XIX საუკუნის 80-იან წლებში ფირალობის განვითარებამ გურიაში გამოიწვია ერთი მხრივ სოფლებში ჯარის ჩაყენება, ეგზეკუციის გამოყენება, მეორე მხრივ, ახალი განსაკუთრებული ზომების გამოყენება. ერთიც და მეორეც მძიმე ტვირთად დააწვა გლეხობას, უფრო შეავიწროვა და ეკონომიურად დასცა. ეგნატე ნინოშვილი წერდა: ”…ყაჩაღების შესაპყრობად გურიის სოფლებში მობრძანდნენ ბატონი უფროსები. უფროსებს მოჰყვენ ყაზახ რუსები, ჩადგნენ აქა-იქ სოფლებში და გამოუცხადეს მამასახლისებს _ ხარჯი სოფლებმა უნდა გვაძლიონო. ამ ბრძანების ძალით მამასახლისები დადიან სოფლებში, თან უცხადებენ ხალხს _ ეკუციას (ვითომდა ეგზეკუციას) ხარჯი უნდა აჭამოთო და თან ჰხოცავენ ძროხებს, ღორებს, ქათმებს, ბატ-ინდოურებს და მიაქვთ ყაზახ-რუსებისათვის (ზოგი თავისთვისაც)”.
ერთი ახალგაზრდა გურული, რაღაც დანაშაულის ჩადენის გამო, ოსმალეთში აფარებდა თავს. უეზდის უფროსს მოახსენეს, რომ ღამღამობით ის მამის, მღვდლის სახლში ათევსო. უფროსმა წაიყვანა ყაზახ-რუსები და ალყა შემოარტყა სახლს. ბრახუნისა და ლანძღვა-გინების შემდეგ მღვდელმა კარი გააღო. ჯარისკაცები შიგნით შეცვივდნენ, მაგრამ ვერავინ ვერ ნახეს. მაშინ გაბრაზებულმა ჯარისკაცებმა მღვდლის მარანში შევიდნენ “…ახადეს ღვინით სავსე ქვევრს თავი და იმდენი სვეს, მინამ სწორეთ სალდათურად არ დათვრენ. ამ სმაში სალდათებს ერთმანეთში ჩხუბი მოუვიდათ და ბარე ორი ცხვირ-პირ დამტვრეული დაბრუნდა ამ უნამყოფო ლაშქრობიდამ”. დროება 1876 წ. #109
მთავრობის მიერ ჩატარებულმა განსაკუთრებულმა და უნდა ითქვას, სასტიკმა ზომებმა დროებით შეანელა ფირალობის აღმავლობა გურიაში, მაგრამ ეს მხოლოდ დროებით მოხდა. 1888 წლიდან ფირალობა ისევ ძლიერი ტემპით განვითარდა. გურია გადაიქცა ფირალების სათარეშო ასპარეზად და მთავრობის მიერ ჩატარებულ საექსპერიმენტო ადგილად _ გურიის თითქმის ყველა მხარეში ზედიზედ იგზავნებოდა ეგზეკუციები. “…ეგზეკუციამ ეს ვერ უნდა შესძლოს, რადგან ჯერ მაგალითი არა ყოფილა, რომ ამ ღონეს ასეთი სიკეთე მოეტანოს ხოლმე,” _ წერდნენ გაზეთები. როგორც ჩანს, ხელისუფლებას და ფირალებს შორის ხშირად რაღაც გარიგება არსებობდა, ან კიდევ მათი ნამდვილად ეშინოდათ: ”ამ ორი წლის წინად ახლად მოკლულ ავაზაკის სურგულაძის დასაჭერად სოფ. ლიხაურში ერთს წელიწადზე მეტი იყო ერთი სოტნა ყაზახები ეგზეკუციად ჩაყენებული, მაგრამ ვერა გაარიგეს რა, ესენი რომ აქ იყვნენ და სოფელს სჭამდნენ, სურგულაძე სულ სხვა სოფელში იყო და ერთს თავადთან იმალებოდა გულდამშვიდებით. შემდეგ ოზურგეთშიც ჩამობრძანდაო და კაცმა ხელი ვერ მოჰკიდაო…” ამის თაობაზე ივერია წერდა: “…ჩვენში ყველა დარწმუნებულია, რომ ვერც ერთ სოფელში ფირალი ვერ გაიჭაჭანებს თუ მამასახლისთან განდობილი არ არის”. ივერია 1893 წ. #282
1887 წლიდან დააწესეს ხევისთავების ინსტიტუტი, ხევისთავებად ირჩევდნენ სოფლის საზოგადოების წარმომადგენელს, რომლის მოვალეობაში შედიოდა თვალყური ედევნებინა საზოგადოებრივი წესრიგისთვის, გამოევლინა ფირალები და მათი მფარველები და საქმის კურსში ადმინისტრაციული ორგანოები ჩაეყენებინა. მაგრამ ამ ინსტიტუტს საზოგადოება ეჭვის თვალით უყურებდა. “…პირველი ქურდები და გამტყავებლები ხალხისა თვითონ ეს ხევის-თავები გახდნენ თურმე; ამათ თავიანთ მფარველობის ქვეშ ჰყავდათ ქურდები და ყოველი დაკარგული ნივთისა და საქონლიდამ სარგებლობა ჰქონდათ. ამის გამოც ეს ხევის-თაობა მალევე გადააგდეს”. დროება 1897 წ. #229 იმავე წლიდან კი, როგორც განსაკუთრებული ზომა, შემოღებულ იქნა სალდათად გაყვანა, რამაც ამ სფეროში ხელი შეუწყო მექრთამეობის განვითარებას. აბა, რომელ გლეხს უნდოდა ოთხი წლით რუსულ არმიაში მსახური, სადაც “ასწავლიდნენ კაცის კვლას, ოჯახების აკლებას და სხვ. ამგვარებს”, მოგზაური 1905 წ. #11 ამიტომ ყველა ღონესა და ხერხს ხმარობდნენ, რათა სამხედრო სამსახურიდან თავი დაეძვრინათ. თუმცა, ხშირად, ქრთამის მიცემა მათ არ შველოდათ და საწყლები ჯარში მაინც მიჰყავდათ.
შემდეგ დამატებით შემოიღეს “ზემსკაია სტრაჟა” _ “სათემო დარაჯობა”, რომელიც კავკასიაში 1862 წლიდან არსებობდა. ეს იყო პოლიციის განყოფილებებს მიმაგრებული სპეციალური ჯგუფები, რომელიც კომპლექტებოდა კავკასიელი და რუსი მოხალისეებისაგან. მათზე იყო დაკისრებული საგუშაგო და საბადრაგო ვალდებულებანი. როგორც დროება აღნიშნავს: “…ყოველ საზოგადოებაში 15 რიგიანი, მართალი კაცი დაინიშნოს ავაზაკებისა და ბოროტების სადევნელად…” დროება 1882 წ. # 185
სტრაჟის შემოღებამ ფირალობა ვერ შეაჩერა, სამაგიეროდ ხალხი უფრო შეწუხდა, რადგან არსებულ გადასახედებს “სტრაჟის” გადასახადიც შეემატა. ეგნატე ნინოშვილი წერდა: “…ყაჩაღების რიცხვმა იმატა და რამდენსამე დასადაც არის გაყოფილი. ჩვენში რომ იკითხო ამათი ასეთის გახელების მიზეზი, გიპასუხებენ: “იგენი” “სტრაჟების” ჯინზე შვრებიან ამ საქმესო, ყაჩაღები კიდევ ამბობენო: აბა მოვიდენ მაგი ყაზირალები და დაგვაკლონ რამეო. მართლაც ვერაფერს დააკლებენ. ამას წინად ხუთმა ყარაულმა ერთად მიასწრეს ერთ ყაჩაღ დათუნაიშვილს მისსავე სახლში. შეტევა ვერ გაუბედეს და წავიდნენ ყველანი მთავრობის შესატყობინებლად. იქ დარაჯობა ვერ გაუბედეს: არ გამოვიდეს, არ მოგვკლასო, როცა რამდენისამე ხანს შემდეგ სახლს ჯარი შემოახვიეს, აღმოჩნდა, რომ შიგ აღარ იყო; ყაჩაღს გამოეძინა და წაბძანებულიყო ადრე ღამიან. აგიც კია სათქმელი “სტრაჟები” არც ისე მოცლილნი არიან, რომ, იმათის თქმისა არ იყოს, “ზდიონ ვინცხა გადარეულ კაძახებს ტყეში”. მთელი დღე თითქმის სულ ძილს უნდებიან. “ნეტაი ძილი არ დაჰხოცდეს მაგ საცოდავებს, თუ არა, ქურდების დაჭერას ვინ უკვეთსო”, იტყვის გურული ხშირად საყარაულოში გულაღმა წამოპარჭყულ ყარაულების გროვაზედ: ან “მაგენის დაჭერულ ქურდს ხელმეორედ დაჭერვა უნდაო”. ე. ნინოშვილი ხმა გურიდამ 1889 წ.
“ზემსკაია სტრაჟის” შესახებ ნათქვამია ცნობილი ფირალის სისონა დარჩიასადმი მიძღვნილ ლექსში (ვინმე ერმალო კვაჭაძის მოგონებების მიხედვით ჯუმათში ყოფილა მღვდელი აბეგი დარჩია, რომელიც სტრაჟას მოუკლავს და ეს ლექსშიც არის გამოთქმული):
მცველეფს დაარქვეს სტრაჟია, ღმერთმა დასწყევლოს რუსები,
რა უთავბოლო ხარჯია, ყველგან სისონას ეძებენ,
ნეტავ სადაა ნაგრშია, ბერ-მალაზონიც კი მოკლეს
ივან კნიაზის რაჟია.
ჯუმათში რომ ბერი მოკლეს, თქვეს და არ დამიჯერია.
თუ აგი მართალი არის, გაზეთში გასაწერია.
