან მიღებული პროდუქტით შესაძლოა მოხვდეს ადამიანის ორგანიზმში”.
რისკები განსხვავებულია და სხვადასხვა ფაქტორზეა დამოკიდებული, მაგალითად: რამდენადაა დაბინძურებული საქონლის საკვები პათოგენებით, მედიკამენტებითა თუ მძიმე მეტალებით, რამდენი ხნის განმავლობაში იღებდნენ ისინი დაბინძურებულ საკვებს, როგორ მიმდინარეობდა რძის წარმოება და ა.შ.
“ამას ამ მონაცემებით მეტად ვერ დავადგენთ”, — ამბობს ჯაბა.
როგორც ჩვენთან საუბრისას აცხადებს, მძიმე მეტალების რძეში მოხვედრის ალბათობა მცირეა, თუმცა არა ნულოვანი. უფრო მაღალია მათი დაგროვების ალბათობა ქსოვილებში. მისი თქმით, პათოგენების (ვირუსი, ბაქტერია, პარაზიტი) რძეში მოხვედრის ალბათობა ასევე არაა მაღალი, თუ ისინი ცხოველში სისტემურ ინფექციას არ იწვევს (რომლის შედეგადაც ისინი რძეში გადავა).
მეორე მხრივ, როგორც ჩანს, მეტია იმის შანსი, რომ რძეში მედიკამენტები გადავა. ამასთან დაკავშირებული რისკების შეფასება არც ისე მარტივია.
“მედიკამენტების (მაგ. ანტიბიოტიკები, ზრდის ჰორმონები) რძეში მოხვედრის ალბათობა შედარებით მაღალია. გაგვიჭირდება ანტიბიოტიკებით დაბინძურებული რძის პროდუქტების მასობრივი ეფექტის გაზომვა, რადგან არ ვიცით რა მასშტაბზეა საუბარი, თუმცა საკვები პროდუქტების დაბინძურება ანტიბიოტიკებით ჯანმრთელობისთვის ცალსახად საზიანოდ შეიძლება შეფასდეს”, — დასძენს ჯაბა NEXT.On.ge-სთან საუბრისას.
იყო თუ არა ანტიბიოტიკები რძეში, რომელიც ყვარლის ბაგამ გაყიდა?
ამის გასაგებად კომპანიებს, რომლებიც ყვარლის ბაგისგან რძეს ყიდულობენ, რადიო თავისუფლებამ შემდეგი კითხვები დაუსვა:
- ამოწმებდნენ თუ არა ისინი რძის ყველა პარტიას;
- რამდენჯერ აღმოუჩენიათ შიგნით ანტიბიოტიკი;
- იცოდნენ თუ არა, რომ რძის მიმწოდებელი იმ პერიოდში ძროხებს ქათმის ნაკელით კვებავდა.
კომპანიების პასუხები ერთმანეთის მსგავსია:
- კომპანია სანტემ რადიო თავისუფლებასთან კომენტარი არ გააკეთა. მოგვიანებით გაავრცელეს განცხადება, რომელშიც ნათქვამია, რომ “სანტეს დანერგილი აქვს რძის ხარისხის კონტროლის უმკაცრესი სტანდარტები. მათ შორის არის: რძეში ანტიბიოტიკის შემოწმება, ცხიმისა და ცილის იდენტიფიცირება, რძის მიკრობიოლოგიური ანალიზი.ხარისხის სტანდარტებთან შეუსაბამობის შემთხვევაში რძე უბრუნდება ფერმას და არ გამოიყენება წარმოების პროცესში”;
- პეპსიკომ, სოფლის ნობათის მფლობელმა კომპანიამ, განაცხადა, რომ იმ პერიოდის არქივი არ აქვთ შენახული, რადგან “კანონით სამწლიანი ვადა ვრცელდება დოკუმენტების შენახვაზე”. მათი თქმით, წარმოებაში არ უშვებენ ისეთ რძეს ან ინგრედიენტს, რომლის ხარისხიც პეპსიკოს სტანდარტებსა და კანონმდებლობის მოთხოვნას არ შეესაბამება. თქვეს ისიც, რომ ქათმის ნაკელის გამოყენების შესახებ არ იცოდნენ;
- აგროჰაბმა რადიო თავისუფლებას უთხრა, რომ ძროხის საკვებად ქათმის ნაკელის გამოყენებაზე არ იცოდნენ. თქვეს ისიც, რომ “აგროჰაბი ყოველთვის, ყველა პარტიაზე ამოწმებს რძეს ანტიბიოტიკზე” და დაფიქსირების შემთხვევაში რძეს არ იღებს. ძველი დოკუმენტები არც მათ მოეპოვებათ.
მედია წერს, რომ, “სასამართლოს მასალების მიხედვით, ერთი წლის განმავლობაში კლიენტებმა ყვარლის ბაგის რძეში დაახლოებით 10-ჯერ აღმოაჩინეს ანტიბიოტიკების კვალი, მაგრამ არა რძის ყველა შესყიდულ პარტიაში”.
ისტორია არაერთ კითხვისნიშანს აჩენს, თუმცა გამოძიების შედეგად ერთი რამ ცხადია: ყვარლის ბაგის რძეში ანტიბიოტიკები არაერთხელ აღმოაჩინეს. საფრთხის შეფასება რთულია, რადგან დაუზუსტებელია, რძის კონკრეტულად რომელი პარტიები შეიცავდა ამ ნივთიერებებს.
ძროხების საკვებად ქათმის სკინტლის გამოყენება დღეს უკვე ოფიციალურად არის აკრძალული. ეს შეზღუდვა მსგავს რისკებს უნდა ამცირებდეს და ვერ ვიტყვით, რომ საფრთხე კვლავ არსებობს. მეორე მხრივ, ამის უარსაყოფად სურსათის უვნებლობა მკაცრად უნდა კონტროლდებოდეს.
წყარო: on.ge
